Klasik Arap Şiiri Işığında Abbâsî Sarayında Av Partilerinin Siyasi ve Sembolik Rolü

Öz

Avcılık, insanlık tarihinin en kadim faaliyetlerinden biri olarak, zamanla hayatta
kalma mücadelesinden iktidar sembolizmine evrilen çok katmanlı bir kültürel fenomen
haline gelmiştir. Bu çalışma, Abbâsî Hilafeti döneminde (750-1258) av partilerinin devlet
siyasetindeki rolünü ve bu pratiklerin klasik Arap şiirine yansımasını incelemektedir.
Araştırma, birincil tarih kaynakları ve şiir divanlarının karşılaştırmalı analizi yöntemiyle
gerçekleştirilmiştir. Cahiliye döneminde kaside içerisinde tasvir unsuru olarak yer alan
av betimlemeleri, İslam fetihleri sonrasında Fars, Türk ve Bizans kültürleriyle etkileşim
neticesinde teknik ve estetik açıdan zenginleşmiştir. Emevîler döneminde başlayan
kurumsallaşma süreci, Abbâsîler döneminde doruk noktasına ulaşmış; avcılık, bir devlet
seremonisi, askeri talim aracı ve iktidar gösterisi olarak çok işlevli bir rol üstlenmiştir. Bu
süreçte “tardiyyât” adıyla anılan av şiirleri, müstakil bir edebî tür olarak gelişmiş ve Ebû
Nüvâs, el-Buhturî ve el-Mütenebbî gibi şairlerin eserleriyle olgunlaşmıştır.
Çalışma, av partilerinin salt bir aristokratik eğlence olmadığını; aksine devlet
adamlarının askeri becerilerini geliştirme, tebaa üzerinde otorite tesis etme, diplomatik
ilişkileri güçlendirme ve siyasi meşruiyet inşa etme araçları olduğunu ortaya koymaktadır. Halifeler ve saray erkânının av hayvanlarına (özellikle şahin, doğan, çita
ve aslan) yüklediği sembolik anlamlar, iktidar söyleminin görsel ve performatif bir dile
dönüşmesini sağlamıştır. Tardiyyât şiirleri ise bu iktidar dilinin edebi yansıması olarak
belgesel nitelikte bir işlev görmüştür.

Anahtar Kelimeler

• Tardiyyât
• Abbâsî Hilafeti
• avcılık kültürü
• iktidar sembolizmi
• klasik Arap şiiri

Etik Beyan

Bu çalışmanın, özgün bir çalışma olduğunu; çalışmanın hazırlık, veri toplama, analiz ve bilgilerin sunumu olmak üzere tüm aşamalarından bilimsel etik ilke ve kurallarına uygun davrandığımı; bu çalışma kapsamında elde edilmeyen tüm veri ve bilgiler için kaynak gösterdiğimi ve bu kaynaklara kaynakçada yer verdiğimi; kullanılan verilerde herhangi bir değişiklik yapmadığımı beyan ederim.

The Political and Symbolic Role of Hunting Parties in the Abbasid Court in Light of Classical Arabic Poetry

Öz

Hunting, one of the most ancient activities in human history, has evolved over time
from a struggle for survival into a multifaceted cultural phenomenon representing the
symbolism of power. This study examines the role of hunting parties in state politics
during the Abbasid Caliphate (750–1258) and the reflection of these practices in classical
Arabic poetry. The research was conducted using a comparative analysis of primary
historical sources and poetry anthologies (divans). Hunting descriptions, which appeared
as descriptive elements within the qasida during the Pre-Islamic (Jahiliyyah) period, were
enriched technically and aesthetically following the Islamic conquests through interaction
with Persian, Turkish, and Byzantine cultures. The process of institutionalization, which
began during the Umayyad period, reached its culmination under the Abbasids; hunting
assumed a multifunctional role as a state ceremony, a tool for military training, and a
display of power. During this process, hunting poems, known as tardiyyah, developed
as an independent literary genre and matured through the works of poets such as Abu
Nuwas, al-Buhturi, and al-Mutanabbi.
The study demonstrates that hunting parties were not merely an aristocratic pastime;
on the contrary, they were instruments for developing the military skills of statesmen,
establishing authority over subjects, strengthening diplomatic relations, and building
political legitimacy. The symbolic meanings attributed to hunting animals (particularly
falcons, hawks, cheetahs, and lions) by the caliphs and court dignitaries enabled the
discourse of power to transform into a visual and performative language. Tardiyyah
poems, in turn, served a documentary function as the literary reflection of this language
of power.

Anahtar Kelimeler

• Tardiyyah
• Abbasid Caliphate
• hunting culture
• symbolism of power
• classical Arabic poetry

Etik Beyan

I hereby declare that this study is an original work; that I have acted in accordance with scientific ethical principles and rules during all stages of the study, including preparation, data collection, analysis, and the presentation of information; that I have cited all data and information not obtained within the scope of this study and included these sources in the references; and that I have not made any alterations to the data used.

Kaynakça

1. Abdüllatîf, Mîrfet Abdülhâdî - Abdülcâbir, Ahmed Râvî Muhammed, “Riyâdatü’s-Sayd ve’l-Kanas fî Mısri’l-İslâmiyye mine’l-‘Asri’l-Fâtımî hattâ Nihâyeti’l-‘Asri’l-Memlûkî (358-923 H/969-1517 M)”, el-Mecelletü’d-Devliyye li’t-Türâs ve’s-Siyâha ve’d-Dıyâfe (IJHTH), cilt 14, sayı 2, Aralık 2020.
2. Abdürrezzâk, Ahmed, Vesâilü’t-Tesliyye ‘İnde’l-Müslimîn, Dirâsât fi’l-Hadâreti’l-İslâmiyye bimünâsebeti’l-Karni’l-Hâmis Aşer el-Hicrî, Kâhire, el-Hey’etü’l-Mısriyyetü’l-‘Âmme li’l-Kitâb, 1985.
3. Ali, Cevâd, el-Mufassal fî Târîhi’l-‘Arab Kable’l-İslâm, cilt 8, Beyrut, Dâru’s-Sâkî, 2001.