Ahmet Zühtü Pasha’s Financial Missions in Europe (1873-1877)
Öz
When the Ottoman Empire fell into a severe financial crisis during the Crimean War
(1853-1856), it turned to external borrowing. However, as the first loan taken in 1854
failed to cover the war expenses, it borrowed again in 1855. Afterwards, the Ottoman
government started to borrow in order to withdraw the unrequited paper money issued
in the previous years from the market, to cover the budget deficit and, more importantly,
to pay the interest and debt installments of its debts as of 1865. To summarize, 10 years
after it started borrowing, the Ottoman government was unable to pay its debts. Thanks to
the appetite for easy money in European financial markets, the government continued to
borrow at very high interest rates and, beginning from 1865 onwards, the discussion was
not about whether it would declare bankruptcy, but when it would declare bankruptcy.
In 1873, the stock markets of Europe and the United States suffered a major collapse
and the Great Depression of 1873-1896 began, which would later be characterized as
the first great crisis of capitalism. In addition, between 1873-1875, the Ottoman Empire
suffered a catastrophic famine. It was almost impossible to borrow money from abroad,
and therefore to “roll over debt with debt”. Zühtü Efendi, who was the undersecretary of
the Ministry of Finance at the time, was hastily dispatched to London to obtain a new loan in order to alleviate the heavy budgetary costs of the rebellions in the Empire’s European
territories and the financial burden of the newly started Ottoman-Russian War (1877-
1878).Zühtü Efendi had to find a new reliable collateral for a new loan. To this end, he
saw that he could use the collateral that would be freed up by reducing the interest rates on
bonds issued in previous years. After reaching an agreement with the bondholders, Zühtü
Efendi managed to sign a £5 million loan agreement, known as “the Loan For Protection
of the Ottoman Rights”. This article discusses his borrowing adventure. For this purpose,
both the Ottoman and the British archives were consulted for financial correspondence
and reports from the period. The developments not always documented in the archival
records were evaluated with the help of local and foreign newspapers in İstanbul, as well
as newspapers published in London. The article, based on previously unused documents
and information obtained through this research, aims to contribute to the literature on
Ottoman external borrowing.
Anahtar Kelimeler
Ahmet Zühtü Paşa’nın Avrupa’daki Mali Misyonları (1873-1877)
Öz
Osmanlı Devleti Kırım Savaşı (1853-1856) sırasında ağır bir mali buhran içine
girince dış borçlanma seçeneğine yöneldi. Ancak, 1854 senesinde yapılan ilk borçlanma
savaş masraflarını karşılamayınca, 1855’te yeniden borçlanıldı. Daha sonra, önceki
senelerde çıkarılan karşılıksız kâğıt paraların piyasadan çekilmesi, bütçe açığının
kapatılması, bunlardan daha önemlisi, 1865 senesinden itibaren de Osmanlı Hükümeti,
borçlarının faizlerini ve borç taksitlerini ödemek için borçlanmaya başladı. Özetle ifade
edilirse, borçlanmaya başladıktan 10 sene sonra, Osmanlı hükümeti borçlarını ödeyemez
duruma geldi. Avrupa mali piyasalarındaki kolay para kazanma iştahı sayesinde oldukça
yüksek faizlerle borçlanmaya devam eden hükümetin, 1865’ten itibaren, iflasını ilan edip
etmeyeceği değil, iflasını ne zaman ilan edeceği konuşulmaya başladı. 1873 senesinde
Avrupa ve ABD borsaları büyük bir çöküş yaşadı ve daha sonra kapitalizmin ilk büyük krizi
olarak nitelendirilecek olan 1873-1896 Büyük Bunalımı başladı. Buna ek olarak, 1873-
1875 senelerinde Osmanlı İmparatorluğu’nda büyük bir kıtlık felaketi yaşandı. Dışarıdan
borç bulmak, dolayısıyla “borcu borçla çevirmek” neredeyse imkansızdı. İmparatorluğun
Avrupa topraklarındaki isyanların bütçeye yüklediği ağır maliyeti ve yeni başlayan
Osmanlı-Rus Savaşı’nın (1877-1878) mali yükünü hafifletmek üzere yeni bir borçlanma
gerçekleştirebilmek amacıyla, o sırada Maliye Nezâreti müsteşarı olan Zühtü Efendi apar topar Londra’ya gönderildi. Zühtü Efendi, yeni bir borçlanma için güvenilir yeni bir teminat
bulmak zorundaydı. Bu amaçla, önceki senelerde piyasaya sürülmüş borç tahvillerinin
faizlerinde indirim sağlamak suretiyle serbest kalacak teminatı kullanabileceğini gördü.
Zühtü Efendi tahvil alacaklılarıyla anlaştıktan sonra “Muhâfaza-i Hukûk-ı Osmanîye
İstikrâzı” olarak anılan 5 milyon Sterlinlik bir borç anlaşmasını da imzalamayı başardı.
Bu makalede onun bu borçlanma serüveni ele alınmaktadır. Bu amaçla hem Osmanlı
arşivi hem İngiliz arşivi dönemin finansal yazışmaları ve raporları açısından taranmış,
ardından, kimi zaman arşiv kayıtlarında yer almayan gelişmeler İstanbul’daki yerli ve
yabancı gazetelerin yanı sıra Londra gazetelerinden de yararlanılarak değerlendirilmiştir.
Söz konusu araştırmayla ulaşılan ve daha önce kullanılmamış belge ve bilgilere dayanarak
kaleme alınan makalenin Osmanlı dış borçlanmasını işleyen literatüre böylece katkıda
bulunması amaçlanmıştır.
Anahtar Kelimeler
