Araştırma Makalesi
PDF Zotero Mendeley EndNote BibTex Kaynak Göster

Rhyming the Title: Relating “Sharh to Mashrûh“ in the Islamic Book Culture

Yıl 2019, Cilt , Sayı 14, 123 - 150, 27.12.2019
https://doi.org/10.16947/fsmia.666313

Öz

Islamic tradition written literature has continuity in itself in many aspects. One of these continuities is to show sensitivity/deliberation while naming the books. It is seen that many authors do not choose the names of their books randomly; on the contrary, they pay attention to two issues: wording and meaning. While secî corresponds to wording, telmîh corresponds to meaning. In the names of the books, secî is divided into two categories: Secî in single names and secî in successive names. On the other hand; it is seen that the reason of naming that book in that way (tesmiye) is alluded in the preambles of some books. Thus, these parts are called as “sebeb-i tesmiye” as inspired from “sebeb-i telif”.

Kaynakça

  • Açıl, Berat, “Edebiyatın İlmi veya İlmin Edebiyatı: Carullah Efendi’nin Edebiyat Koleksiyonunu Kenardan Okumak,” Osmanlı Kitap Kültürü, Carullah Efendi Kütüphanesi ve Derkenar Notları, ed. Berat Açıl, Ankara, Nobel, 2015. Akpınar, Cemil, “Fethullah Şirvânî”, TDV İslâm Ansiklopedisi, cilt XII, İstanbul, 1995. Ali b. Ahmed, Kitâbu Mecmû‘i’l-âmâk el-multekat fî beldet-i Rodos dâri’l- firâk, Süleymaniye Kütüphanesi, Şehid Ali Paşa, nr. 2705. Andı, M. Fatih, Hayata Edebiyatla Bakmak, İstanbul, Hat Yayınları, 2011. Arslan, Sami, “Molla Lütfî’nin İlimlerin Tertîbine Dâir er-Risâle fi’l‘Ulûmi’ş- şer‘iyye ve’l-‘Arabiyye Adlı Eseri ve Hâşiyesi”, (Yayımlanmamış Yüksek lisans Tezi), İstanbul Üniversitesi, İstanbul, 2012. Bağdatlı İsmail Paşa, Hediyyetu’l-‘Ârifîn, cilt I, Beyrut, Dâru’l-kütübü’l-ilmiyye, 2008. Celaluddin Abdurrahman b. Muhammed b. Osman b., es-Suyûtî, Dâru’l-kütübü’l- ilmiyye, cilt 1, Beyrut, 1997. Efendioğlu, Mehmet, “Şeyhayn”, TDV İslâm Ansiklopedisi, cilt XXXIX, İstanbul, 2010. Ertek Morkoç, Yasemin, “Eğridirli Hacı Kemal’in Câmi‘u’n-nezâir’i: Metin ve Mecmua Üzerine Bir İnceleme 1”, (Yayımlanmamış Doktora Tezi), Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir, 2003. Gürkan, Menderes, “Bedreddin Zerkeşî”, TDV İslâm Ansiklopedisi, cilt XLIV, İstanbul, 2003. Haskefî, Mecmu‘u’l-enhur fi şerhi mülteka’l-ebhur ve me‘ahû ed-Durru’l- Muntekâ fî şerhi’l-Mültekâ, cilt 1, Beyrut, Dâru’l-kütübu’l-ilmiyye, 1998. Heyet, Kânunnâme der Tesviye-i Tarîk-i Tedrîs, Ohri Yazma Eserler Kataloğu, 263, 1b-5a. İbn Kemal, Şerhu’l-‘aşr fî ma‘şeri’l-haşr, Mecmû‘u resâili’l-Allâme ibn-i Kemal Paşa, haz. Muhammed Halûf Abdullah, İstanbul, Dâru’l-lubâb, cilt 1, 2018. İbnu’l-Arabî, Fusûsu’l-hikem, haz. Ebu’l-‘Alâ ‘Afîfî, cilt 1, Beyrut, Daru’l- kütübi’l-Arabî, t.y. İbrahim Halebi, ”Mecmu‘u’l-enhur fi şerhi mülteka’l-ebhur ve me‘ahû ed-Durru’l-Muntekâ fî