AN EVALUATION OF THE APPLICABILITY OF THE PROPP METHOD TO BULGARIAN FAIRY TALES

Öz

This research examines that Bulgarian fairy tales using by Vladimir Propp’s structural analysis method, analyzing the compatibility of narrative structures with this model. Fairy tales are one of the fundamental types of oral narratives that transmit a society’s cultural values, collective memory, and socio-cultural structure across generations. Researchers examine fairy tales in terms of content, type and motif, Propp has established a scientific system based on the functions of the characters’ actions in fairy tales. According to the method named after Propp and based on his 1928 work “The Morphology of the Folktale” the actions or functions of the characters and objects in fairy tales are the same. Function is the action described in terms of the meaning conveyed by a character in the flow of the plot within fairy tale. According to Propp, fairy tales, regardless of their culture of origin, are built on a common structure and the number of functions is limited to 31. Although the number of functions that emerge in the context of the characters’ actions may vary, the sequence of these functions is always arranged in the same order. In this study, the fairy tales compiled by Tsanko Lalev and translated into Turkish by Filiz Çölmekçioğlu were structurally analyzed by using the Propp method. After providing a brief summary of the fairy tales, function schemas were derived. In the fair tale “The Fox and the Little Sparrow” eight different functions were identified, excluding the initial situation (a). Among these functions, the fox taking most of the wheat for himself (8. Evil, harming a member of the aggressive family, A) emerged as a result of the lively structure of the plot. This function made possible the first seven functions identified by Propp. The plot is entrenched with this function. The sparrow’s decision to take a counter action (10. Beginning of the counter action, C), without resisting the deception, was also identified as a transitional function. In the fairy tale “Three Brothers and the Golden Apple” ten different functions were identified, excluding the initial situation (a). The formation of the climax (8. Deficiency, a) function occurred in the fairy tale. The other function emerged with the little boy wanting to marry the young girl. In the plot, the little boy falling into the hole after taking the girls up and going to a city in the underworld (11: Departure, ↑) was determined to have a different function than a member of the family leaving (1. Leaving, β). In the fairy tale “Unborn Petko” seven different functions were identified, excluding the initial situation (a). It was determined that the character’s desire to find out if there were any women more foolish than those in the house served as a transitional function (9. Mediation, moment of transition, B³), and his departure from the house (11. Departure, ↑) led to the emergence of other functions. It was also found that the fairy tale possessed a sub-function (13. The hero’s reaction, E; E7). The analysis revealed that the Bulgarian fairy tales examined did not contain all 31 functions identified by Propp and that there were differences in the number of functions. In addition, it was determined that the functions identified in the fairy tales examined were consistent with the sequence predicted by Propp. It was also determined that Bulgarian fairy tales showed parallels with the function structure predicted by Propp in terms of the immutability and universality of the functions that emerge in the context of the actions of the characters in the fairy tales he presented. The study confirmed that fairy tales from different cultures, despite variations in the qualities and quantities of their characters and objects are built upon the same structural framework and that there is no change in the sequence of functions.

