THE MYTH-RITUAL DIMENSION AND VIEWING EXPERIENCE IN HISTORICAL HEROIC FILMS: THE REPRODUCTION OF SOCIAL STRUCTURE
Öz
This study aims to examine historical fantasy, or costume adventure films, and historical heroic films, which first appeared in Turkish cinema in the 1950s, in terms of their myth-ritual dimension and viewing experience in the context of the reproduction of social structure. Humankind has attempted to create meaning through rituals in the face of the reality of death; similarly, it has tried to control its anxieties related to the uncertainty of the future through practices that establish social order. Ritualistic structures continue to exist in modern society through various cultural products to meet the existential needs of humanity. In this context, the unceasing interest in melodramas, and heroic films in particular, which at first glance seem to have a limited relationship with reality and are reduced to the friend-foe dichotomy, can be explained by the fact that this genre has a myth-ritual dimension in terms of its content, structure, and sources. Historical heroic films, as a manifestation of ritual needs, reinforce the position of the individual within the social structure through their mythical content and the ritual experience they offer, and serve to reproduce the existing social order. Historical heroic films, like all types of films, are ritualistic cultural activities that ensure the consensual reproduction of social hierarchies. Historical heroic films, in particular, act as carriers of social norms and cultural symbols through their traditional connection to myths and rituals. Historical fantasies fulfill this role both on a film scale and through their relationship with the audience. Beginning with the 1952 film Kızıl Tuğ, this genre, rooted in myths, epics, and popular literature, continues to exist in our cultural life based on societal needs. Historical heroic films, considered genre films, have generally not been deemed noteworthy in terms of cinematic art or the historical reality they reflect. However, they attract audience interest in a dimension and continuity that the social sciences cannot ignore, due to the fact that they make certain social realities visible. Indeed, this interest in melodramas, which also include historical fantasies as a genre, has been linked to a form of emotional perception similar to that of the archaic period, or to a mythical consciousness. The aims of those who manage this interest are often explained by exploiting the legitimacy-creating power of rituals, which are the active dimension of myths. The relationship between historical heroic films, which are associated with ritual processes and functions, and myths has also been questioned in terms of their content and the sources they draw upon. Consequently, while studies in the literature focus on the relationship between films and myths and rituals, how this function is constructed and structured in the reproduction of social structures has not been discussed. Therefore, this study will not conduct a content analysis, but will support previous studies by relating the story and viewing experience to the sequences of the ritual process. Historical heroic films, which act as carriers of social norms and cultural symbols, present these mythical contents in movie theaters and on television, which emerge as ritual spaces. The film’s characters and the audience, within a ritualistic structure, in what Arnold van Gennep calls the “intermediate/threshold” zone, or Victor Turner’s “liminality” as members of a “communitas” internalize the social structure by learning the traditions and myths that represent the general authority of society, in accordance with the isolation, testing, and educational mission applied at this stage of the rituals, thereby repeatedly strengthening their belief in the structure.
