Üniversite Öğrencilerinde Algılanan Ayrımcılık, Benlik Saygısı ve Depresyon Arasındaki İlişki

Öz

Bu araştırmanın amacı, üniversite öğrencilerinde algılanan ayrımcılık, benlik saygısı ve depresyon düzeyleri arasındaki ilişkiyi incelemektir. Araştırma kesitsel ve korelasyonel bir tasarım ile yürütülmüştür. Veriler, Türkiye’de bir kamu üniversitesinde öğrenim gören 594 lisans ve ön lisans öğrencisinden kolay örnekleme yöntemi ile toplanmıştır. Verilerin analizinde betimsel istatistikler, bağımsız örneklem t-testleri, tek yönlü varyans analizleri (ANOVA) ve çoklu doğrusal regresyon analizleri kullanılmıştır. Bulgular, algılanan ayrımcılık ve benlik saygısının depresyon düzeyleri ile anlamlı düzeyde ilişkili olduğunu göstermiştir. Regresyon analizi sonuçlarına göre, algılanan ayrımcılık ve benlik saygısı birlikte ele alındığında depresyon düzeyindeki varyansın yaklaşık %24’ünü açıklamaktadır. Ayrıca algılanan ayrımcılık ve depresyon düzeylerinin cinsiyet, yaşanılan yer ve algılanan ekonomik duruma göre anlamlı farklılıklar gösterdiği belirlenmiştir. Benlik saygısının ise özellikle algılanan ekonomik durum ve öğrenim alanına göre anlamlı biçimde farklılaştığı tespit edilmiştir. Elde edilen bulgular, üniversite öğrencilerinin ruh sağlığının sosyal eşitsizlikler ve bireysel psikolojik kaynaklar çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Algılanan Ayrımcılık
• Benlik Saygısı
• Depresyon
• Üniversite Öğrencileri

Perceived Discrimination and Its Relationship with Self-Esteem and Depression among University Students

Öz

This study aims to examine the relationship between perceived discrimination, self-esteem, and depression levels among university students. The study employed a cross-sectional and correlational research design. Data were collected from 594 undergraduate and associate degree students enrolled at a public university in Türkiye using a convenience sampling method. Descriptive statistics, independent samples t-tests, one-way analysis of variance (ANOVA), and multiple linear regression analyses were conducted. The findings revealed that perceived discrimination and self-esteem were significantly associated with depression levels. The results of the regression analysis indicated that perceived discrimination and self-esteem together explained approximately 24% of the variance in depression. Furthermore, perceived discrimination and depression levels differed significantly according to gender, place of residence, and perceived economic status. Self-esteem also showed significant differences, particularly in relation to perceived economic status and field of study. Overall, the findings suggest that the mental health of university students should be evaluated within the context of social inequalities and individual psychological resources.

Anahtar Kelimeler

• Perceived Discrimination
• Self-Esteem
• Depression
• University Students

Kaynakça

1. Abel, K., Wiese, L., Park, J., & Williams, I. (2022). Perceptions about discrimination in a rural, older, racially and ethnically diverse cohort. Online Journal of Rural Nursing and Health Care, 22(2), 3-28. https://doi.org/10.14574/ojrnhc.v22i2.712
2. Aebi, J. A., & Orth, U. (2025). Low self-esteem as a risk factor for depression: A longitudinal study with continuous time modeling. Journal of Personality and Social Psychology, 129(5), 954–971. https://doi.org/10.1037/pspp0000560
3. Alpaydın, S., & Kahraman, H. (2025). Üniversite öğrencilerinin benlik saygısı ve üniversite yaşamına uyumu arasındaki ilişkide algılanan ayrımcılığın aracı rolü. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 47, 24-36. https://doi.org/10.14582/zgefd.1555270
4. Alptekin, D. (2014). Çelişik duygularda toplumsal cinsiyet ayrımcılığı sorgusu: Üniversite gençliğinin cinsiyet algısına dair bir araştırma. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 32, 203-211. https://izlik.org/JA26KK26SP
5. Altuğ, B., & Aktan, T. (2025). Toplumsal cinsiyet rolü benlik kavramı ölçekleri geliştirme çalışması: Cinsiyet rolü özellikleri ve davranışlarında kadınsılık ve erkeksilik. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 26(1), 248-277. https://doi.org/10.17494/ogusbd.1590342
6. Apak, H., Tatlıcıoğlu, O., & Acar, M. C. (2023). Üniversite öğrencilerinde psikolojik sağlamlık ile ayrımcılık algısı arasındaki ilişki üzerine bir araştırma. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 34, 73-88. https://doi.org/10.15182/diclesosbed.1272777
7. Atasoy, Z. (2012). Farklılıkların yönetimi: Üniversite öğrencilerinin ayrımcılık algısının öğrenci başarı düzeyine etkisi üzerine bir araştırma. (Tez No. 320278) [Yayınlanmış Yüksek Lisans Tezi, Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
8. Avşaroğlu, S., &İdayeva, A. (2020). Üniversite öğrencilerinin benlik saygılarının stresle başa çıkma tutumlarını yordama gücü. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9(1), 411-422. https://doi.org/10.33206/mjss.549840

