Osman Zeki Özturanlı’nın Öykülerinde Halk Bilimsel Bağlam

Öz

Osman Zeki Özturanlı, yirminci yüzyılın üçüncü çeyreğinde özellikle öyküleri ile
öne çıkan yazarlardan olmuştur. Söke’de doğup büyüyen ve İstanbul’da hukuk öğrenimi
gören Özturanlı, doğup büyüdüğü kasabada avukatlık yapar. Avukatlık mesleğinin ona,
çevresinin farklı insan tipleri ile yoğun bir etkileşim olanağı sağladığı tahmin edilebilir.
Özturanlı, doğup büyüdüğü Söke ve çevresini, insanlarını, onların bireysel ve toplumsal
sorunlarını öykülerine yansıtmıştır. Yazar; köy ve kasabanın ayrı ayrı veya aynı öykü
içinde birlikte yer aldığı mekânlarda köylü ve şehirlilerin ayrılan ve kesişen dünyalarını
canlı gözlemler, ağız özellikleri ve davranış kalıpları ile birlikte anlatır. Osman Zeki
Özturanlı’nın öyküleri, 1950-1970 arası Türkiye’nin değişim ve dönüşümünü bir Ege
kasabası etrafında yansıtır. Mekân, insan ve toplumun değişimi, öykü kahramanları
merkeze alınarak zaman zaman duygusal tonu yüksek bir üslup çerçevesinde anlatılır.
Halk bilimi konu ve türlerinin, edebi metinleri belirleme ve edebi metinlerde yer
alma şekilleri ile ilgili araştırmalar son yıllarda artmıştır. Edebi bir metnin içerik ve
şekil bakımlarından onu oluşturan halk bilimsel yapı taşlarını belirleme, etkilenmeleri
göstermeyi amaçlayan bu çalışmalar halk bilimi-edebiyat disiplinlerini yaklaştıran
incelemelerdir. Bu çalışmada Osman Zeki Özturanlı’nın, öyküleri halk bilimi-edebiyat etkileşimi çerçevesinde incelenmiştir. Özturanlı’nın öykülerinde dilin sözlü doğasını
güçlü bir şekilde yansıtan ağız özellikleri, lakaplar, deyim, atasözü, argo, küfür gibi
türler belirlenip örneklendirilmiştir. Öykülerde yer alan ve halk biliminin toplum ve
gelenek yönlerinin daha belirgin olduğu geçiş dönemleri, halk inançları, halk hukuku,
halk hekimliği konuları ile ilgili kullanımlar tespit edilip öykünün bağlamı çerçevesinde
incelenmiştir. 

Anahtar Kelimeler

• Osman Zeki Özturanlı
• halk bilim
• dil
• inanış
• yerellik

The Folkloric Context in Osman Zeki Özturanlı’s Stories

Öz

Osman Zeki Özturanlı was a well-known mid-twentieth-century writer, best
recognized for his short stories. Born and raised in Söke, Özturanlı studied law in Istanbul
and worked as a lawyer in his hometown. It can be assumed that his profession as a
lawyer provided him with the opportunity to interact intensively with different types of
people in his environment. Özturanlı reflected his hometown of Söke and its surroundings,
its people, and their individual and social problems in his stories. The author vividly
describes the separate and intersecting worlds of villagers and city dwellers in settings
where the village and town appear separately or together in the same story, along with
their dialects and behavioral patterns. Osman Zeki Özturanlı’s stories reflect the changes
and transformations in Turkey between 1950 and 1970 through the lens of an Aegean
town. The changes in place, people, and society are narrated through the story’s main
characters, sometimes in a highly emotional tone.
Research on the subjects and genres of folklore, and how they are identified and
appear in literary texts, has increased in recent years. These studies, which aim to identify
the folkloric motifs and elements that constitute a literary text in terms of content and
form and to show their influences, are investigations that bring the disciplines of folklore
and literature closer together. In this study, Osman Zeki Özturanlı’s stories are examined
within the framework of folklore-literature interaction. The linguistic features that
strongly reflect the oral nature of language, such as dialectal characteristics, nicknames,
idioms, proverbs, slang, and cursing, are identified and exemplified in Özturanlı’s stories.
The use of terms related to folk beliefs, folk law, and folk medicine, which are more
prominent in the rites of passages of folklore, been identified and examined within the
context of the stories.

Anahtar Kelimeler

• Osman Zeki Özturanlı
• folkloristic
• language
• beliefs
• vernacularity

Kaynakça

1. Abdulselam Arvas - Arslan, Ahmet Serdar, “Edebi Eser-Folklor İlişkisi Bağlamında Türk Destanı ve Altay Yaratılış Miti Üzerine Bir Değerlendirme”, Van İnsani ve Sosyal Bilimler Dergisi-ViSBiD, sayı 9, 2025; DOI: 10.62068/ visbid.1660635.
2. Boratav, Pertev Naili, Türk Halkbilimi II 100 Soruda Türk Folkloru, 3. bs., İstanbul, Gerçek Yayınevi.
3. Çobanoğlu, Özkul, Halkbilimi Kuramları ve Araştırma Yöntemleri Tarihine Giriş, gen. 13. bs., Ankara, Akçağ Yayınları, 2024.