Araştırma Makalesi
PDF Zotero Mendeley EndNote BibTex Kaynak Göster

The Background of the Ilmihal Clavicle in Turkestan: Islamic Worship Principles in Ahmad-i Yasawi’s Divan-i Hekmat

Yıl 2019, Cilt , Sayı 13, 33 - 56, 26.06.2019
https://doi.org/10.16947/fsmia.582341

Öz

Hodja Ahmad-i Yasawi (d. 1166) with his many students, VI / XII. it has been a great

contribution both from Turkestan and from Anatolia in the shaping of Anatolian culture

and civilization with Islam. He is the spiritual conqueror of Anatolia.

Ahmad-i Yasawi completed the education of knowledge and wisdom from the Hanafi

physician Yusuf-u Hemedani (d. 1140). Ahmed-i Yasawi, the almighty VI / miladi XII.

In the geographical region of Turkistan, Kipchak and Oguz had important services in the

adoption and spread of İslâm. Ahmad-i Yasawi notified Islam on the level of understanding

the people with his wisdoms with religious content poems which he said as a poem

in Chagatay Turkish and free folk literature.

The wisdom of Ahmad-i Yasawi is that the basic principles of faith, worship and

morality that İslâm needs to be known at the minimum level include the minimum level

necessary for a Muslim. Although the wisdoms are not predominant, the wisdom gives

the impression of infallibility, including the essential principles that every Muslim needs

to acquire about faith, worship and general morality, and the essential information he

needs to learn.

The tradition of ilmihal, which is developed and spread among the Turks and the

first principles of which are given in the general principles of faith, worship and morality,

giving the first example with the work of Divan-i Hekmat of Ahmad-i Yasawi, explains

the internal meaning of the questions of Islam and benevolence. Yasawi places this information

in his wisdom as the basis of the spirit of religion, and aims to secure people’s

faithfulness to İslâm in a safe way. The connection with the deed is a form of encouragement

to him, an attachment of significance and a neglect of his negligence. Islamic

faith and jurisprudence of İslâm in Turkistan was learned and taught through the books

of kelâm and fiqh.

We see the sensitivity of Yasawi to the worship of the subjects of science, the prayer

in 68 places in the Divan-ı Hekmat, the fasting in 33 places and the zakat in 3 places. It

is also supported by the fact that the 242th Hekmat, which consists of nine continents, is

only used for pilgrimage. Yasawi emphasizes the importance of ablution and places sacrifice

and itikaf subjects in his wisdom in using ablution on the basis of worship.

After giving brief information about the formation of the almighty cult, we will discuss

the issues of worship which Ahmad-i Yesevî emphasizes on inner meanings / spiritual

dimensions rather than the spiritual meanings in his wisdom. In this paper, we will

try to present some principles from the Divan-ı Hekmat that we have determined for the

principles of worship.

Kaynakça

  • Ahî Evren, İmanın Boyutları (Metâli’u’l-îmân), ilave notlarla terc. Mikail Bayram, Damla Matbaacılık, Konya ts. Ahmed Yesevî, Divân-ı Hikmet, haz. Hayati Bice, İstanbul, 2015. Arpaguş, Hatice Kelpetin, “Bir Te’lîf Türü Olarak İlmihâl Tarihî Geçmişi ve Fonksiyonu”, M.Ü. İlâhiyat Fakültesi Dergisi, 22 2002/1. _________, “İlmihâl”, DİA, XXII. Aynacı, Mediha, “Osmanlı Kuruluş Dönemi Türkçe İlmihâl Eserleri Çerçevesinde İlmihâllerin Fıkhî Yönden Değerlendirilmesi”, (Yayımlanmamış Doktora Tezi), Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul, 2009. Bayram, Mikail, “Ahi Evran”, Ahilik Ansiklopedisi, I-II, Ankara, 2014. ____________, Ahi Evren ve Ahi Teşkilatının Kuruluşu, Konya, 1991. Bozkurt, Ramazan, “Cumhuriyet Dönemi İlmihâl Çalışmaları ve Problemleri”, (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya, 2006. Ebû Mansûr el-Mâturîdî, Şerh-u Fıkhı’l-ekber, müracaat Abdullah b. İbrahim el-Ensari, Katar, Nafakâtüş-şuûni’d-dîniyye, t.y. Memduhoğlu, Adnan, “İlmihâl Edebiyatının Tarihi Serencamı”, EKEV AKADEMİ DERGİSİ, yıl 20, sayı 66, Bahar 2016. Muhammed Hasan eş-Şeybânî, Kitâbu’l-kesb, Halep, Mektebetü’l-matbûâti’l- islâmiyye, 1997. Özköse, Kadir, “Ahmed Yesevî ve Dîvân-ı Hikmet”, TASAVVUF: İlmî ve Akademik Araştırma Dergisi, yıl 7, sayı 16, 2006. Yaman, Ahmet, “İslam’da İbâdet”, İslam İbâdet Esasları, Ankara, Grafiker Yayınları, 2018.

