E7 Ülkelerinde Ekonomik İstikrarın Doğrudan Yabancı Yatırımlara Etkisi: Panel Fourier Toda-Yamamoto Nedensellik Analizi

Öz

Bu çalışmada, ekonomik büyüme, kişi başına düşen Gayri Safi Yurt İçi Hasıla (GSYİH), enflasyon, cari denge ve bütçe dengesi gibi makroekonomik değişkenleri kapsayan ekonomik istikrar endeksinin doğrudan yabancı yatırımlar (DYY) üzerindeki etkisi, yükselen piyasa ekonomilerinden oluşan E7 ülkeleri (Çin, Hindistan, Brezilya, Meksika, Endonezya, Rusya ve Türkiye) özelinde 1992-2023 dönemi için incelenmektedir. Analizde Panel DOLSMG ve Panel Fourier Toda-Yamamoto nedensellik testleri kullanılmış; kontrol değişkeni olarak gayri safi sabit sermaye oluşumu ve ticari açıklık modele dâhil edilmiştir. Panel DOLSMG bulguları, panel düzeyinde tüm değişkenlerin DYY üzerinde pozitif ve anlamlı etkiler oluşturduğunu göstermektedir. Ancak ülke bazında farklılıklar gözlemlenmiştir. Ekonomik istikrar Türkiye, Endonezya, Rusya ve Meksika’da pozitif etki oluştururken; diğer ülkelerde ise anlamlı bir ilişki bulunmamıştır. Gayri safi sabit sermaye oluşumu Çin, Endonezya, Rusya ve Türkiye’de pozitif; Hindistan’da ise negatif etki göstermiştir. Ticaret açıklığı Hindistan, Brezilya, Meksika, Rusya ve Türkiye’de pozitif etkiler oluştururken, Endonezya’da negatif, Çin’de ise anlamsız bulunmuştur. Panel Fourier TY nedensellik testi sonuçlarına göre, ekonomik istikrardan DYY’ye doğru tek yönlü ve gayri safi sabit sermaye ile DYY arasında ise çift yönlü nedensellik tespit edilmiştir. Özellikle Türkiye, Endonezya ve Rusya’da ekonomik istikrardan DYY’ye doğru tek yönlü nedensellik ilişkisi bulunmaktadır. Gayri safi sabit sermaye oluşumu açısından ise Brezilya, Endonezya ve Türkiye’de DYY’ye doğru tek yönlü ilişki vardır. Ticaret açıklığı için genel bir nedensellik ilişkisi bulunmazken, yalnızca Meksika’da bir ilişki belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Doğrudan Yabancı Yatırımlar
• Ekonomik İstikrar
• E7 Ülkeleri
• Panel Veri Analizi

The Impact of Economic Stability on Foreign Direct Investments in E7 Countries: A Panel Fourier Toda-Yamamoto Causality

Abstract

This study examines the impact of the economic stability index, which encompasses macroeconomic variables, such as economic growth, per capita Gross Domestic Product (GDP), inflation, current account balance, and budget balance, on foreign direct investment (FDI) in the E7 countries, which are emerging market economies (China, India, Brazil, Mexico, Indonesia, Russia, and Türkiye) for the period 1992-2023. Panel DOLSMG and Panel Fourier Toda-Yamamoto causality tests were used in the analysis, and gross fixed capital formation and trade openness were included in the model as control variables. The Panel DOLSMG findings indicate that all variables have positive and significant effects on FDI at the panel level. However, differences were observed by country. While economic stability had a positive effect in Türkiye, Indonesia, Russia, and Mexico, no significant relationship was found in the other countries. Gross fixed capital formation had a positive effect in China, Indonesia, Russia, and Türkiye, and a negative effect in India. Trade openness had a positive effect in India, Brazil, Mexico, Russia, and Türkiye, but was negative in Indonesia and insignificant in China. According to the results of the Fourier TY causality test, a one-way causality relationship was found between economic stability and FDI, while a two-way causality relationship was found between gross fixed capital formation and FDI. In particular, a one-way causality relationship between economic stability and FDI was found in Türkiye, Indonesia, and Russia. In terms of gross fixed capital formation, there is a one-way relationship from gross fixed capital formation to FDI in Brazil, Indonesia, and Türkiye. While no overall causal relationship was found for trade openness, a relationship was found only in Mexico.