Anahtar Kelimeler

• Fairy Tale
• Bulgarian Fairy Tales
• Propp
• Method
• Function

PROPP YÖNTEMİNİN BULGAR MASALLARINA UYGULANABİLİRLİĞİ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

Öz

Bu çalışma, Bulgar masallarını Vladimir Propp’un yapısal çözümleme yöntemiyle inceleyerek, anlatı yapılarının bu modelle olan uyumunu analiz etmektedir. Masallar, bir toplumun kültürel değerlerini, kolektif hafızasını ve sosyo-kültürel yapısını nesiller boyu aktaran temel sözlü anlatı türlerinden biridir. Araştırmacılar masalları içerik, tip ve motif açısından incelerken Propp masallarda yer alan karakterlerin eylemlerine dayanan işlevler üzerinden bilimsel bir sistem ortaya koymuştur. Propp’un adıyla anılan ve 1928 tarihli “Masalın Biçimbilimi” çalışmasına dayanan yönteme göre masallardaki karakterler ve nesnelerin eylemleri yani işlevleri sabittir. İşlev, masalda yer alan bir karakterin olay örgüsünün akışı içinde taşıdığı anlam açısından betimlenmiş eylemidir. Propp’a göre masallar, hangi kültüre ait olursa olsun ortak bir yapı üzerine kurulmuştur ve işlevlerin sayısı 31 ile sınırlıdır. Aynı zamanda da karakterlerin eylemleri bağlamında ortaya çıkan işlevlerin sayısında değişme olabilmesine rağmen bu işlevlerin dizilimleri her zaman aynı doğrultuda sıralanmaktadır. Çalışmada, Tsanko Lalev tarafından derlenen ve Filiz Çölmekçioğlu tarafından Türkçeye kazandırılan masallar Propp yöntemi kullanılarak yapısal olarak tahlil edilmiştir. Masalların kısa özeti verildikten sonra işlev şemaları çıkarılmıştır. Tilki ile Küçük Serçe adlı masal Ŋ θ A C E H J K, Üç Erkek Kardeş ve Altın Elma adlı masal β ϵ a B ↑ D F G K W°ᴏ, Doğmamış Petko adlı masal ise a B³ ↑ E F K ↓ işlev şemasına sahip olduğu belirlenmiştir. Tilki ile Küçük Serçe adlı masalda başlangıç (a) durumu dışında sekiz farklı işlev tespit edilmiştir. Bu işlevler arasında, tilkinin buğdayın büyük bölümünü kendisine alması (8. Kötülük, saldırgan aileden birine zarar verir, A) işlevi olay örgüsünün canlı yapısının sonucu olarak ortaya çıkmıştır. Bu işlev, Propp’un belirlediği ilk yedi işlevi olanaklı kılmıştır. Olay örgüsü bu işlev ile düğümlenmiştir. Aldatılmaya karşı çıkmayan serçenin karşıt bir eylemde bulunmaya karar vermesi (10. Karşıt eylemin başlangıcı, C) ile de geçiş görevi gören işlev olarak tespit edilmiştir. Üç Erkek Kardeş ve Altın Elma adlı masalda başlangıç (a) durumu dışında on farklı işlev belirlenmiştir. Masalda düğüm noktasının oluşumu (8. Eksiklik, a) işlevi gerçekleşmiştir. Küçük çocuğun genç kız ile evlenmek istemesi ile diğer işlev ortaya çıkmıştır. Olay örgüsünde kızları yukarı çıkardıktan sonra deliğe düşen küçük çocuğun yeraltı dünyasında bir şehre gitmesinin (11: Gidiş, ↑) aileden birinin uzaklaşmasından (1. Uzaklaşma, β) farklı bir işleve sahip olduğu belirlenmiştir. Doğmamış Petko adlı masalda başlangıç (a) durumu dışında yedi farklı işlev belirlenmiştir. Karakterin evdeki kadınlardan daha aptal birilerin olup olmadığını bulmak istemesinin geçiş işlevi gördüğü (9. Aracılık, geçiş anı, B³), evden gitmesinin de (11. Gidiş, ↑) diğer işlevlerin ortaya çıkmasını sağladığı belirlenmiştir. Aynı zamanda masalın alt işleve de sahip olduğu (13. Kahramanın tepkisi, E; E7) tespit edilmiştir. Yapılan tahlil sonucunda, incelenen Bulgar masallarının Propp’un belirlediği 31 işlevin tamamını içermediği ve işlev sayılarında farklılıklar olduğu belirlenmiştir. Bunun yanı sıra incelenen masallarda tespit edilen işlevlerin Propp’un öngördüğü sıralama ile tutarlılık gösterdiği saptanmıştır. Aynı zamanda Bulgar masallarının Propp’un ortaya koyduğu masallarda yer alan karakterlerin eylemleri bağlamında ortaya çıkan işlevlerin değişmezliği ve evrenselliği bağlamında öngördüğü işlevsel yapıyla paralellik gösterdiği belirlenmiştir. Çalışma, farklı kültürlere ait masalların, karakter ve nesnelerinde nitelik ve nicelik bakımından değişiklikler bulunsa dahi, aynı yapısal iskelet üzerine inşa edildiğini ve işlevlerin diziliminde bir değişiklik olmadığını doğrulamıştır.

