TÜRK MEDENİ KANUNU’NUN BİRİNCİ MADDESİNİN TÜRK KÜLTÜRÜ ÇERÇEVESİNDE DEĞERLENDİRİLMESİ

Öz

Toplumsal yaşamın vazgeçilmezi olan kurallar özelliklerine göre bireyin bireyle, bireyin devletle ve devletlerin birbirleri ile ilişkilerini düzenlemektedirler. Din kuralları, ahlak kuralları, sözlü kurallar gibi çeşitli şekillerde sınıflandırılabilen bu kurallardan kanunlar, yazılı hukuk kuralları olarak bir taraftan devletlerin güç ve otoritesinin dayanağını oluştururken diğer taraftan vatandaşların kendilerini güvende hissetmelerini sağlamaktadırlar. Kanunlar, kanun koyucu tarafından uygulanmak üzere düzenlendiği toplum için o toplumun nitelikleri dikkate alınarak ve ulaşılmak istenen hedeflere uygun biçimde oluşturulurlar. İster emredici ister yasaklayıcı olsun her kanun fayda sağlama amacına dönük olarak hazırlanır ve bu faydanın elde edilebilmesi için de kanunun uygulanabilir olması gerekir. Kanun maddeleri toplumun kültürü ile uyumlu olursa işlevsel hale gelebilecekken devrim niteliği taşıyan kanunların işlevsel kılınmasında zaman zaman kültür ket vurucu bir özellik de gösterebilmektedir. Bu çalışmanın konusu İsviçre Medeni Kanunu örnek alınarak hazırlanmış, 17 Şubat 1926 tarihinde TBMM tarafından kabul edilmiş ve 4 Ekim 1926'da yürürlüğe girmiş olan Türk Medeni Kanunu’nun Türkiye’de benimsenmesi sürecinde kültürün rolünün incelenmesidir. Çalışmanın örneklemini Türk Medeni Kanunu’nun başlangıç hükümlerinden birinci madde oluşturmaktadır. Bu maddenin seçilme nedeni kanunun lafzında örf ve âdet hukukuna vurgu yapılarak örf ve âdet hukukunun Türk Medeni Kanunu’nun uygulanmasında bir kaynak olarak kabul edilmesidir. Örf ve âdet hukuku, halk hukukunun da bir parçası olarak toplumun kültürünün hukuk alanındaki en geniş etki/kullanım alanına sahip kısmını oluşturmaktadır ve Türk Medeni Kanunu’nun birinci maddesi de bu örf ve âdet hukukuna atıfta bulunmaktadır. Çalışma kapsamında ilgili madde başlangıç hükümlerinde yer alan diğer maddeler de dikkate alınarak Türk kültürü çerçevesinde incelenmiş; incelemede Türk kültüründeki sosyal normlar, birey devlet ilişkisi, sözlü kültür ve kültürel kodlar ekseninde bir değerlendirme yapılarak Türk Medeni Kanunu’nun toplum tarafından benimsenme sürecinde kültürün etkisi tespit edilmeye çalışılmıştır. Bu yapılırken örnek olaylar ve mahkeme kararları üzerinden hareket edilerek teorik kısımda ifade edilenlerin somutlaştırılması yolu tercih edilmiştir. Çalışma neticesinde yazılı hukuk kuralları oluşturulurken farklı devletlerin kanunları referans alınsa, onlardan uyarlama yoluna gidilse bile kanunların uygulanacağı toplumun kültürüne vurgu yapılmasının, bu kültürün kodlarının, değer yargılarının ve sosyal normlarının dikkate alınmasının gerekliliğine dikkat çekilmiştir. Türk Medeni Kanunu’nun bu bilinçle hazırlandığı, uygulanması zaruri olan başlangıç hükümlerinin ilk maddesinden başlanarak kanunun genelinde bu bilinçle hareket edildiği görülmüştür. Kanunun devamında da aynı özenin gösterildiği, zamanla yapılan değişikliklerde de bu bilincin ön planda tutulduğu görülebilmektedir. Kanun koyucunun bu tavrının yanı sıra kültürü referans alırken kamu yararını gözetmeyi, kişi hak ve hürriyetlerini öncelemeyi, Anayasa hükümlerini her şeyden önde tutmayı ihmal etmediği, metnin içerisinde değinilen kimi maddelerle kültürün kanunlardaki etkisini ya da hâkimin yetkilerini kullanırken örf ve âdet hukukunu referans almasını sınırlandırdığı da görülmektedir. Çalışmada ilerleyen süreçlerde ortaya çıkacak yeni ihtiyaçlara dayalı olarak kanunlarda yapılacak düzenlemelerde de bu dikkatin sürdürülmesinin önemine vurgu yapılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Türk Kültürü
• Türk Medeni Kanunu
• Halk Hukuku
• Örf ve Âdet Hukuku
• Başlangıç Hükümleri

