Sustainability Indicators and Foreign Trade Relationship: An Empirical Approach on Turkish Economy

Öz

The sustainable and efficient use of natural resources, prevention of environmental degradation, and human capital components such as education are critically important for both the preservation of ecological balance and the sustainability of regional development. Enhancing the level of education increases environmental awareness and technological adaptability, thereby facilitating the integration of green economy practices into development policies. This study analyzes the effects of sustainability indicators—representing environmental (carbon dioxide emissions), social (expected years of schooling), and economic (per capita income) dimensions—on Turkey’s foreign trade. Annual data covering the period from 1996 to 2022 were used for the analysis. First, unit root tests were applied, and all variables were found to be stationary at first difference. Subsequently, the Johansen cointegration test, FMOLS and DOLS method were employed to examine long-term relationships. The results show that the variables are cointegrated and that carbon dioxide emissions, expected years of schooling and per capita income have positive effects on both exports and imports in the long run. In addition, it was determined that expected years of schooling have the highest effect level in the export model and carbon dioxide emissions in the import model as a result of the two estimators.

Anahtar Kelimeler

• Exports
• Imports
• Schooling Expectation
• Carbondioxide Emissions
• FMOLS
• DOLS

Sürdürülebilirlik Göstergeleri ve Dış Ticaret İlişkisi: Türkiye Ekonomisi Üzerine Ampirik Bir Yaklaşım

Öz

Doğal kaynakların sürdürülebilir ve verimli kullanımı, çevresel bozulmanın önlenmesi ve eğitim gibi beşeri sermaye unsurları hem ekosistem dengesinin korunması hem de bölgesel kalkınmanın sürdürülebilirliği açısından kritik öneme sahiptir. Eğitim düzeyinin artırılması, çevre bilinci ve teknolojiye uyum kapasitesini artırarak yeşil ekonomi uygulamalarının kalkınma politikalarına entegrasyonunu kolaylaştırmaktadır. Bu çalışmada, sürdürülebilirliğin çevresel (karbondioksit salımı), sosyal (beklenen okullaşma yılı) ve ekonomik (kişi başı gelir) boyutlarını temsil eden göstergelerin, Türkiye’nin dış ticareti üzerindeki etkileri analiz edilmiştir. 1996–2022 dönemine ait yıllık verilerle yapılan analizlerde, değişkenlerin fark durağan oldukları belirlenmiş; ardından Johansen Eşbütünleşme testi, Tam Değiştirilmiş Sıradan En Küçük Kareler (FMOLS) ve Dinamik Sıradan En Küçük Kareler (DOLS) tahmin yöntemleri kapsamında analizler gerçekleştirilmiştir. Sonuçlar, değişkenlerin eşbütünleşik olduğunu ve uzun dönemde karbondioksit salımı, ortalama okullaşma beklentisi ve kişi başı gelirin hem ihracat hem de ithalat üzerinde pozitif etkili olduğunu göstermiştir. Ayrıca iki tahminci sonucunda da ihracat modelinde beklenen okullaşma süresinin, ithalat modelinde ise karbondioksit salımının en yüksek etki düzeyine sahip olduğu belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• İhracat
• Ithalat
• Okullaşma Beklentisi
• Karbondioksit Salımı
• FMOLS
• DOLS