Türkistan’da İlmihâl Kültürünün İlk Örneği Ahmed-i Yesevî’nin Divân-ı Hikmet’indeki İbâdet İlkeleri

Yıl 2019, Cilt , Sayı 13, 33 - 56, 26.06.2019
https://doi.org/10.16947/fsmia.582341

Öz

Yetiştirdiği sayısız öğrencileriyle hicrî 6. miladi 12. asırdan itibaren gerek Türkistan
bölgesinin gerekse Anadolu kültür ve medeniyetinin İslam ile şekillenmesinde büyük
katkısı olan Pîr-i Türkistan Hoca Ahmed-i Yesevî (ö. 562/1166), Anadolu’nun manevî
fatihlerindendir.
Hanefi fakîhi Yusuf-u Hemedanî’den (ö. 535/1140) ilim ve irfan eğitimini tamamlayan
Ahmed-i Yesevî, özellikle yaşadığı Türkistan coğrafyasında Kıpçak ve Oğuz boyları
arasında İslam’ın benimsenip yayılmasında önemli hizmetlerde bulunmuş, Çağatay
Türkçesi ile serbest halk edebiyatı vezninde manzum olarak söylediği dînî içerikli şiirleri
olan hikmetleriyle insanlara anlayacağı dilde İslam’ı tebliğ etmiştir. Ahmed-i Yesevî’nin
hikmetleri, İslam’ın asgarî seviyede bilinmesi gereken îmân, ibâdet ve ahlâkın temel
esaslarını, bir Müslüman için zorunlu bilgileri içermektedir.
Türkler arasında gelişip yayılan ve ilk örneğini Ahmed-i Yesevî’nin Divân-ı Hikmet
eseriyle veren îmân, ibâdet ve ahlâka dair asgarî bilgilerin genel prensipler mâhiyetinde
ele alındığı ilmihâl geleneği, Cibrîl hadîsinde yer alan üç konuyla ilgili sorulara yönelik
îzâhın yaygınlaşmasıyla oluşmuştur. Ahmed-i Yesevî, hikmetlerinde bu bilgilere, ahkâm
cihetinden değil, dînîn özünü oluşturan ilkeler bakımından yer vermiş, insanların İslam
ile olan bağını sahih bir yolla kurma amacını hedeflemiştir.
Ahmed-i Yesevî’nin, ilmihâl konularından ibâdetlere verdiği hassasiyeti, Divân-ı
Hikmet’te ibâdetin gereğine değindiği sayısız hikmetleriyle birlikte 68 yerde namazdan,
otuz üç yerde oruçtan, üç yerde zekâttan bahsetmesi ile de görmekteyiz. Ayrıca dokuz
kıtadan oluşan 242. hikmetini sadece hac ibâdetine ayırması da bu kanaati desteklemektedir.
İlmihâl kültürünün oluşumu hakkında kısa bilgi verdikten sonra Ahmed-i Yesevî’nin
hikmetlerinde zâhirî hükümlerinden ziyâde iç anlamları yani manevî boyutları üzerinde
durduğu ibâdet konularını ele alacağımız çalışmamızda, Divân-ı Hikmet’ten tespit ettiğimiz
bazı ibâdet ilkelerini hikmetler ışığında sunacağız.

Kaynakça

  • Ahî Evren, İmanın Boyutları (Metâli’u’l-îmân), ilave notlarla terc. Mikail Bayram, Damla Matbaacılık, Konya ts. Ahmed Yesevî, Divân-ı Hikmet, haz. Hayati Bice, İstanbul, 2015. Arpaguş, Hatice Kelpetin, “Bir Te’lîf Türü Olarak İlmihâl Tarihî Geçmişi ve Fonksiyonu”, M.Ü. İlâhiyat Fakültesi Dergisi, 22 2002/1. _________, “İlmihâl”, DİA, XXII. Aynacı, Mediha, “Osmanlı Kuruluş Dönemi Türkçe İlmihâl Eserleri Çerçevesinde İlmihâllerin Fıkhî Yönden Değerlendirilmesi”, (Yayımlanmamış Doktora Tezi), Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul, 2009. Bayram, Mikail, “Ahi Evran”, Ahilik Ansiklopedisi, I-II, Ankara, 2014. ____________, Ahi Evren ve Ahi Teşkilatının Kuruluşu, Konya, 1991. Bozkurt, Ramazan, “Cumhuriyet Dönemi İlmihâl Çalışmaları ve Problemleri”, (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya, 2006. Ebû Mansûr el-Mâturîdî, Şerh-u Fıkhı’l-ekber, müracaat Abdullah b. İbrahim el-Ensari, Katar, Nafakâtüş-şuûni’d-dîniyye, t.y. Memduhoğlu, Adnan, “İlmihâl Edebiyatının Tarihi Serencamı”, EKEV AKADEMİ DERGİSİ, yıl 20, sayı 66, Bahar 2016. Muhammed Hasan eş-Şeybânî, Kitâbu’l-kesb, Halep, Mektebetü’l-matbûâti’l- islâmiyye, 1997. Özköse, Kadir, “Ahmed Yesevî ve Dîvân-ı Hikmet”, TASAVVUF: İlmî ve Akademik Araştırma Dergisi, yıl 7, sayı 16, 2006. Yaman, Ahmet, “İslam’da İbâdet”, İslam İbâdet Esasları, Ankara, Grafiker Yayınları, 2018.