Anahtar Kelimeler
TARİHÎ KAHRAMANLIK FİLMLERİNDE MİT-RİTÜEL BOYUT VE SEYİR DENEYİMİ: TOPLUMSAL YAPININ YENİDEN ÜRETİMİ
Öz
Bu çalışma, Türk sinema tarihinde 1950’li yıllarda ilk örneği beliren tarihî fantazya ya da diğer adlarıyla kostüme avantürleri, tarihî kahramanlık filmlerini toplumsal yapının yeniden üretimi noktasında mit-ritüel boyut ve seyir deneyimi açısından incelemeyi amaçlamaktadır. İnsanoğlu ölüm gerçeği karşısında ritüellerle anlam üretme çabasına girişmiş; yine ölümle ilişkili olarak geleceğin belirsizliğiyle bağlantılı kaygılarını toplumsal düzeni tesis eden uygulamalarla denetim altına almaya çalışmıştır. Ritüelimsi yapılar, insanın varoluşsal gereksinimlerini karşılamak üzere birtakım kültür ürünleri ile modern toplumda da varlığını sürdürmektedir. Bu bağlamda, ilk bakışta gerçeklikle ilişkisi sınırlı ve dost–düşman karşıtlığına indirgenmiş görünen melodramlara, özelde kahramanlık filmlerine yönelik tükenmeyen ilgi, bu türün içerik, yapı ve kaynakları bakımından mit-ritüel bir boyuta sahip olmasıyla açıklanabilir. Tarihî kahramanlık filmleri, ritüel gereksinimlerin tezahürü olarak mitik içerik ve sunduğu ritüel deneyim ile toplumsal bireyin yapı içindeki konumunu pekiştirmekte ve mevcut toplumsal düzeni yeniden üretmeye hizmet etmektedir. Tarihî kahramanlık filmleri, her tür filmi gibi toplumsal hiyerarşilerin uzlaşı içinde yapının yeniden üretilmesini sağlayan ritüelistik kültürlenme faaliyetleridir. Özellikle tarihî kahramanlık filmleri mit ve ritüellerle olan geleneksel bağı ile toplumsal normların, kültürel sembollerin taşıyıcılığını üstlenmektedir. Tarihî fantazyalar bu görevi hem film ölçeğinde hem de seyirciyle kurduğu ilişkiyle ihya etmektedir. 1952 tarihli Kızıl Tuğ filmiyle başlayan, kökleri mitlere, destanlara, popüler edebiyata dayanan türün varlığı, toplumun gereksinimlerine binaen kültür hayatımızda devam etmektedir. Tür filmi olarak değerlendirilen tarihî kahramanlık filmleri, sinema sanatı ve yansıttıkları tarihsel gerçeklik bakımından çoğunlukla dikkate değer bulunmamıştır. Buna karşın birtakım toplumsal gerçekleri görünür kıldığı gerekçesiyle sosyal bilimlerin göz ardı edemediği bir boyutta ve süreklilikte seyirci ilgisini çekmektedir. Öyle ki tarihî fantazyaların da türsel olarak dâhil olduğu melodramlara yönelik bu ilgi, arkaik dönemdekine benzer bir duygusal algılama biçimiyle ya da mitik bir bilinçle ilişkilendirilmiştir. Bu ilgiyi yönetenlerin amaçları ise sıklıkla mitlerin eylemsel boyutu olan ritüellerin birtakım işlevlerinden yararlanmak suretiyle onların meşruiyet yaratma gücüyle açıklanmıştır. Ritüel bir süreç ve işlevle ilişkilendirilebilecek ilgiye mazhar olan tarihî kahramanlık filmlerinin beslendiği kaynaklar açısından içerik itibarıyla mitlerle ilişkisi de sorgulanmıştır. Sonuç olarak literatürdeki çalışmalarda filmlerin mitler ve ritüellerle olan ilişkisi üzerinde durulmasına karşın toplumsal yapının yeniden üretilmesinde bu işlevin nasıl kurgulandığı ve yapısı tartışılmamıştır. Dolayısıyla bu çalışmada bir içerik analizi yapmaksızın daha önce yapılmış çalışmaları destekleyecek şekilde öykü ve seyir deneyimi, ritüel sürecin sekanslarıyla ilişkilendirilecektir. Toplumsal normların, kültürel sembollerin taşıyıcılığını üstlenen tarihî kahramanlık filmleri, bu mitsel içerikleri bir ritüel mekân olarak beliren sinema salonlarında, TV karşısında sunmaktadır. Film kahramanları ve seyirci, ritüel bir yapı içerisinde Arnold van Gennep’in terimleriyle “ara/eşik” bölgede, Victor Turner’in ifadesiyle “eşiktelik”te bir “komünitas” üyesi olarak, ritüellerde bu aşamada uygulanan tecrit, sınama ve eğitim misyonu gereğince toplumun genel otoritesini temsil eden geleneği-mitleri öğrenerek, yapıya olan inancını tekrar tekrar güçlendirerek toplumsal yapıyı içselleştirmektedir.
Anahtar Kelimeler