Keywords

• Foreign Direct Investment
• Economic Stability
• E7 Countries
• Panel Data Analysis

Kaynakça

1. Acaravcı, A., & Akyol, M. (2017). Türkiye’de doğrudan yabancı yatırımlar, dış ticaret ve ekonomik büyüme ilişkisi. Uluslararası Ekonomi ve Yenilik Dergisi, 3(1), 17-33.
2. Acaravcı, A., & Bostan, F. (2011). Makroekonomik değişkenlerin doğrudan yabancı yatırımlar üzerine etkileri: Türkiye ekonomisi için ampirik bir çalışma. Çağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8(2), 56-68.
3. Agbloyor, E. K., Gyeke‐Dako, A., Kuipo, R., & Abor, J. Y. (2016). Foreign direct investment and economic growth in SSA: The role of institutions. Thunderbird International Business Review, 58(5), 479-497.
4. Alfaro, L., Chanda, A., Kalemli-Ozcan, S., & Sayek, S. (2004). FDI and economic growth: The role of local financial markets. Journal of International Economics, 64(1), 89-112.
5. Almfraji, M. A., & Almsafir, M. K. (2014). Foreign direct investment and economic growth literature review from 1994 to 2012. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 129, 206-213.
6. Arık, Ş., Akay, A. B., & Zanbak, M. (2014). Doğrudan yabancı yatırımları belirleyen faktörler: Yükselen piyasalar örneği. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 14(2), 97-110.
7. Asongu, S., Akpan, U. S., & Isihak, S. R. (2018). Determinants of foreign direct investment in fast- growing economies: evidence from the BRICS and MINT countries. Financial Innovation, 4(1), 1-17.
8. Aydemir, O., & Genç, E. (2015). Uluslararası sermaye hareketlerinin belirleyicileri, doğrudan yabancı yatırımlar kapsamında bir analiz, Türkiye örneği. Optimum Ekonomi ve Yönetim Bilimleri Dergisi, 2(2), 17-41.