Kaynakça

1. Akbar, S., Raza, A., & Raza, Z. (2021). Does greenfield foreign direct investment inflow contribute in socioeconomic development? empirical evidence from developing countries. Pakistan Journal of Humanities and Social Sciences, 9(3), 469-481. https://doi.org/10.52131/pjhss.2021.0903.0152
2. Alpdoğan, H. (2023). OECD ülkelerinde sürdürülebilir kalkınma politikalarının ARAS metodu ile performans analizi. Business & Management Studies: An International Journal, 11(3), 1079-1103. https://doi.org/10.15295/bmij.v11i3.2285
3. Ansari, M. A., Haider, S., Kumar, P., Kumar, S., & Akram, V. (2022). Main determinants for ecological footprint: An econometric perspective from G20 countries. Energy, Ecology and Environment, 7(3), 250-267. https://doi.org/10.1007/s40974-022-00240-x
4. Assembly, G. (2015). Sustainable development goals. SDGs Transform Our World, 2030.
5. Barbier E. B. (1987). The concept of sustainable economic development. Environmental Conservation, 14(2), 101-110. https://www.taylorfrancis.com/chapters/edit/10.4324/9781315240084-7/concept-sustainable-economic-development-edward-barrier
6. BM (2025). Sürdürülebilir gelişme, Türkiye. https://turkiye.un.org/tr/sdgs, Erişim Tarihi: 12.04.2025
7. Bucak, Ç., & Saygılı, F. (2022). Ticari açıklık, gelir eşitsizliği ve insani gelişme ilişkisi: Panel veri analizi. Ege Stratejik Araştırmalar Dergisi, 13(2), 23-41. https://doi.org/10.18354/esam.1089120
8. Camba, A. L. (2020). Estimating the nature of relationship of entrepreneurship and business confidence on youth unemployment in The Philippines. The Journal of Asian Finance, Economics and Business, 7(8), 533-542. 10.13106/jafeb.2020.vol7.no8.533