9. Bayram, N., & Bilgel, N. (2008). The prevalence and socio-demographic correlations of depression, anxiety and stress among a group of university students. Social Psychiatry and Psychiatric Epidemiology, 43(8), 667-672. https://doi.org/10.1007/s00127-008-0345-x
10. Beck, A. T. (2008). The evolution of the cognitive model of depression and its neurobiological correlates. American Journal of Psychiatry, 165(8), 969–977. https://doi.org/10.1176/appi.ajp.2008.08050721.
11. Beck, A. T., Ward, C., Mendelson, M., Mock, J., & Erbaugh, J. (1961). An inventory for measuring depression. Archives Of General Psychiatry, 4, 561–571. https://doi.org/10.1001/archpsyc.1961.01710120031004
12. Braga, L.S., Caiaffa, W.T., Ceolin, A.P.R., Andrade, F.B., & Lima-Costa, M.F. (2019). Perceived discrimination among older adults living in urban and rural areas in Brazil: a national study (ELSI-Brazil). BMC Geriatrics, 19(67), 1-11. https://doi.org/10.1186/s12877-019-1076-4
13. Buecker, S., Petersen, K., Neuber, A., Zheng, Y., Hayes, D., & Qualter, P. (2024). A systematic review of longitudinal risk and protective factors for loneliness in youth. Annals of the New York Academy of Sciences, 1542(1), 620–637. https://doi.org/10.1111/nyas.15266
14. Clark, R., Anderson, N. B., Clark, V.R., & Williams, D R. (1999). Racism as a stressor for African Americans. A biopsychosocial model. American Psychologist, 54(10), 805-816. https://psycnet.apa.org/doiLanding?doi=10.1037%2F0003-066X.54.10.805
15. Coşkun, M. K., & Fidan, M. (2025). Üniversite öğrencilerinin ayrımcılık algısı ve ayrımcılık deneyimleri. Eğitim Bilim Toplum, 22(88), 3-36. https://izlik.org/JA58EU43RA
16. Çuhadaroğlu, F. (1986). Adölesanlarda benlik saygısı [Uzmanlık Tezi]. Hacettepe Üniversitesi
17. Dovidio, J. F., Hewstone, M., Glick, P., & Esses, V. M. (2010). The SAGE handbook of prejudice, stereotyping and discrimination. SAGE Publications Ltd. https://doi.org/10.4135/9781446200919
18. Erol R. Y., & Orth, U. (2011). Self-esteem development from age 14 to 30 years: A longitudinal study. Journal of Personality and Social Psychology, 101, 607-619. https://psycnet.apa.org/doiLanding?doi=10.1037%2Fa0024299
19. Festinger, L. (1954). A theory of social comparison processes. Human Relations, 7(2), 117-140. https://doi.org/10.1177/001872675400700202
20. Gören, S., Özdemir, M., & Ötken, Ş. (2020). Öğrencilerin ayrımcılık algısı ölçeği: geçerlik ve güvenirlik çalışması. Yükseköğretim ve Bilim Dergisi, 10(2), 364–371. https://izlik.org/JA48HJ95BX
21. Hisli, N. (1989). Beck Depresyon Envanterinin üniversite öğrencileri için geçerliği, güvenirliği. Psikoloji Dergisi, 7(23), 3-13.
22. Işık, Y., & Çelik, E. (2020). Ergenlerde psikolojik sağlamlığın sosyal dışlanma, sosyal kaygı, cinsiyet ve sınıf düzeyi açısından incelenmesi. OPUS International Journal of Society Researches, 16(27), 174-209. https://doi.org/10.26466/opus.642037
23. Kahraman, A. B., Ozansoy, N., Kekillioğlu, A., Özcan, A., & Kahraman, L. (2015). Üniversite öğrencilerinin toplumsal cinsiyet algıları. The Journal of Social Sciences, 2(4), 304-322. https://doi.org/10.16990/SOBIDER.83
24. Karataş, Z. (2012). The relationship between self-esteem and depression, loneliness, and perceived stress among university students. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 55, 418–423. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2012.09.506
