YABANCILARA TÜRKÇE ÖĞRETİMİNDE B1 SEVİYESİ İÇİN METİN UYARLAMA ÇALIŞMASI: "MURADINA EREN DİLBER" MASALI

Öz

İletişim, insanoğlunun en temel ihtiyaçlarından biridir. Dünyayı, diğer kültürleri ve farklı medeniyetleri anlamanın, onlarla sağlıklı bir bağ kurabilmenin yolu yabancı dil öğrenmekle çok daha kolay hale gelir. Dilin, sırf gramer kurallarından ibaret bir yapı olmadığı aksine kültür ve medeniyet aktarımındaki en güçlü ve en canlı bir köprü olduğu unutulmamalıdır. Bir toplumun tarihi, ruhu ve değerleri nesilden nesile ancak dil aracılığıyla taşınır. Bu nedenle, ferde yepyeni bir evrensel ufuk kazandıran en etkili dil öğrenme ve öğretme süreçlerinin ustalıkla ve titizlikle tasarlanması ve uygulanması son derece büyük bir önem taşır. Yabancı dil öğretiminde, hedef dilin söz varlığı bakımından zengin edebî eserlerinden yararlanmak, öğrencinin yalnızca dile hâkimiyetini geliştirmez; o dili öğrenme isteğini de artırır. Söz konusu bu metinler, hedef dilin gramer özelliklerini taşıdığı kadar o dili konuşan toplumun düşünme biçimini, değerler dünyasını ve kültürel kodlarını da bünyesinde barındırmaktadır. Diller İçin Avrupa Ortak Başvuru Metni’nin (CEFR) B1 düzeyinde öğrenciden beklenen durum, ölçünlü metinleri anlayabilmesi, günlük hayatın dilsel görevlerini yerine getirebilmesi ve temel seviyede kültürel içerikleri kavrayabilmesidir. Bu çerçevede, kültürel ögelerle örülmüş edebî metinler hem anlamayı kolaylaştırır hem de öğretim sürecine renk ve canlılık katar. Yine bunların yanında öğrencinin Türk toplumunun değerlerini, gündelik hayatını ve tarihî birikimini tanımasına; Türkçenin söz varlığını, ince anlam farklılıklarını ve anlatım zenginliğini fark etmesine de imkân verir. Fakat literatürde özgün edebî metinlerin dil seviyesi çoğu zaman öğrencinin seviyesinin üzerinde olduğu görülmektedir. Bu yüzden söz konusu metinlerin eğitsel amaçla uyarlanması bir mecburiyet olmuştur. Bu çalışmada, MEB tarafından tavsiye edilen “Yüz Temel Eser” listesinde yer alan “Muradına Eren Dilber” adlı Türk masalının B1 seviyesine uygun biçimde eğitsel olarak uyarlanması amaçlanmıştır. Uyarlama sürecinde metin seçimi, hedef seviyeye uygunluk, anlamı destekleyici düzenlemeler, sözcüksel ve sözdizimsel müdahaleler ile öğrenci merkezli görev tasarımı gibi ölçütler dikkate alınmıştır. B1 seviyesini aşan sözcükler ve dil bilgisi yapıları, biçim bilgisel karmaşıklık, cümle uzunluğu, deyim ve atasözü yoğunluğu gibi ölçütler çerçevesinde belirlenerek sadeleştirme, genişletme ve kolaylaştırma teknikleri dengeli bir bütün içinde uygulanmıştır. Sadeleştirme aşamasında uzun ve dolaylı cümleler bölünmüş, az kullanılan sözcükler daha yaygın karşılıklarıyla değiştirilmiştir. Genişletme tekniğiyle metindeki örtülü kültür ve mânâ yükü açıklanmış kolaylaştırma aşamasında ise metin görsellerle, sözlük desteğiyle ve ön bilgilendirme etkinlikleriyle pekiştirilmiştir. Bu yolla kültürel içeriği zedelenmemiş, dilsel bütünlüğü korunmuş ve B1 seviyesine uygun, özgün bir öğretim malzemesi geliştirilmesi amaçlanmıştır. Söz konusu bu malzeme, giriş etkinlikleri, söz varlığı çalışmaları, kültürel tartışma soruları ve üretim odaklı görevlerle eğitsel açıdan zenginleştirilmiştir. Böylece öğrencilerin okuma-anlama, sözlü iletişim ve yazılı üretim becerilerinin gelişimi hedeflenerek Türk kültürüne ait zengin anlatı geleneğine ulaşabilmelerine imkân sağlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Türkçe Öğretimi
• B1 Seviyesi
• Masal
• Sadeleştirme