9. Chen, Y. (2023). Trade openness and environmental pollution management: Push or pull?. Frontiers in Business, Economics and Management, 9(1), 75-88. https://doi.org/10.54097/fbem.v9i1.8332
10. Dahal, A. K., Bhattarai, G., & Budhathoki, P. B. (2024). Impact of foreign trade and foreign direct investment on economic growth: Empirical insights from Nepal. Problems and Perspectives in Management, 22(1), 390-400. http://dx.doi.org/10.21511/ppm.22(1).2024.32
11. Değer, M. K., & Pata, U. K. (2016). Türkiye’de dış ticaret ve karbondioksit salınımı arasındaki ilişkilerin simetrik ve asimetrik nedensellik testleriyle analizi. Doğuş Üniversitesi Dergisi, 18(1), 31-44. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2152130
12. Dıckey, D. A., & Fuller, W. A. (1979). Distribution of the estimators for autoregressive time series with a unit root. Journal of the American Statistical Association, 74(366), 427-431. https://doi.org/10.1080/01621459.1979.10482531
13. Dickey, D. A., & Fuller, W. A. (1981). Likelihood ratio statistics for autoregressive time series with a unit root. Econometrica, 49(4), 1057-1072. https://doi.org/10.2307/1912517
14. Ekanayake, P. N. S. P., Madsen, J. B., & Bharati, T. (2023). Trade and economic growth: Does the sophistication of traded goods matter?. Journal of Economic Growth, 28(4), 481-524. https://doi.org/10.1007/s10887-023-09224-w
15. Ertürkmen, G., & Çelik, H. (2021). Ekonomik büyüme ve ihracatın CO2 salınımı üzerindeki etkisi: Seçili MENA ülkeleri örneği (1980-2016). Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 18(3), 1928-1947. https://doi.org/10.33437/ksusbd.929324
16. Gulaliyev, M., Shahin, B. V., Guliyeva, S., Yegana, A. J., & Mehpare, O. S. (2021). Granger causality analysis of foreign trade impact on economi̇c growth and some socioeconomic indicators: Case of Azerbaijan. Wseas Transactions on Business and Economics, 18, 276-283. https://wseas.com/journals/articles.php?id=204
17. Gujarati, N.D. (2004). Basic econometrics (4th Edition). McGraw-Hill, USA.
18. Gülmez, Z. (2024). Ticari açıklık, ekonomik büyüme ve CO2 emisyonu: NAFTA ülkeleri üzerine bir analiz. Paradigma: İktisadi Ve İdari Araştırmalar Dergisi, 13(1), 1-15. https://dergipark.org.tr/tr/pub/paradigmaiiad
19. Gültekin, S., & Benli, M. (2024). Türkiye'nin son dönem dış ticaret performansı ve dış ticaret politikaları üzerine bir değerlendirme. B. Tanrıöver & N. Yamak (Ed.), İktisadi ve idari bilimlerde modern araştırmalar (43-74). France: Livre de Lyon.
20. Hamid, Z., & Amin, R. M. (2013). Trade and human development in OIC countries: A panel data analysis. Islamic Economic Studies, 21(2), 55-70. http://irep.iium.edu.my/36395/1/Trade_and_Human_Development_in_OIC_Countries_P55-70.pdf
21. Hao, W., & Wang, X. (2013). Trade structure, trade mode and the urban-rural income gap in China. South African Journal of Economic and Management Sciences, 16(2), 96-114. ttps://hdl.handle.net/10520/EJC136168
22. Hille, E., Shahbaz, M., & Moosa, I. A. (2019). The impact of fdi on regional air pollution in the Republic of Korea: A way ahead to achieve the green growth strategy?. Energy Economics, 81, 308-326. https://doi.org/10.1016/j.eneco.2019.04.004
23. Johansen, S., & Juselius, K. (1990). Maximum likelihood estimation and ınference on cointegration-with application to the demand for money. Oxford Bulletin of Economics and Statistics, 52, 169-210. https://digilander.libero.it/rocco.mosconi/JohansenJuselius1990.pdf
24. Kaya, H. E., & Taylan Susan, A. (2020). Sürdürülebilir bir kentleşme yaklaşımı olarak, ekolojik planlama ve eko-kentler. İdealkent, 11(30), 909-937. https://doi.org/10.31198/idealkent.533730
25. Kırıkkalelı, D., & Osmanlı, A. (2023). The impact of political stability on environmental quality in the long run: The case of Turkey. Sustainability, 15(11), 9056. https://doi.org/10.3390/su15119056
26. Kök, R., İspir, M. S., & Arı, A. A. (2010). Zengin ülkelerden azgelişmiş ülkelere kaynak aktarma mekanizmasının gerekliliği ve evrensel bölüşüm parametresi üzerine bir deneme. Türkiye Ekonomi Kurumu, Uluslararası Ekonomi Konferansı, Kıbrıs.
27. Luo, H., Xiao-e, Q., & Hu, Y. (2022). The mechanism of the impact of export trade on environmental pollution: A study from a heterogeneous perspective on environmental regulation from China. Sustainability, 14(24), 16330. https://doi.org/10.3390/su142416330
28. Lv, Z., & Xu, T. (2019). Trade openness, urbanization and CO2 emissions: Dynamic panel data analysis of middle income countries. The Journal of International Trade & Economic Development, 28(3), 317-330. https://doi.org/10.1080/09638199.2018.1534878
29. Mania, E. (2020). Export diversification and CO2 emissions: An augmented environmental kuznets curve. Journal of International Development, 32, 168–185. https://doi.org/10.1002/jid.3441
30. Mukiyen Avcı, G. (2025). Çevresel bozulmayı ne belirler? Seçilmiş ülkeler için iktisadi büyüme, dış ticaret, kentleşme ve yenilenebilir enerjinin malzeme ayak izi üzerindeki etkileri. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 21(1), 343-366. https://doi.org/10.17130/ijmeb.1580181
