Periodization of Ottoman History: A Study on Halil İnalcık’s, Mehmet Genç’s, and Kemal Karpat’s Interpretations of the Classical Period

Öz

There is no consensus in the existing literature regarding the periodization of Ottoman history. One of the main reasons for this lack of agreement is that periodization is not merely a problem of chronological classification; it also reflects an epistemological choice concerning the conceptual tools through which historical periods are interpreted. In this sense, periodization is directly related not only to “how the past was,” but also to “how the historian reads the past.” The era in which the historian lives, along with their worldview, ideological assumptions, and theoretical framework, determines how they divide the past into segments. Therefore, historical periods are not “natural” divisions that exist in nature, but analytical constructs created by historians. This study addresses the issue of the periodization of Ottoman history primarily within the framework developed by Halil İnalcık, while comparatively examining the principal contributions of Mehmet Genç and Kemal Karpat along this axis. In explaining the end of the classical period, the study adopts a structural approach that centers on the interplay between the internal and external balance of political power, the land regime, economic mentality, and social power relations, rather than relying on teleological or military-centered narratives. Methodologically, the study employs a combination of comparative historiography and conceptual synthesis. While Halil İnalcık’s approach offers the most comprehensive and inclusive analysis, the approaches of Kemal Karpat and Mehmet Genç are treated as complementary analyses representing different dimensions of the same historical process; a holistic interpretation is developed without establishing a hierarchical ranking among these approaches. Thus, through the joint interpretation of these complementary approaches, the characteristics of the Ottoman classical period are highlighted, while the end of the classical period and the beginning of the post-classical period are conceptualized as a holistic process of transformation, rather than being reduced to a single cause.

Anahtar Kelimeler

• Ottoman Empire
• Periodization
• Classical Period

Osmanlı Tarihinin Dönemlendirilmesi: Halil İnalcık, Mehmet Genç ve Kemal Karpat’ın Klasik Dönem Yorumları Üzerine Bir İnceleme

Öz

Osmanlı tarihinin dönemlendirilmesi konusunda, alan literatüründe bir fikir birliği bulunmamaktadır. Dönemlendirme konusunun, yalnızca kronolojik bir sınıflandırma sorunu olmayıp, tarihsel dönemlerin hangi kavramsal araçlarla anlamlandırılacağına dair epistemolojik bir tercihi de yansıtması, bu durumun sebeplerinden biridir. Bu bağlamda dönemlendirme, geçmişin “nasıl olduğu” kadar, tarihçinin geçmişi “nasıl okuduğu” ile de doğrudan ilişkilidir. Tarihçinin yaşadığı çağ, benimsediği dünya görüşü, ideolojik kabulleri ve teorik altyapısı, geçmişi nasıl parçalara ayırdığını belirler. Bu nedenle tarih dönemleri, doğada var olan "doğal" kesitler değil, tarihçinin inşa ettiği analitik araçlardır. Bu çalışma, Osmanlı tarihinin dönemlendirilmesi meselesini ağırlıklı olarak Halil İnalcık çizgisinde aktarmakta, Mehmet Genç ve Kemal Karpat’ın temel katkılarını bu eksende karşılaştırmalı olarak incelemektedir. Klasik dönemin sona erişini açıklarken teleolojik ya da askeri merkezli anlatıların yerine siyasal iktidarın iç ve dış denge yaklaşımı, toprak rejimi, iktisadi zihniyet ve toplumsal güç ilişkileri arasındaki karşılıklı etkileşimi merkeze alan yapısal bir yaklaşım benimsemektedir. Metodolojik olarak çalışma, karşılaştırmalı tarih yazımı ve kavramsal sentez yöntemlerini bir arada kullanmaktadır. Halil İnalcık’ın yaklaşımı en kapsamlı ve kapsayıcı analizi sunarken, Kemal Karpat ve Mehmet Genç’in yaklaşımları, aynı tarihsel sürecin farklı boyutlarını temsil eden tamamlayıcı analizler olarak ele alınmakta, bu yaklaşımlar arasında hiyerarşik bir sıralama yapılmaksızın bütüncül bir yorum geliştirilmektedir. Böylece birbirini tamamlayan bu yaklaşımların birlikte yorumlanmasıyla, Osmanlı klasik döneminin nitelikleri vurgulanmakta, klasik dönemin sona erişi ve klasik-sonrası dönemin başlangıcının izahı ise tekil bir nedene indirgenmeden, bütüncül bir dönüşüm süreci olarak kavramsallaştırılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Osmanlı İmparatorluğu
• Dönemlendirme
• Klasik Dönem

Kaynakça

1. Bozpinar, C. (2020). Kemal Karpat ve Osmanlı tarihinin dönemlendirilmesi. Akademik Düşünce Dergisi, (2), 17-25.
2. Faroqhi, S. (1999). Approaching Ottoman history: An introduction to the sources. Cambridge University Press.
3. Faroqhi, S. (2004). The Ottoman Empire and the world around it. Tauris.
4. Genç, M. (1999). 19. yüzyılda Osmanlı iktisadî dünya görüşünün klasik prensiplerindeki değişmeler. Divan, 1999(1), 1-8.
5. Genç, M. (2000). Osmanlı iktisadi dünya görüşünün ilkeleri. Osmanlı İmparatorluğu’nda Devlet ve Ekonomi. İstanbul: Ötüken Yayınları.
6. İnalcık, H. (1988). Atatürk ve Türkiye'nin modernleşmesi. Belleten, 52(204), 985-992.
7. İnalcık, H. (2010). Osmanlı tarihinde dönemler. Doğu Batı, 51, 9-29.
8. İnalcık, H. (2012). Timar. TDV İslam Ansiklopedisi, 41(168-173). İstanbul.

9. İnalcık, H. (2016). Osmanlı imparatorluğu klâsik çağ 1300-1600. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
10. İnalcık, H., & Quataert, D. (Eds.). (1994). An economic and social history of the Ottoman Empire, 1300-1914. Cambridge University Press.
11. Karpat, K. H. (2015). Osmanlı tarihinin dönemleri: Yapısal bir karşılaştırmalı yaklaşım. K. Karpat (Ed.), Osmanlı ve Dünya: Osmanlı Devleti ve dünya tarihindeki yeri. İstanbul: Timaş Yayınları.
12. Karpat, K. H. (2019). Osmanlı Devleti’nin kısa sosyal tarihi: âyanlar bürokrasi demografi ve modernleşme. (Çev. M. Varol). İstanbul: Timaş Yayınları.
13. Le Goff, J. (2015). Must we divide history into periods?: Columbia University Press. Must We Divide History Into Periods?. Columbia University Press.
14. Mardin, Ş. (1990). Siyasal ve sosyal bilimler-makaleler 2. Cilt. İstanbul: İletişim Yayınları.
15. Özvar, E. (1999). Osmanlı tarihini dönemlendirme meselesi ve Osmanlı nasihat literatürü. Divan: Disiplinlerarası Çalışmalar Dergisi, (7), 135-151.
16. Sayar, A. G. (2021). Osmanlı iktisat düşüncesinin çağdaşlaşması. Ankara: Ötüken Yayınları.