TEXT ADAPTATION STUDY FOR TEACHING TURKISH TO FOREIGNERS AT B1 LEVEL: THE FAIRY TALE “MURADINA EREN DİLBER”

Öz

Communication is one of the most fundamental human needs. Learning a foreign language makes it much easier to understand the world, other cultures, and different civilizations, and to establish healthy connections with them. It must not be forgotten that language is not merely a structure composed of grammatical rules; rather, it is the most powerful and vibrant bridge for the transmission of culture and civilization. A society's history, spirit, and values are passed down from generation to generation only through language. Therefore, it is of utmost importance to skillfully and meticulously design and implement the most effective language learning and teaching processes—processes that provide the individual with a brand-new universal perspective. In foreign language teaching, utilizing literary works rich in the target language's vocabulary not only improves the student's command of the language but also enhances their motivation to learn it. Such texts embody not only the grammatical features of the target language but also the mindset, value system, and cultural codes of the society that speaks it. According to the Common European Framework of Reference for Languages (CEFR), a student at the B1 level is expected to comprehend standard texts, handle the linguistic tasks of daily life, and grasp cultural content at a basic level. In this context, literary texts interwoven with cultural elements facilitate comprehension while adding color and vitality to the teaching process. Furthermore, they enable students to become familiar with the values, daily life, and historical heritage of Turkish society, as well as to appreciate the vocabulary, subtle nuances of meaning, and expressive richness of the Turkish language. However, the literature indicates that the linguistic complexity of authentic literary texts often exceeds the student's proficiency level. Therefore, adapting the texts in question for educational purposes has become a necessity. This study aims to adapt the Turkish folktale "Muradına Eren Dilber"—included in the "One Hundred Essential Works" list recommended by the Ministry of National Education (MEB)—into an educational text suitable for the B1 proficiency level. Criteria such as text selection, suitability for the target level, meaning-enhancing adjustments, lexical and syntactic interventions, and student-centered task design were taken into account during the adaptation process. Vocabulary and grammatical structures exceeding the B1 level were identified based on criteria such as morphological complexity, sentence length, and the density of idioms and proverbs; techniques of simplification, expansion, and facilitation were then applied in a balanced manner. During the simplification phase, long and convoluted sentences were broken down, and infrequently used words were replaced with more common equivalents. The expansion technique was used to explain implicit cultural elements and layers of meaning, while the facilitation phase involved reinforcing the text with visuals, glossary support, and pre-reading activities. In this way, the goal was to develop an original teaching resource that is suitable for the B1 level while preserving its cultural content and linguistic integrity. This resource has been educationally enriched with introductory activities, vocabulary exercises, cultural discussion questions, and production-oriented tasks. Thus, the study aims to foster the development of students' reading comprehension, oral communication, and written production skills, while enabling them to access the rich narrative tradition of Turkish culture.

