Works Translated from Other Turkish Dialects in the Sakha (Yakut) Periodical Cholbon Magazine (1926-1970)
Öz
Among the periodicals published in the Sakha (Yakut) language, the journal Cholbon, which began publication in 1926 and continues to be published today, has made a significant contribution to the development of the Sakha language and Sakha literature. The magazine, published under the name Cholbon until 1929, changed its name several times after 1929. The magazine was published under different names in different years: Kıhıl Illık from 1930 to 1937, Uus-Uran Literatuura from 1938 to 1939, and Xotugu Sulus from 1940 to 1989. In 1990, it reverted to the name Cholbon and continues to be published under this name. It is possible to trace the beginning of translation activities in Yakutia back to the translation of religious works carried out in the context of missionary activities. The period when literary translations began dates back to the 1920s. This period marks the beginning of the transcription of oral works in Sakha literature and the gradual formation of the literary language. Since translation activities are also new, there have been discussions about how to produce a qualified translation, and researchers have written articles on how to translate correctly. Literary translation activities in Yakutia generally began with translations from Russian. The first literary work translated from Russian into Sakha language was Vladimir Galaktionovich Korolenko's story “Makar's Dream,” which was published in the journal Cholbon. In the early period, the journal featured translations of works by important figures in Russian literature such as V. G. Korolenko, A. P. Chekhov, M. Gorky, V. Mayakovsky, A. Pushkin, and others. Translations from Turkish dialects began to appear in the journal in the 1930s. After this date, works by Kazakh, Kyrgyz, Turkmen, Bashkir, Uzbek, Tatar, Tuva, and Altai Turkic writers and poets were translated into the Sakha language. Between 1950 and 1960, translation activities began to gain momentum in Yakutia. During this period, the concept of “friendship between peoples” came to the fore. Starting in the 1960s, works translated from different languages began to be published in Cholbon magazine under titles such as Doğottorbut Ayımńılara “Works of Our Friends” and Literaturalar Doğordohuulara-Noruottar Doğordohuulara “Friendship of Literatures, Friendship of Peoples.” The period between 1960 and 1970 witnessed the “golden age of literary translation,” during which numerous studies were conducted under the leadership of Semen Petroviç Danilov. This study examines works translated from Turkish dialects into the Saha language and published in the Cholbon magazine between 1926 and 1970, attempting to evaluate the development of translation activities during this period.
Anahtar Kelimeler
SAHA (YAKUT) SÜRELİ YAYINI ÇOLBON DERGİSİNDE DİĞER TÜRK LEHÇELERİNDEN YAPILAN ÇEVİRİ ESERLER (1926-1970)
Öz
Saha (Yakut) süreli yayınları içerisinde öne çıkan, 1926 yılında yayımlanmaya başlayan ve günümüzde de yayımlanmaya devam Çolbon dergisi Saha Türkçesinin ve Saha edebiyatının gelişmesine büyük katkı sağlamıştır. 1929 yılına kadar Çolbon ismiyle yayınlanan derginin 1929 yılından sonra adı birkaç defa değiştirilmiştir. Dergi farklı yıllarda: 1930-1937 yıllarında Kıhıl Illık, 1938-1939 yıllarında Uus-Uran Literatuura, 1940-1989 yıllarında Xotugu Sulus ismiyle yayımlanmıştır. 1990 yılında Çolbon ismini geri almıştır ve halen bu isimle yayımlanmaktadır. Yakutistan’da çeviri faaliyetlerinin başlangıcını misyonerlik faaliyetleri ışığında yapılan dini eser çevirilerine dayandırmak mümkündür. Edebî anlamda çevirilerin yapılmaya başlandığı dönem ise 1920’li yıllardır. Bu dönem, Saha edebiyatındaki sözlü ürünlerin yazıya geçirilmeye başlandığı, edebî dilin yeni yeni şekillendiği bir dönemdir. Çeviri faaliyetlerinin de yeni başlamış olması sebebiyle nitekli bir çevirinin nasıl yapılması gerektiği konusunda tartışmalar yaşanmış, doğru çeviri yapma konusunda araştırmacılar tarafından makaleler kaleme alınmıştır. Yakutistan’da edebî çeviri faaliyetleri genel manada Rusçadan yapılan tercümelerle başlamıştır. Rusçadan Saha Türkçesine tercüme edilen ilk edebî eser olan Vladimir Galaktionoviç Korolenko’nun Son Makar “Makar’ın Rüyası” isimli hikâyesi Çolbon dergisinde yayımlanmıştır. İlk dönemde dergide V. G. Korolenko, A. P. Çehov, M. Gorkiy, V. Mayakovskiy, A. Puşkin vb. Rus edebiyatının önemli isimlerinin eserleri tercüme edilmiştir. Dergide Türk lehçelerinden yapılan çevirilere ise 1930’lu yıllarda rastlanmaktadır. Bu tarihten sonra Kazak, Kırgız, Türkmen, Başkurt, Özbek, Tatar, Tuva ve Altay Türkü yazar ve şairlerin eserlerinin tercüme edilerek Saha Türkçesine kazandırıldığı görülmektedir. 1950-1960 yılları arasında Yakutistan’da çeviri faaliyetleri hız kazanmaya başlamıştır. Bu dönemde “halkların dostluğu” kavramı öne çıkmıştır. 1960’lı yıllardan itibaren Çolbon dergisinde farklı halklardan tercüme edilen eserler Doğottorbut Ayımńılara “Dostlarımızın Eserleri” ve Literaturalar Doğordohuulara-Noruottar Doğordohuulara “Edebiyatların Dostluğu, Halkların Dostluğu” vb. başlıkları altında yayımlanmaya başlamıştır. 1960-1970 yıllarında ise “edebî çevirinin altın çağı” yaşanmış ve Semen Petroviç Danilov’un önderliğinde pek çok çalışma yürütülmüştür. Bu çalışmada Çolbon dergisinde 1926-1970 yılları arasında Türk lehçelerinden Saha Türkçesine tercüme edilerek yayımlanmış olan eserler incelenerek, çeviri faaliyetlerinin bu tarihler arasındaki gelişimi değerlendirilmeye çalışılacaktır.
Anahtar Kelimeler