25. Lerner, M. J. (1980). The belief in a just world: A fundamental delusion. Plenum Press.
26. Meyer, I. H. (2003). Prejudice, social stress, and mental health in lesbian, gay, and bisexual populations: Conceptual issues and research evidence. Psychological Bulletin, 129(5), 674–697. https://doi.org/10.1037/0033-2909.129.5.674
27. Mruk, C. J. (2006). Self-esteem research, theory, and practice: Toward a positive psychology of self-esteem. Springer Publishing Company.
28. Orth, U., & Robins, R. W. (2014). The development of self-esteem. Current Directions in Psychological Science, 23(5), 381-387. https://doi.org/10.1177/0963721414547414
29. Özgüngör, S., & Duatepe Paksu, A. (2017). Üniversite öğrencilerinde benlik saygısı düzeyine göre akademik başarıyı yordayan değişkenler. Turkish Psychological Counseling and Guidance Journal, 7(48), 111-125. https://izlik.org/JA77PY46GH
30. Pascoe, E. A., & Smart Richman, L. (2009). Perceived discrimination and health: a meta-analytic review. Psychological Bulletin, 135(4), 531-554. https://doi.org/10.1037/a0016059
31. Pearlin, L. I., Lieberman, M. A., Menaghan, E. G., & Mullan, J. T. (1981). The stress process. Journal of Health and Social Behavior, 22(4), 337–356. https://doi.org/10.2307/2136676
32. Rosenberg, M. (1965). Society and the Adolescent Self-Image. Princeton University Press. https://www.docdroid.net/Vt9xpBg/society-and-the-adolescent-self-image-morris-rosenberg-1965-pdf
33. Schmitt, M. T., Branscombe, N. R., Postmes, T., & Garcia, A. (2014). The consequences of perceived discrimination for psychological well-being: a meta-analytic review. Psychological Bulletin, 140(4), 921-948. https://psycnet.apa.org/doiLanding?doi=10.1037%2Fa0035754
34. Seligman, M. E. (1975). Helplessness: On depression, development, and death. W H Freeman. Henry Holt & Co.
35. Silverstone, P. H., & Salsali, M. (2003). Low self-esteem and psychiatric patients: Part I - The relationship between low self-esteem and psychiatric diagnosis. Annals of General Psychiatry, 2(1). https://doi.org/10.1186/1475-2832-2-2.
36. Şimşekli Bakırhan, D., & Öztürk, K. (2013). Üniversite öğrencilerinin benlik saygısı düzeyleri ve etkileyen faktörlerin belirlenmesi. International Refereed Academic Journal of Sports, Health and Medical Sciences, (47), 60-73. https://doi.org/10.17363/SSTB.2023/ABCD89/.47.4
37. Sowislo, J. F., & Orth U. (2013). Does low self-esteem predict depression and anxiety? A meta-analysis of longitudinal studies. Psychological Bulletin, 139(1), 213-240. https://doi.org/10.1037/a0028931.
38. Tajfel, H. (1981). Human groups and social categories: Studies in social psychology. Cambridge University Press. https://www.scribd.com/document/748392604/Henri-Tajfel-Human-Groups-and-Social-Categories-Studies-in-Social-Psychology-1981-Cambridge-University-Press-Libgen-li
39. Taşlıyan, M., Çiçeklioğlu, H., & Afşar, A. (2017). Farklılıkların yönetimi ve ayrımclık algısının üniversite öğrencilerinin akademik performansları üzerine etkileri: Bir alan araştırması. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler FaKültesi Dergisi, 7(2), 101-124. https://izlik.org/JA85WS78ZH
40. Williams, D. R., & Mohammed, S. A. (2009). Discrimination and racial disparities in health: evidence and needed research. Journal of Behavioral Medicine, 32, 20-47. https://doi.org/10.1007/s10865-008-9185-0