şerhi’l-Mültekâ, cilt I, Beyrut, Dâru’l-kütübu’l-ilmiyye, 1998. İsmail Paşa b. Mehmed Emin, Hediyyetu’l-ârifîn, cilt 1, Lübnan, Dâru’l-kütübi’l- ilmiyye, 2008. Kandemir, M. Yaşar, “Sahîhayn”, TDV İslâm Ansiklopedisi, cilt XXXV, İstanbul, 2008. Katip Çelebi, Keşfu’z-zunûn’an Esâmi’l-Kütübi ve’l-Funûn, cilt I-III, haz. Muhammed Abdülkadir ‘Atâ, Beyrut, Daru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2008. Kaya, Eyyüp Said, “el- Muhtasar”, TDV İslâm Ansiklopedisi, cilt XXXI, İstanbul, 2006. Kitâbu’t-Tecvîd fî Kelâmi’l-Mecîd, Ohri Yazma Eserler Kataloğu, 216/5. Koca, Ferhat, “el- Muhtasar”, TDV İslâm Ansiklopedisi, cilt XXXI, İstanbul, 2006. Kurtuluş, Rıza, “Emîr Hüsrev-i Dihlevî”, TDV İslâm Ansiklopedisi, cilt XI, İstanbul, 1993. Mehmed Çelebi, Muhyiddîn b. el-Hatîb, Şerh-i Gazel-i Sultân Murâd Hân-ı Sâlis, Ohri Yazma Eserler Kataloğu, vr. 27b. Na‘îmâ, Tarîh-i Na‘imâ, haz. Mehmet İpşirli, Ankara, Türk Tarih Kurumu, 2009. Nasîruddîn et-Tûsî, Tansuknâme-i İlhânî, Ohri Yazma Eserler Kataloğu, nr.11. Okumuş, Ömer, “Abdurrahman Câmî, TDV İslâm Ansiklopedisi, cilt VII, İstanbul, 1993. Onat, Hasan, “Makālâtü’l-İslâmiyyîn”, TDV İslam Ansiklopedisi, cilt XXVII, Ankara, 2003. Sakarya, Dilek Naile, “İbn-i Nasûh’un Muhabbet-nâmesi, (Metin-İnceleme)”, (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), İstanbul Üniversitesi, İstanbul, 2019. Sârimuddîn İbrahim b. Muhammed b. Dokmak, el-Cevheru’s-semîn fî sîreti’l- mulûki ve’s-selâtîn, haz. Muhammed Kemâluddîn İzzuddîn Ali, Beyrut, Âlemu’l-kütub, 2008. Şeşen, Ramazan, “Giriş”, Köprülü Kütüphanesi Yazmalar Kataloğu, cilt I, İstanbul, İrcica, 1986. Şihâbuddîn Ahmed b. Mahmûd es-Sîvâsî, el-Muhtâc ‘ale’l-Ferâizi’s-Sirâciyye, Tavşanlı Zeytinoğlu Kütüphanesi, nr. 1083. Taşköprülüzâde, eş-Şâkâiku’n-Nu’mâniyye fî ‘Ulemâ’i’d-Devleti’l-‘Osmâniyye, nşr. Ahmed Suphi Furat, İstanbul, Edebiyat Fakültesi Basımevi, 1985. Terzioğlu, Derin, “Mecmû‘i- Şeyh Mısrî: On Yedinci Yüzyıl Ortalarında Anadolu’da Bir Derviş Sulûkunu Tamamlarken Neler Okuyup Yazdı?”, Eski Türk Edebiyatı Çalışmaları VII Mecmûa: Osmanlı Edebiyatının Kırkambarı, haz. Hatice Aynur, Müjgan Çakır, Hanife Koncu, Selim S. Kuru, Ali Emre Özyıldırım, İstanbul, Turkuaz, 2012. Tiryaki, M. Zahit, “Ruûs-ı Semâniyye Kavramına Mukayeseli Bir Yaklaşım”, Süreklilik ve Düşünce Arasında Düşünce ve Hayat, haz. Âdem Başpınar, Murat Şentürk, İstanbul, Yedirenk, 2010. Turgut, Kadir, “Abdurrahman Câmî, Düşünce ve Eserlerinin Türk Edebiyatına Etkisi”, (Yayımlanmamış Doktora Tezi), İstanbul Üniversitesi, İstanbul, 2013. Uludağ, Süleyman, “İbn Haldun”, TDV İslam Ansiklopedisi, cilt XX, İstanbul, 1999. Uzun, Mustafa, “Fevzi Efendi, Edirne Müftüsü”, TDV İslâm Ansiklopedisi, cilt XII, 1995. Ülken, Fatih, “Elvân-ı Şîrâzî’nin Gülşen-i Râz Tercümesi, İnceleme, Metin”, (Yayımlanmamış Doktora Tezi), Ege Üniversitesi, İzmir, 2002.

