Araştırma Makalesi

Üniversite Öğrencilerinde Stres Düzeyinin Makine Öğrenmesiyle Tahmini: Sentetik Veri Destekli Optimizasyon Yaklaşımı

Cilt: 38 Sayı: 1 29 Mart 2026
PDF İndir
TR EN

Üniversite Öğrencilerinde Stres Düzeyinin Makine Öğrenmesiyle Tahmini: Sentetik Veri Destekli Optimizasyon Yaklaşımı

Öz

Üniversite öğrencileri, akademik baskı ve sosyal zorluklar nedeniyle yüksek stres riski taşımaktadır. Bu çalışma, 2.000 öğrenciden elde edilen öz-bildirim temelli yaşam tarzı verilerini kullanarak stres düzeylerini makine öğrenmesi ile tahmin etmeyi amaçlamaktadır. Veri setindeki sınıf dengesizliği, eğitim aşamasında Koşullu Tablo Üretici Üretken Karşıt Ağ yöntemiyle üretilen sentetik verilerle giderilmiş; modeller tabakalı çapraz doğrulama ile test edilmiştir. Karşılaştırılan beş algoritma arasında Rastgele Orman modeli hem dengeli hem dengesiz veri setlerinde tüm örnekleri doğru sınıflandırarak en yüksek performansa ulaşmıştır (Doğruluk = 1.00; AUC = 1.00; Makro F1 = 1.00). Modelin karar mekanizması Shapley analizi ile incelenmiş; "Günlük Çalışma Süresi" ve "Uyku Süresi" en belirleyici faktörler olarak saptanmıştır. Elde edilen yüksek başarımın veri sızıntısı ya da rastlantısal uyumdan kaynaklanma olasılığı, bağımsız sınama kümesinin süreç boyunca ayrı tutulması ve sağlamlık kontrolleri olarak uygulanan ablasyon (özellik çıkarma) ile etiket permütasyon testi bulguları ile desteklenmiştir. Sonuçlar, sentetik veriyle desteklenen ve açıklanabilir yapay zeka ile doğrulanan modellerin, öğrencilerin stres düzeylerinin erken tespitinde güvenilir bir araç olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

Bu çalışma, herhangi bir kurum tarafından desteklenmemiştir ve herhangi bir finansal fon kullanılmamıştır.

Etik Beyan

Bu çalışma, etik kurul onayı gerektirmemektedir. Çalışmanın veri toplama aşamasında herhangi bir etik sıkıntı yaşanmamıştır.Herhangi bir çıkar çatışması bulunmamaktadır.

Teşekkür

Bu çalışmanın gerçekleştirilmesinde herhangi bir kurum veya kişiden doğrudan destek alınmamıştır.

Kaynakça

  1. Lazarou E, Exarchos TP. Predicting stress levels using physiological data: Real-time stress prediction models utilizing wearable devices. AIMS neuroscience 2024; 11(2): 76.
  2. Kessler RC, Berglund P, Demler O, Jin R, Merikangas KR, Walters EE. Lifetime prevalence and age-of-onset distributions of DSM-IV disorders in the National Comorbidity Survey Replication. Archives of general psychiatry 2005; 62(6): 593-602.
  3. Xiong J, Lipsitz O, Nasri F, Lui LM, Gill H, Phan L, Chen-Li D, Iacobucci M, ve diğerleri. Impact of COVID-19 pandemic on mental health in the general population: A systematic review. Journal of affective disorders 2020; 277: 55-64.
  4. El Morr C, Jammal M, Bou-Hamad I, Hijazi S, Ayna D, Romani M, Hoteit R. Predictive machine learning models for assessing lebanese university students’ depression, anxiety, and stress during COVID-19. Journal of Primary Care & Community Health 2024; 15: 21501319241235588.
  5. Sieverding M, Schmidt LI, Obergfell J, Scheiter F. Stress und studienzufriedenheit bei bachelor-und diplom-psychologiestudierenden im vergleich. Psychologische Rundschau 2013; 64(2): 94-100.
  6. Ahuja R, Banga A. Mental stress detection in university students using machine learning algorithms. Procedia Computer Science 2019; 152: 349-53.
  7. Nayan MIH, Uddin MSG, Hossain MI, Alam MM, Zinnia MA, Haq I, Rahman MM, Ria R, ve diğerleri. Comparison of the performance of machine learning-based algorithms for predicting depression and anxiety among University Students in Bangladesh: A result of the first wave of the COVID-19 pandemic. Asian Journal of Social Health and Behavior 2022; 5(2): 75-84.
  8. Medikonda J. A clinical and technical methodological review on stress detection and sleep quality prediction in an academic environment. Computer methods and programs in biomedicine 2023; 235: 107521.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Makine Öğrenme (Diğer), Sağlıkta Bilgi İşleme

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

29 Mart 2026

Gönderilme Tarihi

16 Ekim 2025

Kabul Tarihi

22 Şubat 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 38 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Canayaz, E. (2026). Üniversite Öğrencilerinde Stres Düzeyinin Makine Öğrenmesiyle Tahmini: Sentetik Veri Destekli Optimizasyon Yaklaşımı. Fırat Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 38(1), 285-298. https://doi.org/10.35234/fumbd.1805121
AMA
1.Canayaz E. Üniversite Öğrencilerinde Stres Düzeyinin Makine Öğrenmesiyle Tahmini: Sentetik Veri Destekli Optimizasyon Yaklaşımı. Fırat Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi. 2026;38(1):285-298. doi:10.35234/fumbd.1805121
Chicago
Canayaz, Emre. 2026. “Üniversite Öğrencilerinde Stres Düzeyinin Makine Öğrenmesiyle Tahmini: Sentetik Veri Destekli Optimizasyon Yaklaşımı”. Fırat Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi 38 (1): 285-98. https://doi.org/10.35234/fumbd.1805121.
EndNote
Canayaz E (01 Mart 2026) Üniversite Öğrencilerinde Stres Düzeyinin Makine Öğrenmesiyle Tahmini: Sentetik Veri Destekli Optimizasyon Yaklaşımı. Fırat Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi 38 1 285–298.
IEEE
[1]E. Canayaz, “Üniversite Öğrencilerinde Stres Düzeyinin Makine Öğrenmesiyle Tahmini: Sentetik Veri Destekli Optimizasyon Yaklaşımı”, Fırat Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, c. 38, sy 1, ss. 285–298, Mar. 2026, doi: 10.35234/fumbd.1805121.
ISNAD
Canayaz, Emre. “Üniversite Öğrencilerinde Stres Düzeyinin Makine Öğrenmesiyle Tahmini: Sentetik Veri Destekli Optimizasyon Yaklaşımı”. Fırat Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi 38/1 (01 Mart 2026): 285-298. https://doi.org/10.35234/fumbd.1805121.
JAMA
1.Canayaz E. Üniversite Öğrencilerinde Stres Düzeyinin Makine Öğrenmesiyle Tahmini: Sentetik Veri Destekli Optimizasyon Yaklaşımı. Fırat Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi. 2026;38:285–298.
MLA
Canayaz, Emre. “Üniversite Öğrencilerinde Stres Düzeyinin Makine Öğrenmesiyle Tahmini: Sentetik Veri Destekli Optimizasyon Yaklaşımı”. Fırat Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, c. 38, sy 1, Mart 2026, ss. 285-98, doi:10.35234/fumbd.1805121.
Vancouver
1.Emre Canayaz. Üniversite Öğrencilerinde Stres Düzeyinin Makine Öğrenmesiyle Tahmini: Sentetik Veri Destekli Optimizasyon Yaklaşımı. Fırat Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi. 01 Mart 2026;38(1):285-98. doi:10.35234/fumbd.1805121