Vergi Gelirleri ile Parasal ve Makroekonomik Göstergeler Arasındaki İlişki: Politika Faizi, Tüketici Fiyat Endeksi ve Sanayi Üretim Endeksi Örneği

Öz

Çalışmada, parasal ve makroekonomik göstergelerin Türkiye’nin vergi gelirleri üzerindeki etkilerini analiz edilmektedir. 2011:1-2024:4 dönemine ait üç aylık veriler kullanılarak sanayi üretim endeksi, TCMB politika faizi ve tüketici fiyat endeksinin toplam vergi gelirleri üzerindeki kısa ve uzun dönem etkileri ARDL Sınır Testi yaklaşımıyla araştırılmıştır. Analiz kapsamında elde edilen ampirik bulgular, vergi gelirleri ile çalışmada ele alınan değişkenler arasında uzun dönemli bir eşbütünleşme ilişkisinin mevcut olduğunu ortaya koymaktadır. Uzun dönem katsayı tahminlerine göre, tüketici fiyat endeksi, sanayi üretim endeksi ve politika faizinin vergi gelirleri üzerinde istatistiksel olarak anlamlı etkilere sahip olduğu belirlenmiştir. Bulgular, tüketici fiyat endeksi ile sanayi üretiminin vergi gelirlerini olumlu yönde etkilediğini; kısa dönemde anlamlı bir etkisi gözlemlenmeyen politika faizinin ise uzun vadede vergi gelirlerinin önemli belirleyicilerinden biri hâline geldiğini göstermektedir. Çalışmada, vergi gelirleri üzerinde en güçlü etkinin tüketici fiyat endeksinden kaynaklandığı görülmektedir. Bu doğrultuda, vergi gelirlerini artırmayı amaçlayan maliye otoritelerinin politika tasarım süreçlerinde enflasyon dinamiklerini ve fiyat düzeyindeki değişimlerin vergi tahsilatı üzerindeki yansımalarını daha ağırlıklı biçimde dikkate almaları önem taşımaktadır. Ayrıca, ekonomik büyüme ve üretim artışının Türkiye’de vergi gelirlerinin sürdürülebilirliği açısından belirleyici olduğu; buna karşılık sıkı para politikalarının uzun vadede vergi gelirleri üzerinde olumsuz baskılar oluşturabileceği anlaşılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Vergi Gelirleri
• Politika Faizi
• Tüketici Fiyat Endeksi
• Sanayi Üretim Endeksi
• ARDL

The Relationship Between Tax Revenues and Monetary and Macroeconomic Indicators: Evidence from the Policy Interest Rate, Consumer Price Index, and Industrial Production Index

Öz

This study analyses the effects of monetary and macroeconomic indicators on Turkey’s tax revenues. Using quarterly data covering the period 2011: Q1-2024: Q4, the short- and long-run impacts of the industrial production index, the Central Bank of the Republic of Turkey (CBRT) policy rate, and the consumer price index on total tax revenues are examined through the ARDL Bounds Testing approach. The empirical results indicate the existence of a long-run cointegration relationship between tax revenues and the variables included in the analysis. Long-run coefficient estimates reveal that the consumer price index, industrial production index, and policy interest rate exert statistically significant effects on tax revenues. The findings show that increases in the consumer price index and industrial production positively affect tax revenues, while the policy interest rate, which does not exhibit a significant effect in the short run, becomes an important determinant of tax revenues in the long run. The strongest impact on tax revenues is found to originate from the consumer price index. In this context, fiscal authorities aiming to enhance tax revenues should place greater emphasis on inflation dynamics and the implications of price level changes for tax collection in policy design processes. Moreover, the results suggest that economic growth and increases in production play a crucial role in ensuring the sustainability of tax revenues in Turkey, whereas tight monetary policies may exert adverse long-term pressures on tax revenues.