İslam Kitap Kültüründe “Şerhi Meşrûha Bağlamak”: Kitap İsimlerinde Secî

Yıl 2019, Cilt , Sayı 14, 123 - 150, 27.12.2019
https://doi.org/10.16947/fsmia.666313

Öz

İslam telif geleneği birçok açıdan kendi içerisinde sürekliliğe sahiptir. Bu sürekliliklerden birisi de eser isimlendirilmelerinde gösterilen hassasiyet/kasıtlılıktır. Birçok müellifin eserleri için uygun gördükleri isimleri gelişigüzel tercih etmediği bilakis lafız ve anlam olmak üzere iki şeye dikkat ettiği görülür. Bu iki şeyden lafza dair olanı secî iken anlama taalluk eden taraf telmîhtir. Kitap isimlerinde secî ise tek isimlerde secî ve silsile isimlerde secî olmak üzere iki kısma ayrılır. Öte yandan bazı eserlerin mukaddimelerinde o eserin o şekilde isimlendirme gerekçesinin (tesmiyesinin) zikredildiği görülür. İşte bu yerlere -sebeb-i teliften ilhamla- sebeb-i tesmiye denilmelidir.

Kaynakça

  • Açıl, Berat, “Edebiyatın İlmi veya İlmin Edebiyatı: Carullah Efendi’nin Edebiyat Koleksiyonunu Kenardan Okumak,” Osmanlı Kitap Kültürü, Carullah Efendi Kütüphanesi ve Derkenar Notları, ed. Berat Açıl, Ankara, Nobel, 2015. Akpınar, Cemil, “Fethullah Şirvânî”, TDV İslâm Ansiklopedisi, cilt XII, İstanbul, 1995. Ali b. Ahmed, Kitâbu Mecmû‘i’l-âmâk el-multekat fî beldet-i Rodos dâri’l- firâk, Süleymaniye Kütüphanesi, Şehid Ali Paşa, nr. 2705. Andı, M. Fatih, Hayata Edebiyatla Bakmak, İstanbul, Hat Yayınları, 2011. Arslan, Sami, “Molla Lütfî’nin İlimlerin Tertîbine Dâir er-Risâle fi’l‘Ulûmi’ş- şer‘iyye ve’l-‘Arabiyye Adlı Eseri ve Hâşiyesi”, (Yayımlanmamış Yüksek lisans Tezi), İstanbul Üniversitesi, İstanbul, 2012. Bağdatlı İsmail Paşa, Hediyyetu’l-‘Ârifîn, cilt I, Beyrut, Dâru’l-kütübü’l-ilmiyye, 2008. Celaluddin Abdurrahman b. Muhammed b. Osman b., es-Suyûtî, Dâru’l-kütübü’l- ilmiyye, cilt 1, Beyrut, 1997. Efendioğlu, Mehmet, “Şeyhayn”, TDV İslâm Ansiklopedisi, cilt XXXIX, İstanbul, 2010. Ertek Morkoç, Yasemin, “Eğridirli Hacı Kemal’in Câmi‘u’n-nezâir’i: Metin ve Mecmua Üzerine Bir İnceleme 1”, (Yayımlanmamış Doktora Tezi), Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir, 2003. Gürkan, Menderes, “Bedreddin Zerkeşî”, TDV İslâm Ansiklopedisi, cilt XLIV, İstanbul, 2003. Haskefî, Mecmu‘u’l-enhur fi şerhi mülteka’l-ebhur ve me‘ahû ed-Durru’l- Muntekâ fî şerhi’l-Mültekâ, cilt 1, Beyrut, Dâru’l-kütübu’l-ilmiyye, 1998. Heyet, Kânunnâme der Tesviye-i Tarîk-i Tedrîs, Ohri Yazma Eserler Kataloğu, 263, 1b-5a. İbn Kemal, Şerhu’l-‘aşr fî ma‘şeri’l-haşr, Mecmû‘u resâili’l-Allâme ibn-i Kemal Paşa, haz. Muhammed Halûf Abdullah, İstanbul, Dâru’l-lubâb, cilt 1, 2018. İbnu’l-Arabî, Fusûsu’l-hikem, haz. Ebu’l-‘Alâ ‘Afîfî, cilt 1, Beyrut, Daru’l- kütübi’l-Arabî, t.y. İbrahim Halebi, ”Mecmu‘u’l-enhur fi şerhi mülteka’l-ebhur ve me‘ahû ed-Durru’l-Muntekâ fî şerhi’l-Mültekâ, cilt I, Beyrut, Dâru’l-kütübu’l-ilmiyye, 