31. Niu, G., & Yang, Y. (2023). Trade openness and haze pollution in China: The moderating role of environmental regulation. Opportunities and Challenges in Sustainability, 2(3), 148-160. https://doi.org/10.56578/ocs020304
32. Özen, E., & Okşak, Y. (2020). Kişi başına düşen milli gelirin ithalat üzerindeki etkisi: Türkiye için bir nedensellik analizi. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 24(2), 779-793. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1153272
33. Phillips, P. C. B., & Perron, P. (1988). Testing for a unit root in time series regression. Biometrika, 75(2), 335–346. https://doi.org/10.1093/biomet/75.2.335
34. Phillips, P. C. B., & Hansen, B. E. (1990). Statistical inference in instrumental variables regression with I(1) processes. Review of Economic Studies, 57, 99–125. https://doi.org/10.2307/2297545
35. Ravinthirakumaran, K., & Ravinthirakumaran, N. (2018). The impact of foreign direct investment on income inequality: A panel autogressive distributed lag approach for the Asia-Pacific Economic Cooperation developing economies. Asia-Pacific Sustainable Development Journal, 25(1), 57-84.
36. Reddy, K. K. (2020). Exports, imports and economic growth in India: An empirical analysis. Theoretical and Applied Economics, 4(625), 323-330. https://www.ebsco.ectap.ro/Theoretical_&_Applied_Economics_2020_Winter.pdf#page=323
37. Rehman, H. U., Chaudhry, I. S., Arshed, N., & Sardar, M. S. (2020). The nonlinear relationship between trade balance and income for selected Asian economies. Review of Applied Management and Social Sciences, 3(2), 177-192. https://doi.org/10.47067/ramss.v3i2.52
38. Rosen, M. A. (2018). Issues, concepts and applications for sustainability. Glocalism: Journal of Culture, Politics and Innovation, 3, 1-21. https://doi.org/10.12893/gjcpi.2018.3.40
39. Sachs, J. D., Schmidt-Traub, G., Mazzucato, M., Messner, D., Nakicenovic, N., & Rockström, J. (2021). Six transformations to achieve the sustainable development goals. Nature Sustainability, 2(9), 805–814. https://doi.org/10.1038/s41893-019-0352-9
40. Sachs, J. D. (2020). Seven ages of globalization. The ages of globalization (1-32). Columbia University Press. https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.7312/sach19374-002/html
41. Slathia, P., Vashishtha, A., Jena, P. K., & Sahu, P. K. (2024). Examining the dynamic impact of carbon emissions, renewable energy and economic growth on healthcare expenditure in Asian countries. Heliyon, 10, e30136. https://doi.org/10.1016/j
42. Sevüktekin, M., & Nargeleçekenler, M. (2010). Ekonometrik zaman serileri analizi- E-Views uygulamalı (3. Baskı). Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.
43. Stock, J. H., & Watson, M. W. (1993). A simple estimator of cointegrating vectors in higher order integrated systems. Econometrica: journal of the Econometric Society, 61(4), 783-820. https://doi.org/10.2307/2951763
44. Suluk, S. (2021). Sürdürülebilir kalkınma: G7 ülkelerinin ekonomik büyüme, doğrudan yabancı yatırımlar ve çevre kirliliği açısından incelenmesi (1991-2014). (Tez No. 684530) [Doktora Tezi, Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi
45. Tarı, R. & Yıldırım, D. Ç. (2009). Döviz kuru belirsizliğinin ihracata etkisi: Türkiye için bir uygulama. Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 16(2), 95-105. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/146022
46. Uğur, B., & Dallı, T. (2021). Dış ticaretin ekonomik büyümeye etkisi: G-20 ülkeleri örneği. Karadeniz Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 2(2), 1-18. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/2011508
47. United Nations (2015). Transforming our world: The 2030 agenda for sustainable development. https://sdgs.un.org/2030agenda
48. UNEP (2022). Global environment outlook – GEO-6: Healthy planet, healthy people. Nairobi: United Nations. United Nations Environment Programme. https://www.unep.org/resources/global-environment-outlook-6
49. Wang, S., He, Y., & Chen, H. (2022). Can raising trade barriers curb industrial pollution emissions?. Energy &Amp; Environment, 34(7), 2454-2477. https://doi.org/10.1177/0958305X221109606
50. Xu, P., & Ye, P. (2022). The impact of foreign trade on health inequality in China: Evidence from China family panel studies (CFPS). International Journal of Public Health, 14(67), 1-9. doi: 10.3389/ijph.2022.1605117
51. Yaman Songur, D. (2022). Türkiye’de dış ticaret açıklığının CO2 emisyonu üzerine asimetrik etkisi: Doğrusal olmayan ARDL yaklaşımı. Dicle Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 12(24), 49-63. https://doi.org/10.53092/duiibfd.1124419
52. Yaman, H. (2021). İnsani gelişme, ticari dışa açıklık ve ekonomik büyüme dinamikleri: G-20 ülkeleri üzerine bir inceleme. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (69), 121-134. https://doi.org/10.51290/dpusbe.848388
53. Zhao, Y. (2023). Research on the path of high-quality development of China’s foreign trade in the context of ARDL-based model. Applied Mathematics and Nonlinear Sciences, 9(1), 1-16. https://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=9455702