Anahtar Kelimeler

• Turkish Language Teaching
• B1 Level
• Fairy Tale
• Simplification

Kaynakça

1. AHMET, S. (2021). Yabancılara Türkçe Öğretiminde Ömer Seyfettin'in "Pembe İncili Kaftan" Hikâyesinin B1 Seviyesine Uyarlama Çalışması. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
2. AKINCILAR, A. (2018). Türkçe Öğrenen Yabancılar İçin Dede Korkut Hikâyeleri'nin B1 Düzeyine Sadeleştirilmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
3. AKSAN, Y. vd. (2012). Türkiye Ulusal Külliyatı (TNC) inşaatı. Y. Aksan ve M. Aksan (Ed.), Sekizinci Uluslararası Dil Kaynakları ve Değerlendirme Konferansı Bildirileri (LREC'12) içinde (ss.3223–3227). Avrupa Dil Kaynakları Birliği (ELRA).
4. ARSLAN, A. (2012). “Türkçenin Yabancı Dil Olarak Öğretimi Üzerine Bir Değerlendirme.” Türk Dili Araştırmaları Dergisi, C.2, S.1, 45-58.
5. ASAROĞLU, M. E. (2023). Ahmet Ümit'in "Sultanı Öldürmek" Romanının Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretiminde B2 Seviyesine Uyarlanması. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
6. AY, S. ve GÜLMEZ, M. (2021). “Yabancılara Türkçe Öğretimi İçin Sait Faik Abasıyanık’ın ‘Birtakım İnsanlar’ Adlı Hikâyesinin B1 Seviyesine Sadeleştirilmesi”. Eğitim ve Yeni Yaklaşımlar Dergisi, C.4, S.1, 68-82.
7. BAHŞİ, N. ve ÖZEN, Y. Z. (2024). “Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretiminde Metin Uyarlama Üzerine Yapılmış Lisansüstü Tezlerin Eğilimlerinin İncelenmesi”. Aydın TÖMER Dil Dergisi, C.9, S.1, 39-69.
8. BAKAN, H. (2012). Yabancılara Türkçe Öğretiminde Metindilbilimsel Ölçütler Çerçevesinde Bir Sadeleştirme Denemesi: Sait Faik Abasıyanık, ''Meseret Oteli''. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.

9. BHATIA, V. K. (1983). “Simplification v. Easification – The Case of Legal Texts”. Applied Linguistics, C.4, S.1, 42-54.
10. BİÇER, N. ve ALAN, Y. (2019). “Türk Soylulara Türkçe Öğretimi ile İlgili Çalışmalara Genel Bakış”. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, C.29, S.1, 143-157.
11. BİLGİÇ, B. (2021). Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretiminde Metin Değiştirim Teknikleri Çerçevesinde Tarık Buğra'nın "Hayat Böyledir İşte" Adlı Hikâyesinin A2 Düzeyine Uyarlanması. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Yıldız Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
12. BOLLUK, D. B. ve GÜLERER, S. (2023). Türkçenin Yabancı Dil Olarak Öğretiminde Halk Masalı Uyarlama Örneği: Keçi ile Kurt. Folklor Akademi Dergisi, 6(1), 45-58.
13. BOZKURT, F. (2011). Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretiminde Bir Metin Yöntemi Çalışması. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Eskişehir Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
14. BÖLÜKBAŞ, F. (2015). “Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretiminde Okuma Metinlerinin Dil Düzeylerine Göre Sadeleştirilmesi”. International Journal of Languages' Education and Teaching, S.1, 924-935.
15. BULUT, S. (2024). “Görme Engellilere Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi”. Kesit Akademi Dergisi, S.1, 138-173.
16. COUNCİL of EUROPE. (2020). Common European Framework of Reference for Languages: Learning, Teaching, Assessment – Companion Volume. Strasbourg: Council of Europe Publishing.
17. CRESWELL, J. W. ve POTH, C. N. (2018). Qualitative İnquiry and Research Design: Choosing Among Five Approaches (4. bs.). Thousand Oaks, CA: SAGE Publications.
18. DAVİS, L. L. (1992). Instrument Review: Getting the Most From a Panel of Experts. Applied Nursing Research, 5(4), 194-197.
19. DEMİREL, İ. F. (2019). Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretiminde Uyarlanmış Metinlerin Okuduğunu Anlama Başarısına Etkisi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
20. DEMİREL, İ. F. (2021). “Türkçenin Yabancı Dil Olarak Öğretiminde B1 Seviyesinde Uyarlanmış Metinlerin Okuduğunu Anlama Başarısına Etkisi”. Hacettepe Üniversitesi Yabancı Dil Olarak Türkçe Araştırmaları Dergisi, S.6, 7-32.
21. DENZIN, N. K. ve LINCOLN, Y. S. (Ed.). (2018). The SAGE Handbook of Qualitative Research. SAGE.
22. DURMUŞ, M. (2013a). “Metin Değiştirimin Dilbilimsel Süreçleri”. JASSS, C.6, S.4, 391-408.
23. DURMUŞ, M. (2013b). “İkinci/Yabancı Dil Öğretiminde Özgün ve Değiştirilmiş Dilsel Girdi Üzerine”. Turkish Studies, C.8, S.1, 1291-1306.
24. ERDEM İPEK, M. (2018). Yabancılara Türkçe Öğretiminde Metindilbilimsel Ölçütler Çerçevesinde Mustafa Kutlu'nun Ya Tahammül Ya Sefer İsimli Hikâyesinin Sadeleştirilmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
25. ERİŞKİN, S. ve YILDIZ, D. (2023). “Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretiminde Yazınsal Göstergebilim Yöntemiyle Metin Uyarlama”. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, C.12, S.1, 228-250.
26. EROĞLU, S. (2015). Metindilbilimsel Ölçütler Çerçevesinde Ömer Seyfettin'in ''Üç Nasihat'' Hikâyesinin Yabancılara Türkçe Öğretimi İçin Sadeleştirme Denemesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
27. GILMORE, A. (2007). “Authentic Materials and Authenticity in Foreign Language Learning”. Language Teaching, C.40, S.2, 97-118.
28. GÜDEK, G. (2021). Türkçenin Yabancı Dil Olarak Öğretiminde Metin Değiştirimi: Mustafa Kutlu'nun "Hayat Güzeldir" Hikâyesi Örneği. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
29. GÜNEŞ, F. (2013). “Türkçe Öğretiminde Metin Seçimi”. Ana Dili Eğitimi Dergisi, C.1, S.1, 1-12.
30. GÜR, Ç. (2024). Mavisel Yener'in "Tırtıl Teyze" Öyküsünün Türkçenin Yabancı Dil Olarak Öğretimi A2 Düzeyine Uyarlanması, Okuma Hızı ve Kavranabilirliği. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
31. GÜRLER, H. (2017). Yabancılara Türkçe Öğretiminde Sait Faik Abasıyanık'ın Hikâyelerinin A1-A2 Seviyesine Uyarlanması. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Necmettin Erbakan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
32. GÜRLER, S. (2017). Ömer Seyfettin'in Hikâyelerinin Yabancılara Türkçe Öğretiminde A1-A2 Seviyesine Uyarlanması. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Necmettin Erbakan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
33. KABAY, F. N. (2020). Çok Dilli ve Çok Kültürlü Sınıflarda Edebi Metinlerin Aracılık Etkinlikleri ve Stratejileri ile Öğretimi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Yıldız Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
