THE SUSTAINABILITY OF TRADITION IN THE CONTEXT OF TEKKE SOUP

Öz

Tekke Soup is a soup prepared and served to the public three times a year—on the eve of Regaib Night, Ramadan, and Eid al-Adha—at the Şeyh Ahmet Mosque Soup Kitchen in Gölköy, located in Kastamonu. Sheikh Ahmet is a historical and legendary figure known for his role in the spread of Islam in Anatolia. The Mosque is believed to have been built before 1206 AD and, according to known sources, is among the oldest mosques in Kastamonu. Adjacent to the mosque stands the Mausoleum, which houses seven sarcophagi believed to belong to Sheikh Ahmet. Across from the mosque and mausoleum is the soup kitchen where Tekke soup is prepared. As such, this complex is surrounded by various beliefs and practices associated with Sheikh Ahmet. One of the customs practiced was for them to donate their lands to the Tekkeşin family, on the condition that the family show hospitality to the needy every year. The family fulfills this condition by distributing soup. This soup, said to have been cooked for eight hundred years, is still prepared in turn by the fifteen Tekkeşin families descended from Sheikh Ahmet at the soup kitchen today. Each family using the land hosts the soup for as many days as they have sons. This article focuses on how Tekke soup is kept alive as a tradition in Gölköy. The soup is commonly referred to as the “Blessed and Healing Soup.” This stems from the fact that it is prepared on religious holidays, cooked with prayers at the soup kitchen of the Mosque, and typically made using meat from sacrificial animals. The article examines the entire process, from the preparation of the soup to its cooking and distribution, and considers the soup kitchen as a cultural space. Additionally, the soup’s functions—such as bringing the village together and fostering cooperative work—as well as the beliefs surrounding it have been evaluated. Qualitative research methods were employed in the sections where the soup was examined as a tradition. During the data collection phase of this research method, semi-structured questions were prepared for field research, and data was collected through observation and face-to-face interviews. Observation was conducted on March 29, on the eve of Eid al-Fitr. Face-to-face interviews were conducted intermittently in September, October, and November 2025. In this context, the views of family members hosting the soup, individuals assisting in all stages of the soup-making process, and those coming to receive the soup were evaluated. Using the data collected, the current status of Tekke soup was determined, and the study focused on the changes that have occurred, the challenges encountered, and the measures taken to safeguard the tradition as it is maintained or updated. These included changes in the soup’s ingredients, the people preparing it, and the methods of preparation. This situation has been interpreted as a way to update and safeguarding tradition. Additionally, the study emphasized how the structure serves as an example of the joint safeguarding of tangible and intangible cultural heritage elements.