Anahtar Kelimeler

• Tax Revenues
• Policy Interest Rate
• Consumer Price Index
• Industrial Production Index
• ARDL

Kaynakça

1. Akıncı, A. (2019). Vergi gelirlerinin ekonomik büyüme üzerindeki etkisi. Finans Ekonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 4(1), 100-106. https://doi.org/10.29106/fesa.539026
2. Akdoğan, A. (2017). Kamu maliyesi (18. Basım). Gazi Kitabevi.
3. Arabacı, Ö., & Baştürk, M. F., (2013). Faiz oranı kanalının 2001–2008 döneminde Türkiye’de etkinliğinin değerlendirilmesi. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(2), 15-34.
4. Avcı, S. B., & Yücel, E. (2016). Effectiveness of monetary policy: evidence from Turkey. MPRA Paper. 70848 ,https://mpra.ub.unimuenchen.de/70848/1/MPRA_paper_70848.pdf (16.10.2025)
5. Bertelli, S., Vacca, G., & Zoia, M. (2022). Bootstrap cointegration tests in ARDL models. Economic Modelling. 116, 1-15. https://doi.org/10.1016/j.econmod.2022.105987
6. Bouis, R., Rawdanowicz, L., Renne J.P., Watanabe, S., & Christensen, A., K. (2013). The effectiveness of monetary policy since the onset of the financial crisis. OECD Economics Department Working Papers, No. 1081. http://dx.doi.org/10.1787/5k41zq9brrbr-en
7. Canbay, T., & Akyol, Ö. (2014). Uluslararası alanda vergilendirme yetkisinin kullanımı. Prof. Dr. Naci Muter’e Armağan. Celal Bayar Üniversitesi Rektörlük Basımevi. 69-84.
8. Castro, A.G., & Camarillo, D.B.R. (2014). Determinants of tax revenue in OECD countries over the period 2001-2011. Contaduriay Administracion, 59(3), 35-59. 10.1016/S0186-1042(14)71265-3