9. Bayraktutan, Y., & Özkaya, M. H. (2002). IMF istikrar politikalarının Doğu Asya’da ekonomik performans sonuçları. Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 3, 1-18.
10. Bengoa, M., & Sanchez-Robles, B. (2003). Foreign direct investment, economic freedom and growth: New evidence from Latin America. European Journal of Political Economy, 19(3), 529-545.
11. Bevan, A. A., & Estrin, S. (2004). The determinants of foreign direct investment into European transition economies. Journal of Comparative Economics, 32(4), 775-787.
12. Blomstrom, M., Lipsey, R., & Zejan, M. (1992). What explains developing country growth. NBER Working Paper 4132.
13. Blonigen, B. A. (2005). A review of the empirical literature on FDI determinants. Atlantic Economic Journal, 33(4), 383–403.
14. Borensztein, E., De Gregorio, J., & Lee, J. W. (1998). How does foreign direct investment affect economic growth? Journal of International Economics, 45(1), 115-135.
15. Breusch, T. S., & Pagan, A. R. (1980). The Lagrange multiplier test and its applications to model specification in econometrics. The Review of Economic Studies, 47(1), 239-253.
16. Carkovic, M., & Levine, R. (2005). Does foreign direct investment accelerate economic growth?. T. H. Moran, E. Graham, & M. Blomström (Eds.), Does foreign direct investment promote development? (195-220). Washington, DC: Institute for International Economics.
17. Choe, J. I. (2003). Do foreign direct investment and gross domestic investment promote economic growth? Review of Development Economics, 7(1), 44-57.
18. Çevik, F. (2022). Gelişmekte olan ülkelerde makroekonomik istikrar açısından doğrudan yabancı yatırımların önemi, seyri (1990-2020) ve salgının beklenen etkileri. Doğuş Üniversitesi Dergisi, 23(1), 181-196
19. Çiftçi, H. (2015). Doğrudan yabancı sermaye yatırım ikliminin oluşturulmasını belirleyen faktörler. Çukurova Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 19(2), 173-192.
20. Çütçü, İ., & Kan, E. (2018). Doğrudan yabancı sermaye yatırımlarını etkileyen faktörler: Türkiye örneği. Sakarya İktisat Dergisi, 7(3), 1-21.
21. De Hoyos, R. E., & Sarafidis, V. (2006). Testing for cross-sectional dependence in panel data models. The Stata Journal, 6(4), 482-496.
22. De Mello, L. R. (1997). Foreign direct investment in developing countries and growth: A selective survey. Journal of Development Studies, 34(1), 1-34.
23. Dunning, J. H. (1993). Multinational enterprises and the global economy. Addison-Wesley Publishing Company.
24. Durham, J. B. (2004). Absorptive capacity and the effects of foreign direct investment and equity foreign. European Economic Review, 48, 285-306.
25. Fontagné, L. (1999), Foreign direct investment and international trade: Complements or substitutes?, OECD Science, Technology and Industry Working Papers, No. 1999/03, OECD Publishing, Paris.
26. Hermes, N., & Lensink, R. (2003). Foreign direct investment, financial development and economic growth. The Journal of Development Studies, 40(1), 142-163.
27. Iamsiraroj, S. (2016). The foreign direct investment–economic growth nexus. International Review of Economics & Finance, 42, 116-133.
28. Iamsiraroj, S., & Ulubaşoğlu, M. A. (2015). Foreign direct investment and economic growth: A real relationship or wishful thinking? Economic Modelling, 51, 200-213.
29. International Country Risk Guide (ICRG). (2022). ICRG metodolojisi. https://www.prsgroup.com/wp-content/uploads/2022/04/ICRG-Method.pdf (Erişim Tarihi: 20.02.2025)
30. Jaiblai, P., & Shenai, V. (2019). The determinants of FDI in sub-Saharan economies: A study of data from 1990–2017. International Journal of Financial Studies, 7(3), 43.
31. Kar, M., & Tatlısöz, F. (2008). Türkiye’de doğrudan yabancı sermaye hareketlerini belirleyen faktörlerin ekonometrik analizi. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 1, 436-458.
32. Karagöz, K. (2007). Türkiye’de doğrudan yabancı yatırım girişlerini belirleyen faktörler: 1970–2005. Yaşar Üniversitesi E-Dergisi, 2(8), 929-948.
33. Karpuz, E., & Sayılır, Ö. (2021). Kurumsal yönetişim kalitesinin doğrudan yabancı yatırımlar üzerindeki etkisi: Orta gelirli ülkeler üzerine bir araştırma. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 60, 281-308.
34. Kelleci, S. U., Bostan, A., & Yılmaz, A. (2016). Doğrudan yabancı sermaye yatırımları ve ekonomik büyüme arasındaki ilişki: Avrasya ekonomileri örneği. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 5(5), 23-36.
35. Kim, H. (2010). Political stability and foreign direct investment. International Journal of Economics and Finance, 2(3), 59-71.
36. Koçtürk, O. M., & Eker, M. (2012). Dünya’da ve Türkiye’de doğrudan yabancı sermaye yatırımları ve çok uluslu şirketlerin gelişimi. Tarım Ekonomisi Dergisi, 18(1), 35-42.
37. Koyuncu, F. T. (2017). Doğrudan yabancı yatırımlar, ekonomik büyüme ve istihdam arasındaki ilişki: Türkiye uygulaması (1990-2015). International Journal of Social and Economic Sciences, 7(2), 17-24.
38. Krugman, P., & Wells, R. (2013). Makroekonomi (F. Oğuz, M. M. Arslan, K. A. Akkemik, & K. Göksal, Çev.). Palme Yayıncılık. (Orijinal eser 2. baskı). Ankara.
39. Kurt, Ü. (2018). Türkiye ekonomisinde ekonomik istikrar, tüketici güveni ve doğrudan yabancı yatırımlar ilişkisinin ARDL modeli ile analizi. Electronic Turkish Studies, 13(14), 307-320.
40. Lebe, F., & Ersungur, Ş. (2012). Türkiye’de doğrudan yabancı sermaye yatırımını etkileyen ekonomik faktörlerin ampirik analizi. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 25, 321-339.
41. Lim, E.-G. (2001). Determinants of, and the relation between, foreign direct investment and growth: A summary of the recent literature (IMF Working Paper No. WP/01/175). International Monetary Fund.
42. Loungani, P., & Razin, A. (2001). How beneficial is foreign direct investment for developing countries? Finance & Development, 38(2), 6-9.
43. Makki, S. S., & Somwaru, A. (2004). Impact of foreign direct investment and trade on economic growth: Evidence from developing countries. American Journal of Agricultural Economics, 86(3), 795- 801.
44. Nazlıoğlu, S., & Karul, C. (2017, July 7–8). Panel LM unit root test with gradual structural shifts. 40th International Panel Data Conference, Thessaloniki, Greece.
45. Özcan, B., & Arı, A. (2011). Doğrudan yabancı yatırımların belirleyicileri üzerine bir analiz: OECD örneği. Istanbul University Econometrics and Statistics E-Journal, 12, 65-88.
46. Pedroni, P. (2001). Purchasing power parity tests in cointegrated panels. The Review of Economics and Statistics, 83(4), 727-731.
47. Pesaran, M. H. (2004). General diagnostic tests for cross section dependence in panels. Cambridge Working Papers in Economics No. 0435, Faculty of Economics, University of Cambridge.
48. Pesaran, M. H., & Smith, R. P. (1995). Estimating long-run relationships from dynamic heterogeneous panels. Journal of Econometrics, 68(1), 79-113.
49. Pesaran, M. H., & Yamagata, T. (2008). Testing slope homogeneity in large panels. Journal of Econometrics, 142(1), 50-93.
50. Pesaran, M. H., Ullah, A., & Yamagata, T. (2008). A bias‐adjusted LM test of error cross‐section independence. The Econometrics Journal, 11(1), 105-127.
51. Resnick, A. L (2001). Investors, turbulence, and transition: Democratic transition and foreign direct investment in nineteen developing countries. International Interactions, 27(4), 381-398.
52. Riker, D., & Wickramarachi, H. (2020). A review of economic literature on foreign direct investment (Economics Working Paper Series No. 2020–04–B). U.S. International Trade Commission.
53. Sabir, S., & Khan, A. (2018). Impact of political stability and human capital on foreign direct investment in East Asia & Pacific and south Asian countries. Asian Journal of Economic Modelling, 6(3), 245-256.
54. Sağdıç, E. N., Yıldız, F., & Sayın, H. H. (2020). Doğrudan yabancı yatırımlar, vergi gelirleri ve ekonomik büyüme ilişkisi: Kırılgan beşli ülkeler örneği. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 11(28), 680-699.
55. Schneider, F., & Frey, B. S. (1985). Economic and political determinants of foreign direct investment. World Development, 13(2), 161-175.
56. Stallings, B. (2007). The globalization of capital flows: Who benefits? The Annals of the American Academy of Political and Social Science, 610, 202-216.
57. Süleymanov, E., & Zeynalov, A. (2009). Azerbaycan ekonomisinin bağımsızlık sonrası makroekonomik göstergelerinin ekonomik istikrar açısından genel değerlendirilmesi. Journal of Qafqaz University, 26, 137-143.
58. Temiz, D., & Gökmen, A. (2014). FDI inflow as an international business operation by MNCs and economic growth: An empirical study on Turkey. International Business Review, 23(1), 145-154.
59. Topaloğlu, E. E., & Korkmaz, T. (2021). Politik riskin doğrudan yabancı yatırımlar ve pay piyasası endeks getirilerine etkisi: G7 ülkeleri üzerine bir uygulama. Verimlilik Dergisi, 1, 97-115.
60. Udeh, E., Ibrahim, D., & Sesay, B. (2025). The relationship between foreign direct investment and economic growth: A review of the literature (1994-2023). International Journal of Science and Management Studies, 8(1), 57-65.
61. Westerlund, J., & Edgerton, D. L. (2007). A panel bootstrap cointegration test. Economics Letters, 97(3), 185-190.
62. World Bank. (2025). Foreign direct investment, net inflows (BoP, current US$). The World Bank. Retrieved February 22, 2025, from https://databank.worldbank.org/reports.aspx?source=2&series=BM.KLT.DINV.WD.GD.ZS&country=
63. World Bank. (2025). Gross fixed capital formation (% of GDP). Retrieved February 22, 2025, from https://databank.worldbank.org/
64. World Bank. (2025). Trade (% of GDP). Retrieved February 22, 2025, from https://databank.worldbank.org/
65. Yapraklı, S. (2006). Türkiye’de doğrudan yabancı yatırımların ekonomik belirleyicileri üzerine ekonometrik bir analiz. D.E.Ü.İ.İ.B.F. Dergisi, 21(2), 23-48.
66. Yerdelen Tatoğlu, F. (2020). Panel zaman serileri analizi: Stata uygulamalı (3. baskı). Beta Yayınları.
67. Yıldız, B., & Şanlı, O. (2022). Politik, ekonomik ve finansal risklerin doğrudan yabancı yatırımlar üzerindeki etkisi: Türkiye örneği. Uluslararası Ekonomi ve Yenilik Dergisi, 8(2), 219-248.
68. Yılmazer, M. (2010). Doğrudan yabancı yatırımlar, dış ticaret ve ekonomik büyüme ilişkisi: Türkiye üzerine bir deneme. Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8(1), 241-260.
69. Yilanci, V., & Gorus, M. S. (2020). Does economic globalization have predictive power for ecological footprint in MENA counties? A panel causality test with a Fourier function. Environmental Science and Pollution Research, 27(32), 40552-40562.