Anahtar Kelimeler

• Tekke Soup
• Kastamonu
• Gölköy
• Tradition
• Cultural Sustainability

GELENEĞİN SÜRDÜRÜLEBİLİRLİĞİ BAĞLAMINDA TEKKE ÇORBASI

Öz

Tekke Çorbası, Kastamonu ilinin merkez ilçesine bağlı Gölköy’de bulunan Şeyh Ahmet Camisi Aşevi’nde, Regaib Kandili, Ramazan ve Kurban Bayramı arifeleri olmak üzere yılda üç kez pişirilen ve halka ikram edilen bir çorbadır. Şeyh Ahmet, Anadolu’da İslamiyet’in yayılmasındaki rolü ile tarihî ve menkıbevi bir kişiliğe sahiptir. Şeyh Ahmet Camisi ise M. 1206 tarihinden önce yapıldığı tahmin edilen ve bilinen kaynaklara göre Kastamonu’nun en eski camileri arasında yer alan bir camidir. Caminin yanında birinin Şeyh Ahmet’e ait olduğu düşünülen yedi sandukanın bulunduğu Şeyh Ahmet Türbesi yer almaktadır. Cami ve türbenin karşısında ise Tekke çorbasının pişirildiği aşevi bulunmaktadır. Külliye niteliği taşıyan bu yapı ve Şeyh Ahmet etrafında çeşitli inanış ve uygulamalar bulunmaktadır. Şeyh Ahmet ile ilgili uygulamalardan biri kendisinin topraklarını Tekkeşin ailesine, her yıl ihtiyaç sahiplerine ikramda bulunmak şartıyla vakfetmesidir. Aile ikram şartını çorba dağıtarak sağlamaktadır. Sekiz yüz yıldır pişirildiği belirtilen bu çorba, günümüzde de Şeyh Ahmet’in soyundan gelen on beş Tekkeşin ailesi tarafından sıra ile aşevinde pişirilmeye devam etmektedir. Toprakları kullanan her aile çorbaya erkek çocuğu sayısı kadar ev sahipliği yapmaktadır. Bu makalede Gölköy’de Tekke çorbasının bir gelenek olarak nasıl yaşatıldığına odaklanılmıştır. Çorba, halk arasında “Dualı ve Şifalı Çorba” olarak nitelendirilmektedir. Bu durum çorbanın, dinî günlerde yapılmasından, Şeyh Ahmet Camisi’nin aşevinde dualarla pişirilmesinden ve çorbanın yapımında genellikle adak kurbanlarının etinin kullanılmasından kaynaklanmaktadır. Makalede çorbanın hazırlık aşamasından pişirilmesine ve dağıtılmasına kadar geçen süreç bir bütün olarak incelenmiş ve aşevi kültürel bir mekân olarak ele alınmıştır. Ayrıca çorbanın köyde bir araya gelme, imece usulü çalışma gibi işlevleri ve çorbanın etrafında oluşan inanışlar değerlendirilmiştir. Çorbanın bir gelenek olarak incelendiği kısımlarda nitel araştırma yönteminden yararlanılmıştır. Bu araştırma yönteminin veri toplama aşamasında yarı yapılandırılmış sorular hazırlanarak alan araştırması yapılmış, gözlem ve yüz yüze görüşme yöntemi ile veriler toplanmıştır. Gözlem, 29 Mart 2025 tarihinde Ramazan Bayramı arifesinde gerçekleştirilmiştir. Yüz yüze görüşmeler ise 2025 yılının eylül, ekim ve kasım aylarında aralıklarla yapılmıştır. Bu bağlamda hem çorbaya ev sahipliği yapan aile bireylerinin hem çorbanın yapımına yardımcı olan kişilerin hem de çorbayı almaya gelenlerin görüşleri değerlendirilmiştir. Elde edilen veriler ile Tekke çorbasının günümüzdeki durumu tespit edilmiş ve bu gelenek sürdürülürken/güncellenirken hangi değişikliklerin yaşandığı, hangi sorunlarla karşılaşıldığı ve geleneğin korunması için hangi önlemlerin alındığı üzerinde durulmuştur. Bunlar arasında çorbanın malzemelerindeki, çorbayı yapan kişilerdeki ve yapım biçimlerindeki değişikliklere yer verilmiştir. Bu durum ise, geleneğin güncellenmesinin ve korunmasının bir yöntemi olarak yorumlanmıştır. Ayrıca cami, türbe ve aşevi ile kültürel bir mekân sunan yapının somut ve somut olmayan kültürel miras unsurlarının bir arada korunmasına örnek oluşturması üzerinde durulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Tekke Çorbası
• Kastamonu
• Gölköy
• Gelenek
• Kültürel Sürdürülebilirlik

Etik Beyan

"Geleneğin Sürdürülebilirliği Bağlamında Tekke Çorbası" başlıklı araştırma için Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Etik Komisyonu'nun 24.09.2025 tarih ve E-11054618-302.08.01-384242 sayılı kararı ile etik araştırma izni alınmıştır.

