Araştırma Makalesi

Evliya Çelebi Mizahının İzahı

Sayı: 23 12 Haziran 2024
PDF İndir
TR EN

Evliya Çelebi Mizahının İzahı

Öz

Evliya Çelebi Seyahatnâme’si, Osmanlı sahasında yazılmış, alanının en önemli eseri olarak dikkat çekmektedir. Seyyahın anlatımında, kendine has dil ve üslubun temel dayanaklarından biri onun mizahçı mizacıdır. İlhamını yaşadığı dönemin zengin ve verimli mizah atmosferinden alan Evliya Çelebi, mizahçı mizacının ve kibar-komik bakış açısının yardımıyla güldüren birçok olay ve hikâye anlatmaktadır. Seyahatnâme düşünüldüğünde bu koca eserin meydana getirilmesinde ilk sebep, kökende yer alan ironik bir “dil sürçmesi”dir. Mizahi kökenli bir olayla başlayan yolculuk boyunca mizahın türlü veçhelerinin izlerine rastlanmaktadır. Latifeler, şakalar, nükteler, gülünç hikâyeler vasıtasıyla görünen mizahın altında başka aparatların veya gereçlerin kullanıldığı izlenmektedir. Bu gereçlerden ilki “Söz Cambazlıkları”dır. Cinaslı, uyaklı, ikilemeli tekerlemeler şeklindeki bu gülümseten aparatlar, ya satırlar boyunca devam eden “uzatmalı” örnekler ya “Komik Benzetmeler” ya da herhangi bir şehrin isminin kökenine dair seyyahın “uydurma”larıdır. İkincisi, bilmezlenerek dolaylı yollardan anlatma durumları için kullanılan “Tecahülüarifane Şakalar”dır. Son olarak “Grotesk Nitelikteki Şakalar” şeklinde kodlanabilecek “halkın gülüşü” metaforuyla kapsanan, bedensellik ilkesinin imgeleri (yeme, içme, dışkılama ve cinsel hayata ait imgelerin temsili), norm karşıtlığı ve sövgülü anlatımlardan oluşan mizahi yapıdır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Abdülaziz Bey, Osmanlı Âdet, Merasim ve Tabirleri, haz. Kâzım Arısan - Duygu Arısan Günay, İstanbul, Ötüken Neşriyat, 2023. Aktulum, Kubilay, “Sanatsal Bir Biçim Olarak Grotesk Nedir?”, Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Uluslararası Filoloji ve Çeviribilim Dergisi, cilt 2, sayı 1, 2020. Alangu, Tahir, Türkiye Folkloru El Kitabı, İstanbul, Yapı Kredi Yayınları, 2021.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Edebi Çalışmalar (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

12 Haziran 2024

Gönderilme Tarihi

6 Ekim 2023

Kabul Tarihi

15 Nisan 2024

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2024 Sayı: 23

Kaynak Göster

APA
Çakmak, C. (2024). Evliya Çelebi Mizahının İzahı. FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, 23, 183-210. https://doi.org/10.16947/fsmia.1499472
AMA
1.Çakmak C. Evliya Çelebi Mizahının İzahı. FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi. 2024;(23):183-210. doi:10.16947/fsmia.1499472
Chicago
Çakmak, Cengiz. 2024. “Evliya Çelebi Mizahının İzahı”. FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, sy 23: 183-210. https://doi.org/10.16947/fsmia.1499472.
EndNote
Çakmak C (01 Haziran 2024) Evliya Çelebi Mizahının İzahı. FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi 23 183–210.
IEEE
[1]C. Çakmak, “Evliya Çelebi Mizahının İzahı”, FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, sy 23, ss. 183–210, Haz. 2024, doi: 10.16947/fsmia.1499472.
ISNAD
Çakmak, Cengiz. “Evliya Çelebi Mizahının İzahı”. FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi. 23 (01 Haziran 2024): 183-210. https://doi.org/10.16947/fsmia.1499472.
JAMA
1.Çakmak C. Evliya Çelebi Mizahının İzahı. FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi. 2024;:183–210.
MLA
Çakmak, Cengiz. “Evliya Çelebi Mizahının İzahı”. FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, sy 23, Haziran 2024, ss. 183-10, doi:10.16947/fsmia.1499472.
Vancouver
1.Cengiz Çakmak. Evliya Çelebi Mizahının İzahı. FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi. 01 Haziran 2024;(23):183-210. doi:10.16947/fsmia.1499472

Cited By