1998. İsmail Paşa b. Mehmed Emin, Hediyyetu’l-ârifîn, cilt 1, Lübnan, Dâru’l-kütübi’l- ilmiyye, 2008. Kandemir, M. Yaşar, “Sahîhayn”, TDV İslâm Ansiklopedisi, cilt XXXV, İstanbul, 2008. Katip Çelebi, Keşfu’z-zunûn’an Esâmi’l-Kütübi ve’l-Funûn, cilt I-III, haz. Muhammed Abdülkadir ‘Atâ, Beyrut, Daru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2008. Kaya, Eyyüp Said, “el- Muhtasar”, TDV İslâm Ansiklopedisi, cilt XXXI, İstanbul, 2006. Kitâbu’t-Tecvîd fî Kelâmi’l-Mecîd, Ohri Yazma Eserler Kataloğu, 216/5. Koca, Ferhat, “el- Muhtasar”, TDV İslâm Ansiklopedisi, cilt XXXI, İstanbul, 2006. Kurtuluş, Rıza, “Emîr Hüsrev-i Dihlevî”, TDV İslâm Ansiklopedisi, cilt XI, İstanbul, 1993. Mehmed Çelebi, Muhyiddîn b. el-Hatîb, Şerh-i Gazel-i Sultân Murâd Hân-ı Sâlis, Ohri Yazma Eserler Kataloğu, vr. 27b. Na‘îmâ, Tarîh-i Na‘imâ, haz. Mehmet İpşirli, Ankara, Türk Tarih Kurumu, 2009. Nasîruddîn et-Tûsî, Tansuknâme-i İlhânî, Ohri Yazma Eserler Kataloğu, nr.11. Okumuş, Ömer, “Abdurrahman Câmî, TDV İslâm Ansiklopedisi, cilt VII, İstanbul, 1993. Onat, Hasan, “Makālâtü’l-İslâmiyyîn”, TDV İslam Ansiklopedisi, cilt XXVII, Ankara, 2003. Sakarya, Dilek Naile, “İbn-i Nasûh’un Muhabbet-nâmesi, (Metin-İnceleme)”, (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), İstanbul Üniversitesi, İstanbul, 2019. Sârimuddîn İbrahim b. Muhammed b. Dokmak, el-Cevheru’s-semîn fî sîreti’l- mulûki ve’s-selâtîn, haz. Muhammed Kemâluddîn İzzuddîn Ali, Beyrut, Âlemu’l-kütub, 2008. Şeşen, Ramazan, “Giriş”, Köprülü Kütüphanesi Yazmalar Kataloğu, cilt I, İstanbul, İrcica, 1986. Şihâbuddîn Ahmed b. Mahmûd es-Sîvâsî, el-Muhtâc ‘ale’l-Ferâizi’s-Sirâciyye, Tavşanlı Zeytinoğlu Kütüphanesi, nr. 1083. Taşköprülüzâde, eş-Şâkâiku’n-Nu’mâniyye fî ‘Ulemâ’i’d-Devleti’l-‘Osmâniyye, nşr. Ahmed Suphi Furat, İstanbul, Edebiyat Fakültesi Basımevi, 1985. Terzioğlu, Derin, “Mecmû‘i- Şeyh Mısrî: On Yedinci Yüzyıl Ortalarında Anadolu’da Bir Derviş Sulûkunu Tamamlarken Neler Okuyup Yazdı?”, Eski Türk Edebiyatı Çalışmaları VII Mecmûa: Osmanlı Edebiyatının Kırkambarı, haz. Hatice Aynur, Müjgan Çakır, Hanife Koncu, Selim S. Kuru, Ali Emre Özyıldırım, İstanbul, Turkuaz, 2012. Tiryaki, M. Zahit, “Ruûs-ı Semâniyye Kavramına Mukayeseli Bir Yaklaşım”, Süreklilik ve Düşünce Arasında Düşünce ve Hayat, haz. Âdem Başpınar, Murat Şentürk, İstanbul, Yedirenk, 2010. Turgut, Kadir, “Abdurrahman Câmî, Düşünce ve Eserlerinin Türk Edebiyatına Etkisi”, (Yayımlanmamış Doktora Tezi), İstanbul Üniversitesi, İstanbul, 2013. Uludağ, Süleyman, “İbn Haldun”, TDV İslam Ansiklopedisi, cilt XX, İstanbul, 1999. Uzun, Mustafa, “Fevzi Efendi, Edirne Müftüsü”, TDV İslâm Ansiklopedisi, cilt XII, 1995. Ülken, Fatih, “Elvân-ı Şîrâzî’nin Gülşen-i Râz Tercümesi, İnceleme, Metin”, (Yayımlanmamış Doktora Tezi), Ege Üniversitesi, İzmir, 2002.