Anahtar Kelimeler

• Masal
• Bulgar Masalları
• Propp
• Metod
• İşlev

Destekleyen Kurum

Bu çalışmada bilimsel araştırma ve yayın etiği ilkelerine dair uyulması gereken tüm kurallara uyulmuştur

Kaynakça

1. ALPTEKİN, A. B. (2002). Taşeli Masalları. Ankara: Akçağ Yayınevi.
2. ARNAUDOV, M. (1969). Oçertsi po Bılgarskiya Folklor, Tom I. Sofya: İzdatelstvo Prof. Marin Drinov.
3. ARNAUDOV, M. (1969). Oçertsi po Bılgarskiya Folklor, Tom II. Sofya: Bılgarski Pisatel.
4. ÇIBLAK, N. (2005) V. Propp’un Masal Çözümleme Metodu. Türk Dili Dil ve Edebiyat Dergisi. Şubat: 638, 127-140.
5. ÇÖLMEKÇİOĞLU, F. (2022). Koca Balkan Dağlarının Dinmeyen Esintisi: Bulgar Halk Masalları, Doğu’dan Batı’ya Masalın Serüveni Dünya Masalları, (Ed. Prof. Dr. Fatma Ahsen Turan, Prof. Dr. Habibe Yazıcı Ersoy, Doç. Dr. Şengül Demirel). Ankara: Nobel Kültür Yayıncılık, 507-538.
6. DEVELLİOĞLU, F. (1986). Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lûgat. Ankara: Aydın Kitabevi Yayınları.
7. DİNEKOV, P. ve STOYKOVA, S. (1963). Bitovi Razkazi i Anekdoti. Bılgarsko Narodno Tvorçestvo. Sofya: Bılgarski Pisatel.
8. GEORGİEV, L. vd. (1968). Reçnik na Literaturnite Termini, Sofya: İzdatelstvo Nauka i İzkustvo.

9. GÜNAY, Umay. (2023). Türk Masallarına Propp Metodunun Uygulanışı. Folklor/Edebiyat. 115, 605- 622.
10. GÜZEL, A. ve TORUN A. (2003). Türk Halk Edebiyatı El Kitabı. 1. Baskı. Ankara: Akçağ Yayınları. ISBN: 975-338-470-X.
11. LALEV, T. (2005). Bılgarski Narodni Prikazki. Sofya: Pan.
12. HACI, S. (2017). Bulgar Masalları. Sage Yayıncılık.
13. PROPP, V. (1985). Masalın Biçimbilimi. (Çev. Mehmet Rifat, Sema Rifat) İstanbul: Kent Basımevi, (https://www.academia.edu/36208179/Vladimir_Propp_Masal%C4%B1n_Bi%C3%A7imbilimi_pdf ).
14. SAKAOĞLU, S. (1973). Gümüşhane Masalları/Metin Toplama ve Tahlil. Ankara: Atatürk Üniversitesi Yayınları.
15. SAKAOĞLU, S. ve ŞİMŞEK, E. (2023). Türkiye Sahası Masalları. Türk Dünyası Masal Araştırmaları. (Ed. Prof. Dr. Fatma Ahsen TURAN, Prof. Dr. Mehmet Naci ÖNAL). Ankara: T.C. Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı Yayını: 645. Araştırma İnceleme Dizisi: 226, 7-54.
16. STAMENOV, M. (2017). Anekdot, Vitz i Masal Kato Dumi, Janrove i Sotsialni Praktiki. Materiali ot XII. Mejdunarodna Konferentsiya po Sotsiolingvistika. Sofiya: Mejdunarodno Sotsiolingvistichesko Druzhestvo, 181-188.
17. TEMEL, S. (2005). Propp Metodu ve Bir Karagöz Metnine Uygulanması. Sanat Dergisi. 8, 85-106.