Historic Cemeteries and Conservation Issues in the Context of Cultural Heritage and Sites of Memory: A Case Study on Maçka Şeyh Cemetery

Öz

This article argues that historical cemeteries are not only burial grounds but also
significant sites where social memory is spatially produced and which contain the
tangible and intangible components of cultural heritage. Through a theoretical framework
grounded in the concepts of sites of memory and monument, the cultural value of
cemetery areas is examined, and conservation approaches from the Ottoman period to the
present are evaluated with support from international examples. In this context, Maçka
Şeyh Cemetery, located in Istanbul, is discussed as a case study; through documentation,
typological and damage analysis conducted in the area, and archival research, the
significant individuals buried there, their place in memory, and the need for conservation
are revealed. The study emphasizes that cemeteries should be considered not only with
their physical elements but also with the historical and cultural layers they carry, and it
highlights the importance of developing systematic conservation approaches and creating
practical guides for implementation.

Anahtar Kelimeler

• Site of memory
• cultural heritage
• conservation
• historic cemetery
• Maçka

Kültürel Miras ve Hafıza Mekânları Bağlamında Tarihî Mezarlıklar ve Koruma Sorunları: Maçka Şeyh Mezarlığı Üzerine Bir İnceleme

Öz

Bu makale, tarihi mezarlıkların yalnızca defin alanları değil, aynı zamanda toplumsal
hafızanın mekânsal olarak üretildiği ve kültürel mirasın somut-soyut bileşenlerini
barındıran önemli alanlar olduğunu tartışır. Hafıza mekânı ve anıt kavramları üzerinden
geliştirilen kuramsal çerçeve ile mezarlık alanlarının kültürel değeri irdelenmiş, yurt dışı
örneklerle desteklenerek Osmanlı’dan günümüze koruma yaklaşımları değerlendirilmiştir.
Bu bağlamda İstanbul’da yer alan Maçka Şeyh Mezarlığı örneklem olarak ele alınmış; alanda gerçekleştirilen belgeleme, tipoloji, hasar analizi ve arşiv araştırmaları ışığında
bu mezarlığın bünyesindeki önemli kişiler, hafızadaki yeri ve korunma ihtiyacı ortaya
konmuştur. Çalışma, mezarlıkların sadece fiziksel unsurlarıyla değil, taşıdıkları tarihsel
ve kültürel katmanlarla birlikte ele alınması gerektiğini vurgulamakta; bu alanlara yönelik
sistematik koruma yaklaşımlarının geliştirilmesi ve uygulamaya dönük rehberlerin
oluşturulmasının önemine dikkat çekmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Hafıza mekânı
• kültürel miras
• koruma
• tarihi mezarlık
• Maçka

Kaynakça

1. Alkan, Saygın, “Geç 19. Yüzyıl ve Erken 20. Yüzyıl İstanbul’unda Tarihi Mezarlık Alanlarının Mekânsal Dönüşümü”, (Yayımlanmamış Doktora Tezi), T.C. Trakya Üniversitesi FBE Mimarlık Ana Bilim Dalı, Edirne, 2022.
2. Bacqué-Grammont, Jean-Louis - Flemming, Barbara, Stelae Turcicae II: Cimetières de la mosquée de Sokollu Mehmed Pacha à Kadırga et à Azapkapi, Istanbuler Mitteilungen, Beiheft 31, Stuttgart, Franz Steiner Verlag, 1987.
3. Bassano, Luigi, Kanunî Dönemi Osmanlı İmparatorluğu’nda Gündelik Hayat, çev. Selma Cangi, İstanbul, Yeditepe Yayınevi, 2015.