Kaynakça

1. ARLI, M. ve GÜMÜŞ, H. (2007). “Türk Mutfak Kültüründe Çorbalar”, Uluslararası Asya ve Kuzey Afrika Çalışmaları Kongresi. 143-158, Ankara: Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Yayınları.
2. UNESCO (2005). “Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesi”. (Fr. Çev.: M. Öcal Oğuz, İng. Çev.: Yeliz Özay, Göz. Geç.: Pulat Tacar), Millî Folklor, C. 17, S. 65, 163-171.
3. CEYLAN, F. Vd. (2018). “Ritüele Dönüşen Mutfak: Mevlevi Mutfağı”, İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, S. 7(3), 2172-2179.
4. ÇİFTÇİ, F. (2000). Kastamonu Camileri- Türbeleri ve Diğer Tarihi Eserler I. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayın Matbaacılık.
5. EKİCİ, M. (2008). “Geleneksel Kültürü Güncellemek Üzerine Bir Değerlendirme”. Millî Folklor, C. 20, S. 80, 33-38.
6. GÖKGÖZ GEDİK, G. vd. (2025). “Kastamonu Beylikler Dönemi Kırsal Camilerinin Mimari Koruma Bağlamında İncelenmesi”, Art-Sanat, S. 23, 125-155.
7. GÜMÜŞ, H. (2011). Türk Mutfak Kültüründe Çorba. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Sakarya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
8. GÜRÇAYIR TEKE, S. (2016). “Değişen Kültürel Mekânlar, Dönüşen Gelenekler: Ankara’da Hıdırellez Kutlamaları ve Hamamönü Hıdırellez Şenlikleri”. Ankara Araştırmaları Dergisi, S. 4(1), 44-59.

9. KALAFAT, Y. (2020). Ordu ve Kastamonu Efsaneleri. İstanbul: Avrasya Stratejik Araştırmalar Merkezi Yayınları.
10. KUMARTAŞLIOĞLU, S. (2015). “Geyik Boynuzlarının Yatırlarda Şifa İçin Kullanımı”, Millî Folklor, C. 27, S. 107, 137-148.
11. KUTLU, P. vd. (2025). “Mevlevi Mutfak Kültüründe Yiyeceklere Atfedilen Anlamlar ve Yemek Sembolleri”. International Journal of Social and Humanities Sciences (IJSHS), S. 9(3), 101-114.
12. OĞUZ, M. Ö. (2007). “Folklor ve Kültürel Mekân”. Millî Folklor, C. 19, S.76, 30-32.
13. ÖZTÜRK, S. vd. (2020). “Kırsal Alanlarda Peyzaj Karakter Analizi “Kastamonu-Gölköy ve Yakın Çevresi Örneği”, Turkish Journal Of Agriculture - Food Science And Technology, S. 8(8), 1720-1725.
14. REVNAKOĞLU, C. S. (2003). “Eşrefilerde Köfteli Çorba”, Tasavvuf Kitabı. (Haz. Cemil Çiftçi), İstanbul, Kitabevi Yayınları, 415-423.
15. SERİN, N. (2018). Selçuklu ve Beylikler Dönemi Kastamonu Camileri. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
16. TANRISEVER, C. vd. (2019). Kastamonu Efsaneleri. (Ed. İrfan Mısırlı), Kastamonu: Detay Yayıncılık.
17. TOSUN, N. (2004). “Tasavvuf Kültüründe Tekke Yemekleri”, Tasavvuf İlmî ve Akademik Araştırma Dergisi. C. 5, S. 12, 123- 135.
18. YAMAN, T. M. (1935). Kastamonu Tarihi Xvinci Asrın Sonlarına Kadar I. Ahmet İhsan Matbaası.
19. YİĞİT, E. (2023). “Türk Kültüründe Geyik ve Geyikle İlgili İnanış ve Efsaneler: Kastamonu-Karabük Örnekleminde”. Amasya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi (Asobid). S. 8 (14), 376-399.
20. YÜKSEL, G. (2011a). “Kastamonu’da Dini Bayramları Kutlama Gelenekleri ve Bu Geleneklerin İnsan İlişkilerine Etkisi”, Akademik Bakış: Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler E-Dergisi, S. 26, 1-26.
21. YÜKSEL, G. (2011b). Kastamonu Efsaneleri. Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi, Bozok Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.