Ayrıntılar

Birincil Dil Türkçe
Konular Sosyal
Bölüm Araştırmalar ve İncelemeler
Yazarlar

İsmail BİLGİLİ
0000-0002-8738-5948

Yayımlanma Tarihi 26 Haziran 2019
Yayınlandığı Sayı Yıl 2019, Cilt , Sayı 13

Kaynak Göster

Bibtex @araştırma makalesi { fsmia582341, journal = {FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi}, issn = {2147-3153}, eissn = {2148-2217}, address = {}, publisher = {Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi}, year = {2019}, volume = {}, pages = {33 - 56}, doi = {10.16947/fsmia.582341}, title = {Türkistan’da İlmihâl Kültürünün İlk Örneği Ahmed-i Yesevî’nin Divân-ı Hikmet’indeki İbâdet İlkeleri}, key = {cite}, author = {Bilgili, İsmail} }
APA Bilgili, İ. (2019). Türkistan’da İlmihâl Kültürünün İlk Örneği Ahmed-i Yesevî’nin Divân-ı Hikmet’indeki İbâdet İlkeleri . FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi , (13) , 33-56 . DOI: 10.16947/fsmia.582341
MLA Bilgili, İ. "Türkistan’da İlmihâl Kültürünün İlk Örneği Ahmed-i Yesevî’nin Divân-ı Hikmet’indeki İbâdet İlkeleri" . FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi (2019 ): 33-56 <https://dergipark.org.tr/tr/pub/fsmia/issue/46340/582341>
Chicago Bilgili, İ. "Türkistan’da İlmihâl Kültürünün İlk Örneği Ahmed-i Yesevî’nin Divân-ı Hikmet’indeki İbâdet İlkeleri". FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi (2019 ): 33-56
RIS TY - JOUR T1 - Türkistan’da İlmihâl Kültürünün İlk Örneği Ahmed-i Yesevî’nin Divân-ı Hikmet’indeki İbâdet İlkeleri AU - İsmail Bilgili Y1 - 2019 PY - 2019 N1 - doi: 10.16947/fsmia.582341 DO - 10.16947/fsmia.582341 T2 - FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi JF - Journal JO - JOR SP - 33 EP - 56 VL - IS - 13 SN - 2147-3153-2148-2217 M3 - doi: 10.16947/fsmia.582341 UR - https://doi.org/10.16947/fsmia.582341 Y2 - 2018 ER -
EndNote %0 FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi Türkistan’da İlmihâl Kültürünün İlk Örneği Ahmed-i Yesevî’nin Divân-ı Hikmet’indeki İbâdet İlkeleri %A İsmail Bilgili %T Türkistan’da İlmihâl Kültürünün İlk Örneği Ahmed-i Yesevî’nin Divân-ı Hikmet’indeki İbâdet İlkeleri %D 2019 %J FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi %P 2147-3153-2148-2217 %V %N 13 %R doi: 10.16947/fsmia.582341 %U 10.16947/fsmia.582341
ISNAD Bilgili, İsmail . "Türkistan’da İlmihâl Kültürünün İlk Örneği Ahmed-i Yesevî’nin Divân-ı Hikmet’indeki İbâdet İlkeleri". FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi / 13 (Haziran 2019): 33-56 . https://doi.org/10.16947/fsmia.582341
AMA Bilgili İ. Türkistan’da İlmihâl Kültürünün İlk Örneği Ahmed-i Yesevî’nin Divân-ı Hikmet’indeki İbâdet İlkeleri. FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi. 2019; (13): 33-56.
Vancouver Bilgili İ. Türkistan’da İlmihâl Kültürünün İlk Örneği Ahmed-i Yesevî’nin Divân-ı Hikmet’indeki İbâdet İlkeleri. FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi. 2019; (13): 33-56.
IEEE İ. Bilgili , "Türkistan’da İlmihâl Kültürünün İlk Örneği Ahmed-i Yesevî’nin Divân-ı Hikmet’indeki İbâdet İlkeleri", FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, sayı. 13, ss. 33-56, Haz. 2019, doi:10.16947/fsmia.582341