Ayrıntılar

Birincil Dil Türkçe
Konular Sosyal
Bölüm Araştırmalar ve İncelemeler
Yazarlar

Sami ARSLAN
FATİH SULTAN MEHMET VAKIF ÜNİVERSİTESİ
0000-0002-0662-6632
Türkiye

Yayımlanma Tarihi 27 Aralık 2019
Yayınlandığı Sayı Yıl 2019, Cilt , Sayı 14

Kaynak Göster

Bibtex @araştırma makalesi { fsmia666313, journal = {FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi}, issn = {2147-3153}, eissn = {2148-2217}, address = {}, publisher = {Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi}, year = {2019}, volume = {}, pages = {123 - 150}, doi = {10.16947/fsmia.666313}, title = {İslam Kitap Kültüründe “Şerhi Meşrûha Bağlamak”: Kitap İsimlerinde Secî}, key = {cite}, author = {Arslan, Sami} }
APA Arslan, S. (2019). İslam Kitap Kültüründe “Şerhi Meşrûha Bağlamak”: Kitap İsimlerinde Secî . FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi , (14) , 123-150 . DOI: 10.16947/fsmia.666313
MLA Arslan, S. "İslam Kitap Kültüründe “Şerhi Meşrûha Bağlamak”: Kitap İsimlerinde Secî" . FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi (2019 ): 123-150 <https://dergipark.org.tr/tr/pub/fsmia/issue/51096/666313>
Chicago Arslan, S. "İslam Kitap Kültüründe “Şerhi Meşrûha Bağlamak”: Kitap İsimlerinde Secî". FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi (2019 ): 123-150
RIS TY - JOUR T1 - İslam Kitap Kültüründe “Şerhi Meşrûha Bağlamak”: Kitap İsimlerinde Secî AU - Sami Arslan Y1 - 2019 PY - 2019 N1 - doi: 10.16947/fsmia.666313 DO - 10.16947/fsmia.666313 T2 - FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi JF - Journal JO - JOR SP - 123 EP - 150 VL - IS - 14 SN - 2147-3153-2148-2217 M3 - doi: 10.16947/fsmia.666313 UR - https://doi.org/10.16947/fsmia.666313 Y2 - 2019 ER -
EndNote %0 FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi İslam Kitap Kültüründe “Şerhi Meşrûha Bağlamak”: Kitap İsimlerinde Secî %A Sami Arslan %T İslam Kitap Kültüründe “Şerhi Meşrûha Bağlamak”: Kitap İsimlerinde Secî %D 2019 %J FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi %P 2147-3153-2148-2217 %V %N 14 %R doi: 10.16947/fsmia.666313 %U 10.16947/fsmia.666313
ISNAD Arslan, Sami . "İslam Kitap Kültüründe “Şerhi Meşrûha Bağlamak”: Kitap İsimlerinde Secî". FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi / 14 (Aralık 2019): 123-150 . https://doi.org/10.16947/fsmia.666313
AMA Arslan S. İslam Kitap Kültüründe “Şerhi Meşrûha Bağlamak”: Kitap İsimlerinde Secî. FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi. 2019; (14): 123-150.
Vancouver Arslan S. İslam Kitap Kültüründe “Şerhi Meşrûha Bağlamak”: Kitap İsimlerinde Secî. FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi. 2019; (14): 123-150.
IEEE S. Arslan , "İslam Kitap Kültüründe “Şerhi Meşrûha Bağlamak”: Kitap İsimlerinde Secî", FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, sayı. 14, ss. 123-150, Ara. 2019, doi:10.16947/fsmia.666313