9. Chaudhry, I.S., & Munir, F. (2010). Determinants of low tax revenue in Pakistan. Pakistan Journal of Social Sciences, 30(2), 439-452.
10. Demir, M., & Sever, E. (2017). Vergi gelirleri ekonomik büyüme ilişkisi: OECD ülkelerine ilişkin panel veri analizi. Aksaray Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 9(2), 51-66.
11. Ertekin, Ş., & Dam, M.M. (2020). Türkiye’de çevre vergilerinin çevresel etkileri üzerine bir değerlendirme. Yaşar Üniversitesi E-Dergisi, (15), 66-87. https://doi.org/10.19168/jyasar.655644
12. Giray, F. (2014). Maliye tarihi (5. Basım). Ekin Yayınevi.
13. Gökpınar, S. (2023). Monetary and macroeconomic determinants of tax revenue: The case of Türkiye. Journal of Economics Business And Political Researches, 8(Özel Sayı), 202-216. https://doi.org/10.25204/iktisad.1302035
14. Kantar, M. A., Abar, H., & Öndeş, T. (2021). Enflasyonun işletmelerin finansal oranlarına etkisi: BIST imalat sektöründe bir uygulama. Muhasebe ve Finansman Dergisi, (90), 1-18. https://doi.org/10.25095/mufad.856384
15. Kar, M. & Kınık, E. (2008). Türkiye’de elektrik tüketimi çeşitleri ve ekonomik büyüme arasındaki ilişkinin ekonometrik bir analizi. Afyon Kocatepe Üniversitesi, İ.İ.B.F. Dergisi, 10(2), 333-353.
16. Karagöz, K. (2013). Determinants of tax revenue: Does sectorial composition matter?. Journal of Finance. Accounting & Management, 4(2), 50-63.
17. Kayacı, M., & Doğdu, A. (2024). Enflasyon oranı, kdv gelirleri ve mevduat faiz oranları bağlamında para ve maliye politikasının araç ve etkilerine i̇lişkin yeni kanıtlar. The Academic Elegance, (25), 105-135. https://doi.org/10.58884/akademik-hassasiyetler.1445402
18. Kutbay, H. (2019). Vergi gelirlerini etkileyen faktörler: Seçilmiş ülkeler için panel veri analizi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 6(3), 602-617. https://doi.org/10.30798/makuiibf.519599
19. Kara, M., & Afsal, M. Ş. (2018). TCMB’nin fiyat istikrarına yönelik uyguladığı para politikası araçlarının ve aktarım kanallarının etkinliği. International Journal of Social Science Research, 7(2), 275-290.
20. Köse, N., & Ünal, E. (2024). The impact of the interest rate on industrial production during the 2008 financial crisis and the COVID-19 pandemic. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 26(2), 427-446.
21. Kolcu, F. (2023). Türkiye’de enflasyonun belirleyicileri. Hitit Sosyal Bilimler Dergisi, 6(1), 31-56. doi: 10.17218/hititsbd.1207652
22. Mishra, P. K. (2011). The cointegration and causality between tax revenue and economic growth in India. IASMS Journal of Business Spectrum, 4(2), 124-134.
23. Możdzierz, A. (2017). The impact of changes in indirect tax rates on inflation in selected EU countries. Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, Sectio H Oeconomia, 51(4), 257-267. doi:10.17951/h.2017.51.4.257
24. Narayan, P. K. (2005). The saving and investment nexus for China: Evidence from cointegration tests. Applied Economics, 37(17), doi:10.1080/00036840500278103
25. Nezhad, M. Z., Ansari, M. S., & Moradi, M. (2016). Determinants of tax revenue: Does liberalization boost or decline it?. Journal of Economic Cooperation and Development, 37(2), 103-126.
26. Öztürk, N. (2016). Kamu ekonomisi (2. Basım). Ekin Basın Yayın Dağıtım.
27. Pacock, M. S. (2003). State, money, catallaxy: Underlaboring for a chartalist theory of money. Journal of Post Keynesian Economics, 26(2), 205-225. https://doi.org/10.1016/j.cbrev.2019.08.004
28. Paksoy, S., & Bakan, S., (2010). Türkiye’de uygulanan vergi politikaları ve ekonomik büyüme üzerine etkileri: (1980 sonrası). Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, (32), 150-170. https://dergipark.org.tr/tr/pub/esosder/article/82510
29. Pekçağlayan, B. (2021). Türkiye’de sanayi üretim endeksinin belirleyenleri: ARDL modeli. İstanbul İktisat Dergisi, 71(2), 435-456. https://doi.org/10.26650/ISTJECON2021-972114
30. Pesaran, M. H., Shin, Y., & Smith, R. J. (2001). Bounds testing approaches to the analysis of level relationships. Journal of Applied Econometrics, 16(3), 289-326. http://www.jstor.org/stable/2678547
31. Piancastelli, M., & Thirlwall, A. P. (2020). The determinants of tax revenue and tax effort in developed and developing countries: Theory and new evidence 1996-2015. Nova Economia, (30), 871-892. https://doi.org/10.1590/0103-6351/5788
32. Pınar, A. (2006). Maliye politikası teori ve uygulama (8. Basım). Naturel Yayıncılık.
33. Ramirez, C. D. (2004). Monetary policy and the credit channel in an open economy. International Review of Economics & Finance, 13(4), 363-369. https://doi.org/10.1016/S1059-0560(03)00038-8
34. Sağdıç, E. N. (2015). Vergi gelirlerini belirleyen faktörlerin bölgesel analizi: Türkiye örneği. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (60), 155-178. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/703555
35. Sever, E. & Demir, M. (2023). Politika faizinin etkinliği: Türkiye üzerine gözlemler. İktisadi İdari ve Siyasal Araştırmalar Dergisi, 8(20), 1-17. https://doi.org/10.25204/iktisad.1149001
36. Stone, G. W., (2008). Core econonomics. USA, Worth Publishers.
37. Taylor, P. E. (1948). The economics of public finance. New York: The Macmillan Company.
38. Tosuner, M., & Arıkan, Z. (2015). Türk vergi sistemi (20. Basım). Kanyılmaz Matbaası.
39. Topcu, M., & Gulal, O. S. (2020). The impact of COVID-19 on emerging stock markets. Finance Research Letters, 36, 1544-6123, https://doi.org/10.1016/j.frl.2020.101691