Dünyada Türkçe ve Türkoloji Eğitimine Güncel Bir Bakış

Yıl 2025, Sayı: 26, 183 - 202, 18.12.2025

Şaban Çobanoğlu

https://doi.org/10.16947/fsmia.1843820

https://izlik.org/JA85PL32JW

Öz

Bu makale, Türkiye’de ve dünyada Türkoloji ve Türkçe eğitimine dair güncel bilgiler
sunmayı amaçlamaktadır. Çalışma, bu alanlardaki gelişmeleri ilgili kaynaklara dayalı
olarak, ana hatlarıyla ele almakta, Türkoloji ve Türkçe eğitimi konusundaki yeniliklere,
akademik çalışmalara ve eğitim politikaları konularına odaklanmaktadır.
Türkoloji, dar anlamda Türk dili ve lehçeleri üzerine yoğunlaşırken geniş anlamda
Türk tarihi, edebiyatı, sanatı, kültürü ve folklorunu da içeren bir disiplindir. 19. yüzyılın
sonları ve 20. yüzyılın başlarında dikkat çekmeye başlayan Türkoloji, oryantalist
çalışmaların bir parçası olarak gelişmeye başlamıştır. Orhun Kitâbeleri’ni inceleyen ve
çözümleyen Thomsen ve Radloff gibi araştırmacılar, Türkoloji’nin gelişimine önemli
katkılarda bulunmuşlardır. Türkiye’de ise Ahmet Vefik Paşa, Ziya Gökalp, Fuat Köprülü
gibi isimler bu alanda öncü olmuştur. Bu türkologların yanısıra Necip Asım, Ziya Gökalp,
Ahmet Caferoğlu, Zeki Velidi Togan, Talat Tekin ve Ahmet Bican Ercilasun gibi önemli
Türk araştırmacılar, Türkolojinin kurumsallaşmasına ve bilimsel bir disiplin hâline
gelmesine büyük katkılarda bulunmuşlardır.
Türkiye’de sistemli Türkoloji çalışmaları Cumhuriyet’in ilk yıllarında başlamış,
1924’te İstanbul Üniversitesi’ne bağlı Türkiyat Enstitüsü kurulmuştur. Günümüzde
Türkoloji ve Türkçe eğitimi, Türk Dil Kurumu, Türk Tarih Kurumu, Türkiyat Enstitüleri
ve üniversitelerin ilgili bölümleri tarafından yürütülmektedir. Türkiye’de 197 Türk Dili
ve Edebiyatı bölümü bulunmakta, yabancılara Türkçe öğretimi ise üniversitelerdeki
TÖMER gibi merkezler aracılığıyla gerçekleştirilmektedir.
Dünyada Türkçe öğrenmeye ve Türkolojiye olan ilgi, Türkiye’nin ekonomik ve
politik gücünün artışı, bağımsız Türk devletlerinin ortaya çıkışı ve kültürel etkileşimle
birlikte artmıştır. 18. yüzyılda Paris’te kurulan ilk Türkoloji kürsüsünden itibaren
Almanya, Çin, ABD, İngiltere, Macaristan gibi ülkelerde Türkoloji çalışmaları
yaygınlaşmıştır. Günümüzde Yunus Emre Enstitüsü, Maarif Vakfı ve üniversiteler
aracılığıyla dünya genelinde Türkçe eğitimi ve Türkoloji araştırmaları sürdürülmektedir.
ABD’den Afganistan’a, Almanya’dan Mısır’a kadar birçok ülkede Türkoloji ve Türkçe
eğitimi veren kurumlar bulunmaktadır. Türkoloji ve Türkçe eğitimi, küresel ölçekte farklı
disiplinlerle ilişkilendirilen dinamik bir alan olarak gelişmeye devam etmektedir.

Anahtar Kelimeler

Türkoloji , Türk dili ve edebiyatı , Türkçe eğitimi , Türkiyat enstitüleri , yabancı dil olarak Türkçe

A Current Perspective on Turkish Language and Turkology Education in the World

https://izlik.org/JA85PL32JW

Öz

This article seeks to present current insights into the field of Turkology and Turkish
language education both in Türkiye and globally. Anchored in relevant scholarly sources,
the study examines recent developments, academic contributions, and educational policies,
aiming to outline key trends and innovations shaping the discipline.
The term Turkology, also known as Turkiyât, Turkic Studies, and Turkish Studies, is
widely used in international academia. In Türkiye, the term Turkiyat is preferred. Turkology
can be defined in both narrow and broad senses. In a narrow sense, it focuses on the
study of Turkish languages and dialects. In a broader sense, it encompasses research on
Turkish literature, history, art, culture, and folklore. Additionally, Turkology examines
different historical periods of the Turkish language from a philological perspective.
Turkology studies developed significantly in the late 19th and early 20th centuries,
emerging from Oriental Studies. The pioneers of Turkology and Turkish philology were often
Western orientalists. The earliest significant works in the field were conducted by foreign
scholars. For example, the Orkhon inscriptions were deciphered by Danish scholar Vilhelm
Thomsen and Russian scholar Wilhelm Radloff. Early dictionary studies on Turkic dialects
were also conducted by Radloff. Additionally, prominent Turkish scholars such as Ahmet
Vefik Paşa, Necip Asım, Ziya Gökalp, Ahmet Caferoğlu, Zeki Velidi Togan, Fuat Köprülü,
Talat Tekin, and Ahmet Bican Ercilasun made significant contributions to Turkology.
Interest in Turkology and Turkish language studies has grown due to Türkiye’s economic,
political, commercial, and tourism-related advancements. The emergence of independent
Turkic states and the rich cultural heritage of the Turkic world have further increased
this interest. Today, Turkology and Turkish education are carried out through two main
channels: within Türkiye and internationally. Turkology and Turkish language education
continue to develop as a dynamic field associated with various disciplines on a global scale.

Anahtar Kelimeler

Turkology , Turkish language and literature , Turkish language education , Turkish studies institutes , Turkish as a foreign language

Kaynakça

• Açık, Fatma, “Dil politikaları bağlamında Türkçenin öğretimi”, Yabancılara Türkçe Öğretimi El kitabı, ed. Mustafa Durmuş – Alpaslan Okur, Ankara, Grafiker Yayınları, 2018.
• Aksan, Doğan, Her Yönüyle Dil: Ana Çizgileriyle Dilbilim, cilt II, Ankara, TDK Yayınları, 1990.
• Arıcı, Bayram - Kırkkılıç, H. Ahmet, “Yurt dışında görev yapan Türkçe ve Türk kültürü öğretmenlerinin Türkçe ve Türk kültürü derslerine ilişkin görüşleri”, Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, yıl 5, sayı 41, 2017.