AN EVALUATION OF ARTICLE 1 OF THE TURKISH CIVIL CODE WITHIN THE FRAMEWORK OF TURKISH CULTURE

Öz

Rules, which are indispensable elements of social life, regulate the relations of the individual with other individuals, the individual with the state, and states with one another, based on their specific characteristics. Among these rules, which can be classified into various categories such as religious rules, moral codes, and oral norms, laws—as written legal rules—constitute the foundation of states' power and authority on one hand, while ensuring that citizens feel secure on the other. Laws are formulated by the legislator to be applied within a specific society, taking into account the unique characteristics of that society and in accordance with the targeted objectives. Whether mandatory or prohibitive, every law is drafted with the purpose of providing a societal benefit, and the realization of this benefit depends strictly on the enforceability of the law. While legal provisions become functional when aligned with the culture of a society, culture can occasionally act as an inhibiting factor in the operationalization of revolutionary laws. The subject of this study is the investigation of the role of culture in the adoption process of the Turkish Civil Code in Turkey, which was modeled after the Swiss Civil Code, adopted by the Grand National Assembly of Turkey (TBMM) on February 17, 1926, and entered into force on October 4, 1926. The sample of the study consists of the first article of the preliminary provisions of the Turkish Civil Code. The rationale for selecting this article is that it emphasizes customary law within its literal text, thereby recognizing customary law as a primary source in the application of the Turkish Civil Code. Customary law, as an integral component of folk law, constitutes the dimension of social culture that possesses the broadest sphere of influence and application within the legal domain, and the first article of the Turkish Civil Code directly refers to this customary law. Within the scope of this study, the relevant article has been analyzed within the framework of Turkish culture, also taking into consideration the other articles in the preliminary provisions. In this analysis, an evaluation was conducted on the axis of social norms, individual-state relations, oral culture, and cultural codes in Turkish culture, attempting to determine the impact of culture on the societal adoption process of the Turkish Civil Code. In doing so, a methodology of moving through case studies and judicial decisions was preferred in order to substantiate the assertions made in the theoretical framework. Consequently, the study highlights that even when the laws of different states are referenced or adapted during the formation of written legal rules, it is imperative to emphasize the culture of the society in which these laws will be applied, and to take into account the codes, value judgments, and social norms of that culture. It has been observed that the Turkish Civil Code was prepared with this consciousness, a principle meticulously maintained throughout the entire code, beginning from the very first article of its indispensable preliminary provisions. It is also evident that the same diligence was demonstrated in the subsequent sections of the code, and this awareness was prioritized in amendments made over time. Furthermore, it is observed that while the legislator referenced culture, they did not neglect to observe the public interest, prioritize personal rights and freedoms, and hold constitutional provisions above all else. Through certain articles addressed within the text, the legislator constrained either the impact of culture on laws or the judge’s reliance on customary law while exercising their judicial discretion. Finally, the study emphasizes the critical importance of maintaining this meticulous attention in future legislative amendments driven by emerging needs.

Anahtar Kelimeler

• Turkish Culture
• Turkish Civil Code
• Folk Law
• Customary Law
• Introductory Provisions

Kaynakça

1. AKÇAM, H. (2021). Kırgız Destanlarında Halk Hukuku. Çanakkale: Paradigma Akademi.
2. AKİPEK, J. G., AKINTÜRK, T. ve Ateş, D. (2024). Türk Medeni Hukuku: Başlangıç Hükümleri-Kişiler Hukuku. İstanbul: Beta Yayıncılık.
3. BORATAV, P. N. (2022). 100 Soruda Türk Halkbilimi. İstanbul: Bilge Kültür Sanat.
4. ERMAN, H. (2022). Medeni Hukuk Dersleri: Başlangıç Bölümü. İstanbul: Der Yayınları.
5. DURSUN, A. (2016). Türk Halk Hukuku. İstanbul: Ötüken.
6. OĞUZMAN, M. K. ve BARLAS, N. (2023). Medeni Hukuk: Giriş, Kaynaklar, Temel Kavramlar. İstanbul: Vedat Kitapçılık. Türk Medeni Kanunu (2025, TMK). Ankara: Seçkin Yayınları.
7. YÜKSEKDAĞ, D. (2025). Adil Yargılanma Hakkı: Türkiye ve AİHM Kararları Üzerine Bir İnceleme, Ankara: Sonçağ Yayınları.
8. ZEVKLİLER, A. ve ACABEY, M. B. (2022). Medeni Hukuk Giriş ve Başlangıç Hükümleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık.