Examining The Determinants of Food Prices in Türkiye with the SVAR Model

Abstract

Food price volatility is critical to macroeconomic stability, income distribution, and social welfare in developing economies. In the Turkish economy, where a high percentage of households spend a large share of their income on food, food price volatility increases inflationary pressure and distorts income distribution. In this study, the determinants of food prices in Turkey for the period between January 2006 and January 2025 are analyzed in detail within the framework of the structural vector autoregression (SVAR) model. Within the scope of the study, the dynamic relationships between industrial production index, nominal effective exchange rate, oil prices and food prices are analyzed. The empirical findings indicate that the relationship between industrial production and food prices is rather weak. On the contrary, the exchange rate has a strong and statistically significant effect on food prices. Oil prices are found to have no direct effect on food prices. It has been revealed that a 1% increase in the exchange rate increases food prices by 0.046%. In addition, contrary to the expectations, industrial production did not have any disinflationary effect on food prices. The findings clearly reveal that the Turkish economy is vulnerable to exogenous shocks due to its high dependence on imported inputs. The impact of exchange rate movements on food prices is considered as a critical factor that should be taken into account in the formulation of economic policy decisions. In this context, the need to implement long-term structural reforms to reduce dependence on imported inputs was emphasized. In order to ensure price stability in Turkey's food sector, it is important to take strategic steps to address the exchange rate and import dependency. The results of the study suggest that reducing import dependency should be a prioritized objective in economic policies in terms of both price stability and reducing economic vulnerability.

Keywords

• Food Prices
• Exchange Rate
• Industrial Production
• Oil Prices
• SVAR Model
• Turkish Economy

Türkiye’de Gıda Fiyatları Belirleyicilerinin SVAR Modeli ile İncelenmesi

Öz

Gıda fiyatlarındaki volatilite gelişmekte olan ekonomilerde makro ekonomik istikrar, gelir dağılımı ve sosyal refahın paylaşımı açısından kritik öneme sahiptir. Yüksek gıda harcama payına sahip hanehalkı oranının yüksek olduğu Türkiye ekonomisinde, gıda fiyatlarındaki volatilite hem enflasyonist baskıyı artırmakta hem de gelir dağılımının bozmaktadır. Bu çalışmada, Ocak 2006 ile Ocak 2025 döneminde Türkiye’de gıda fiyatlarının belirleyicileri yapısal vektör otoregresyon (SVAR) modeli çerçevesinde ayrıntılı bir şekilde incelenmiştir. Çalışma kapsamında, sanayi üretim endeksi, nominal efektif döviz kuru, petrol fiyatları ve gıda fiyatları arasındaki dinamik ilişkiler ele alınmıştır. Araştırmada elde edilen ampirik bulgular, sanayi üretimi ile gıda fiyatları arasındaki ilişkinin oldukça zayıf olduğunu göstermektedir. Bunun aksine, döviz kurunun gıda fiyatları üzerinde güçlü ve istatistiksel açıdan anlamlı bir etkisinin olduğu belirlenmiştir. Petrol fiyatlarının gıda fiyatları üzerinde doğrudan bir etkisinin olmadığı tespit edilmiştir. Döviz kurunda meydana gelen %1’lik bir artışın gıda fiyatlarını %0,046 oranında artırdığı ortaya konulmuştur. Ayrıca, sanayi üretiminin beklenenin aksine gıda fiyatları üzerinde herhangi bir enflasyonist baskıyı azaltıcı bir etkiye sahip olmadığı anlaşılmıştır. Bulgular, Türkiye ekonomisinin ithal girdilere olan yüksek bağımlılığı nedeniyle dışsal şoklara karşı kırılgan bir yapıya sahip olduğunu net bir şekilde ortaya koymaktadır. Döviz kuru hareketlerinin gıda fiyatları üzerindeki etkisi, ekonomik politika kararlarının oluşturulmasında dikkate alınması gereken kritik bir faktör olarak değerlendirilmektedir. Bu bağlamda, ithal girdilere bağımlılığı azaltmaya yönelik uzun vadeli yapısal reformların uygulanması gerektiği vurgulanmıştır. Türkiye’nin gıda sektöründeki fiyat istikrarını sağlamak için, döviz kuru ve ithalat bağımlılığına yönelik stratejik adımların atılması önem arz etmektedir. Çalışma sonuçları, ekonomik politikalarda ithal bağımlılığının azaltılmasının hem fiyat istikrarı hem de ekonomik kırılganlığın azaltılması açısından öncelikli bir hedef olması gerektiğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Gıda Fiyatları
• Döviz Kuru
• Sanayi Üretimi
• Petrol Fiyatları
• SVAR Modeli
• Türkiye Ekonomisi

Kaynakça

1. Abbott, P. C., Hurt, C., & Tyner, W. E. (2008). What’s driving food prices?. Family Court Review, 46(3), 1–40.
2. Adıgüzel, U., Bayat, T., Kayhan, S., & Nazlıoğlu, Ş. (2013). Oil prices and exchange rates in Brazil, India and Turkey: Time and frequency domain causality analysis. Siyaset, Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 1(1), 49-73.
3. Akin, T., & Demirkol, A. (2024). Analyzing factors influencing food price dynamics in Turkey: A Bayesian perspective. CES Working Papers, 16(1), 1-16.
4. Alev, N. (2019). Türkiye’de enflasyonun belirleyicileri: Ardl sınır testi yaklaşımı (2006: Q1-2018: Q2 Dönemi). Uluslararası Ekonomi İşletme ve Politika Dergisi, 3(1), 1-18.
5. Alper, F. Ö. (2018). Petroleum prices, food prices and inflation relationship: Findings of structural Var analysis. Electronic Turkish Studies, 13(22).
6. Aytekin, M., & Hatırlı, S. A. (2021). Türkiye’de işlenmemiş gıda enflasyonunu etkileyen faktörlerin analizi: ARDL yaklaşımı. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 8(3), 203-216.
7. Bayat, T., Özcan, B., & Taş, Ş. (2015). Türkiye’de döviz kuru geçiş etkisinin asimetrik nedensellik testleri ile analizi. Eskişehir Osmangazi üniversitesi İİBF dergisi, 10(2), 7-30.
8. Bayat, T., Şahbaz, A., & Akçacı, T. (2013). Petrol fiyatlarının diş ticaret açığı üzerindeki etkisi: Türkiye örneği. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, (42), 67-90.

9. Binning, A. (2013). Underidentified SVAR models: A framework for combining short and long-run restrictions with sign-restrictions (No. 2013/14). Working Paper.
10. Blanchard, O. J. & Quah, D. (1988). The dynamic effects of aggregate demandand supply disturbances. American Economic Review, 79, 655-73
11. Bozkurt, H. (2025). Küresel gıda ve petrol fiyatlarının enflasyon üzerindeki etkisi: Türkiye'den ampirik kanıtlar. Business and Economics Research Journal, 16(1), 21-41.
12. Dickey, D. & Fuller, W. (1981). Likelihood ratio statistics for autoregressive time series with a unit root. Econometrica, 49, 1057-72.
13. Erkan, B., Şentürk, M., Akbaş, Y. E., & Bayat, T. (2011). Uluslararası ham petrol fiyatlarındaki volatilitenin işsizlik göstergeleri üzerindeki etkisi: Türkiye örneği üzerine ampirik bulgular. Gaziantep University Journal of Social Sciences, 10(2).
14. İçen, H., İçen, N. M. E., & Polat, B. (2022). Türkiye’de gıda fiyatları, döviz kuru ve petrol fiyatları arasındaki asimetrik ilişki. EKOIST Journal of Econometrics and Statistics, (37), 149-169.
15. İnal, V., Canbay, Ş., & Kırca, M. (2023). Determinants of food prices in Türkiye: Fourier Engle-Granger cointegration test. Journal of Economic Policy Researches, 10(1), 133-156.
16. Kapusuzoglu, A., Liang, X., & Ceylan, N. B. (2018). Macroeconomic impacts of global food price shocks on the economy of Turkey. Agricultural Economics, 64(11), 517-525.
17. Konat, G., Taş, Ş., & Bayat, T. (2022). Döviz piyasası baskı endeksi ve dolarizasyon arasındaki ilişki: Türkiye örneği. Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 23(2), 575-584.
18. Kotz, M., Kuik, F., Lis, E., & Nickel, C. (2023). The impact of global warming on inflation: Averages, seasonality and extremes. ECB Working Paper Series, No:2821
19. Kutlu, Ş. Ş. (2021). Türkiye’de gıda enflasyonunun belirleyicileri: Svar modelinden kanıtlar. EKEV Akademi Dergisi, (87), 581-598.
20. Orkun Oral, İ., Çakıcı, A., Yıldız, F., & Alayoubi, M. (2023). Determinants of food price in Turkey: A Structural VAR approach. Cogent Food & Agriculture, 9(1), 2247169.
21. Ozdurak, C. (2021). Major determinants of food price volatility in Turkey: Inflation surge aftermath of 2016. Journal of Business Economics and Finance, 10(3), 103-114.
22. Özçelik, Ö., & Uslu, N. (2024). Gıda enflasyonunun belirleyicileri üzerine bir analiz: Türkiye örneği. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (79), 289-309.
23. Phillips, P. C., & Perron, P. (1988). Testing for a unit root in time series regression. Biometrika, 75(2), 335-346.
24. Sohag, K., Islam, M. M., Tomas Žiković, I., & Mansour, H. (2023). Food inflation and geopolitical risks: Analyzing European regions amid the Russia-Ukraine war. British Food Journal, 125(7), 2368-2391.
25. Şahbaz, A., Adıgüzel, U., Bayat, T., & Kayhan, S. (2014). Relationship between oil prices and exchange rates: the case of Romania. Economic Computation and Economic Cybernetics Studies and Research/Academy of Economic Studies, 48(2), 245-256.
26. Turgut, Y. (2020). Effects of the monetary macro-economy on Turkish agricultural prices: A structural vector autoregressive model approach (Doctoral dissertation, Washington State University).
27. Uysal, D., Yilmaz, K. Ç., & Kasa, H. (2022). Döviz kuru ile gıda ve alkolsüz içecek fiyatları arasındaki zamanla değişen nedensellik analizi. Third Sector Social Economic Review, 57(1), 492-505.
28. Yıldırım, M. O. (2021). Drivers of food prices: New evidence from Turkey. Statistika: Statistics & Economy Journal, 101(3).
29. Yildirim, O. & Türken, F. (2024). Second-round effects of food prices on core inflation in Turkey. Economics and Business Review, 10(4), 32-55.
30. Yurdakul, F., & İleri, B. (2024). Gıda fiyatlarındaki artışların incelenmesi: Türkiye üzerine bir uygulama. IJSS, 8(36), 409-437.