34. KAPLAN, H. ve DOĞRU, M. (2022). “Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretiminde Bir Masal Uyarlama Örneği: Ağlayan Narla Gülen Ayva Masalı”. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, S.31, 30-46.
35. KARAHAN, M. (2022). Bir Yumuşak Güç Unsuru Olarak Maarif Vakfının Türkiye'nin Uluslararası İlişkilerindeki Rolü. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Aksaray Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
36. KAYA, M. ve AVŞAR, A. (2024). “Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretiminde Metin Sadeleştirme Üzerine Yapılan Çalışmalar Üzerine Bir İnceleme”. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, C.26, S.2, 476-492.
37. KRAMSCH, C. (1998). Language and Culture. Oxford: Oxford University Press.
38. KRASHEN, S. (1982). Principles and Practice in Second Language Acquisition. Oxford; New York: Pergamon Press.
39. KRASHEN, S. (1985). The Input Hypothesis: Issues and Implications. New York: Longman.
40. MAARİF VAKFI. (2023). Maarif Türkçe Yardımcı Okuma Kitap Setleri. İstanbul: Maarif Yayınları.
41. MAZLUM, D. E. (2014). Hüseyin Rahmi Gürpınar’ın Kuyruklu Yıldız Altında Bir İzdivaç Romanı ve Peyami Safa’nın Dokuzuncu Hariciye Koğuşu Romanının Türkçe A1-A2 Seviyesine Uyarlanması. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
42. NATION, P. (2001). Learning Vocabulary in Another Language. Cambridge: Cambridge University Press.
43. OH, S. Y. (2001). “Two Types of Input Modification and EFL Reading Comprehension: Simplification Versus Elaboration”. TESOL Quarterly, C.35, S.1, 69-96.
44. ÖNAL, K. (2025). “Yabancılara Türkçe Öğretiminde Metin Uyarlamaları Çalışmaları-Açıklamalı Bibliyografya”. Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi, S.20, 183-222.
45. ÖZCAN, H. Z. (2022). Köroğlu Destanı'nın B1 Düzeyine Uyarlanmasının Okuduğunu Anlamaya Etkisi Üzerine Bir Araştırma. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Uşak Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
46. ÖZDEMİR, S. ve EROĞLU, E. (2022). “Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretiminde Yapılan Metin Uyarlama Çalışmalarının Betimsel Analizi”. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, C.11, S.4, 1613-1631.
47. ÖZDİN, A. (2020). Türk Masallarının Yabancılara Türkçe Öğretiminde Okuma Metni Olarak Uyarlanması. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Necmettin Erbakan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
48. ÖZMEN, C. (2019). Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretiminde Metin Değiştirim Teknikleriyle Öykülerin Yeniden Oluşturulması. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Hacettepe Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
49. POLAT, Y. vd. (2018). Yabancı Dil Olarak Türkçe İlk Kazanımlar İçin Başvuru Rehberi: A1 Öncesi. Ankara: Yunus Emre Enstitüsü Yayınları.
50. POLİT, D. F. ve BECK, C. T. (2006). The Content Validity İndex: Are You Sure You Know What's Being Reported? Critique And Recommendations. Research in Nursing ve Health, 29(5), 489-497.
51. SANDOM, M. (2013). Investigation Into the Efficacy of Text Modification: What Type of Text Do Learners of Japanese Authenticate? Yayımlanmamış Doktora Tezi, Victoria University of Wellington.
52. SHARDLOW, M. (2014). “A Survey of Automated Text Simplification”. International Journal of Advanced Computer Science and Applications, S.4, 58-70.
53. SÜNER, R. (2018). Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretiminde Yazınsal Metinlerin B1 Düzeyine Uyarlanması: Eskici Örneği. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
54. ŞAHİN, B. (2023). Yabancılara Türkçe Öğretiminde Reşat Nuri Güntekin'in Hikâyelerinin A2 Seviyesine Uyarlanması. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
55. TEKELİ, M., VE YEŞİL, Y. (2024). “Yabancılara Türkçe Öğretiminde Geleneksel ve Yapay Zekâ Destekli Metin Sadeleştirmenin Toplum Dilbilimsel Açıdan İncelenmesi: Muallim Naci’nin Ömer’in Çocukluğu Örneği.” Institute of Public Administration Journal of Social Sciences, 4(1), 1–20.
56. ÜZE, K. (2010). Yeni Hitit Yabancılar İçin Türkçe Ders Kitaplarında Kültür Aktarımı ve Yazınsal Metinlerin Yeri ve Önemi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
57. VUCIC, M., KRALJIK, H. ve VUKOVIC, N. (2003). “Text Attack – Taking the Text Beyond the Page”. (Erişim: 12.08.2025), https://old.hltmag.co.uk/mar03/index.htm
58. YILDIRIM, A. ve ŞİMŞEK, H. (2021). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri (12. bs.). Ankara: Seçkin Yayıncılık.
59. YILDIRIM, G. (2020, Aralık 16). “Türk Masallarının İçerik Bakımından Değerlendirilmesi.” Milli Düşünce Merkezi. (Erişim: 12.11.2025), https://millidusunce.com/turk-masallarinin-icerik-bakimindan-degerlendirilmesi/#google_vignette