Muḥarram Afandī al-Zīlī and His Work on the Science of al-Naḥw Hâşiye ‘ale’l-Fevâʾidi’z-zıyâʾiyye

Öz

Muḥarram Afandī was one of the prominent Ottoman scholars of the 10th/16th century. He was born in 910/1504 in the Zīla district of Tokat and likely passed away there sometime after 1010/1601. Many commentaries (al-sharḥs) have been written on al-Kāfiyah, famous on Arabic syntax by Ibn al-Ḥājib, one of the most esteemed figures in Arabic linguistics. Among the most famous of these is al-Fawāʼid al-Ḍiyāʼīyah, authored by ʻAbd al-Raḥmān al-Jāmī. Muḥarram Afandī authored a supercommentary (al-ḥāshiyah) on this work, titled Ḥāshiyah ʿalā al-Fawāʼid al-Ḍiyāʼīyah. In his work, Muḥarram Afandī placed significant emphasis on grammatical analysis (iʿrāb), incorporating numerous syntactic interpretations while employing clear and accessible language. In this regard, the present study focuses on his work Ḥāshiyah ʿalā al-Fawāʼid al-Ḍiyāʼīyah. It first provides a brief introduction to the text, followed by an examination of its sources, manuscript copies, stylistic features, and methodological approach.

Anahtar Kelimeler

• Muḥarram Afandī
• al-naḥw
• ʻAbd al-Raḥmān al-Jāmī
• Ḥāshiyah ʻalā al- Fawāʼid al-Ḍiyāʼīyah

Muharrem Efendi ez-Zîlî ve Nahiv İlmine Dair Hâşiye ‘ale’l-Fevâʾidi’z-zıyâʾiyye Adlı Eseri

Öz

Muharrem Efendi, X/XVI. asrın önde gelen Osmanlı âlimlerinden biridir. 910/1504 yılında Tokat’ın Zile ilçesinde doğmuş ve 1010/1601’den sonra orada vefat etmiştir. Arap dilbiliminin güzide şahsiyetlerinden İbnü’l-Hâcib’in nahiv ilmine dair el-Kâfiye’sine birçok şerh kaleme alınmıştır. Bunların en meşhurlarından biri, Abdurrahmân el-Câmî’nin el-Fevâʾidü’z-zıyâʾiyye’sidir. Muharrem Efendi onun bu eserine, Hâşiye ‘ale’l-Fevâʾidi’zzıyâ ʾiyye isminde bir haşiye yazmıştır. O bu eserinde özellikle i‘râb tahlillerine çokça yer vermiş, sade ve anlaşılır bir dil kullanmıştır. Bu çalışmada Hâşiye ‘ale’l-Fevâʾidi’zzıyâ ʾiyye adlı eserin kısa bir tanıtımı yapıldıktan sonra eserin kaynaklarından, yazma nüshalarından ve eserde kullanılan yöntemden bahsedilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Muharrem Efendi
• nahiv
• Abdurrahmân el-Câmî
• Hâşiye ‘ale’l- Fevâʾidi’z-zıyâʾiyye

Kaynakça

1. Aksoy, Hasan. “Şemseddi̇n Si̇vâsî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, cilt 38, İstanbul, TDV Yayınları, 2010.
2. Altunbay, Betül, “Zi̇leli̇ Muharrem Efendi̇’ni̇n ‘Umdetü’n-Ni̇sâ Adli Eseri̇ni̇n Lati̇ni̇zasyonu, Edi̇syon Kri̇ti̇ği̇ ve Değerlendirilmesi”, (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Gaziosmanpaşa Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Tokat, 2023.
3. Ayhan, Necdet, “Tokat Zileli Muharrem Efendi’nin “Künûzü’l-Evliyâ ve Rumûz’ül-Asfiyâ” Adlı Eserinin İncelenmesi ve Değerlendirilmesi”, (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Cumhuriyet Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sivas, 2014.