Araştırma Makalesi

Parkinson Hastalığının Beyin MRI Görüntülerinden Tespitinde CNN ve Transformer Tabanlı Modellerin Karşılaştırılması

Cilt: 38 Sayı: 2 30 Eylül 2026
PDF İndir
TR EN

Parkinson Hastalığının Beyin MRI Görüntülerinden Tespitinde CNN ve Transformer Tabanlı Modellerin Karşılaştırılması

Öz

Parkinson hastalığı, özellikle erken evrelerde belirtilerinin belirgin olmaması nedeniyle tanısı zorlaşabilen önemli nörolojik hastalıklardan biridir. Bu nedenle, hastalığın erken ve doğru şekilde tespit edilebilmesi için bilgisayar destekli yöntemlere olan ilgi giderek artmaktadır. Bu çalışmada beyin manyetik rezonans görüntüleri (MRI) kullanılarak Parkinson hastalığının tespiti amacıyla dört farklı derin öğrenme modeli karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Çalışmada Temel CNN, EfficientViT, DeiT ve MobileViT mimarileri aynı veri kümesi ve ortak eğitim ayarları altında değerlendirilmiştir. Modeller, doğruluk, ağırlıklı F1 skoru, duyarlılık, özgüllük, parametre sayısı, eğitim süresi, çıkarım süresi ve FPS performans metrikleri ile değerlendirilmiştir. Sabit test bölmesinde MobileViT modeli doğruluk, ağırlıklı F1, duyarlılık ve özgüllük metriklerinde 1,0000 değerine ulaşırken, EfficientViT modeli 0,992 doğruluk, 3,35 ms/görüntü çıkarım süresi ve 298,21 FPS ile en iyi hız-performans dengesini sağlamıştır. MobileViT modelinin farklı veri bölmelerindeki performansı ayrıca beş katlı tabakalı çapraz doğrulama ile incelenmiş ve temel performans metriklerinde 1,0000 ± 0,0000 sonucu elde edilmiştir. Elde edilen sonuçlar, özellikle MobileViT ve EfficientViT modellerinin MRI tabanlı Parkinson hastalığı sınıflandırmasında umut verici performans sergilediğini göstermektedir. Bununla birlikte, bu modellerin klinik karar destek sistemlerinde değerlendirilebilmesi için daha geniş, hasta bazlı ve çok merkezli veri kümelerinde doğrulanması ve ileri klinik değerlendirmelerden geçirilmesi gerekmektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Boulkrinat NEH, Yahiaoui M, Kaci L. Parkinson's disease detection from brain MRI using convolutional neural networks. Procedia Comput Sci 2024; 251: 660-665.
  2. Pathapati RN, Anumala VS, Jupudi VSCG, Pasam N. Improving Parkinson's disease diagnosis: a genetic algorithm-guided CNN approach. In: 2024 2nd International Conference on Signal Processing, Communication, Power and Embedded System (SCOPES); 19-21 December 2024; Paralakhemundi Campus, Centurion University of Technology and Management, Odisha, India. pp. 1-5.
  3. Huang Y, Chaturvedi K, Nayan AA, Hesamian MH, Braytee A, Prasad M. Early Parkinson’s disease diagnosis through hand-drawn spiral and wave analysis using deep learning techniques. Information 2024; 15(4): 220.
  4. Agrawal S, Sahu SP. Image-based Parkinson disease detection using deep transfer learning and optimization algorithm. Int J Inf Technol 2024; 16(2): 871-879.
  5. Desai S, Chhinkaniwala H, Shah S, Gajjar P. Enhancing Parkinson's disease diagnosis through deep learning-based classification of 3D MRI images. Procedia Comput Sci 2024; 235: 201-213.
  6. Dogan Y. An innovative approach for Parkinson’s disease diagnosis using CNN, NCA, and SVM. Neural Comput Appl 2024; 36(32): 20089-20110.
  7. Li K, Ao B, Wu X, Wen Q, Ul Haq E, Yin J. Parkinson’s disease detection and classification using EEG based on deep CNN-LSTM model. Biotechnol Genet Eng Rev 2024; 40(3): 2577-2596.
  8. Siddiqua AM, Oni AM, Miah MJ. A transfer learning approach for neurodegenerative disease classification from brain MRI images: distinguishing Alzheimer's, Parkinson's, and control cases. In: 2024 6th International Conference on Electrical Engineering and Information & Communication Technology (ICEEICT); 02-04 May 2024; Dhaka, Bangladesh. pp. 347-351.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Derin Öğrenme, Yapay Görme

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

30 Eylül 2026

Gönderilme Tarihi

18 Mayıs 2026

Kabul Tarihi

3 Eylül 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 38 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Altuncu, M. A., & Kaplan, K. (2026). Parkinson Hastalığının Beyin MRI Görüntülerinden Tespitinde CNN ve Transformer Tabanlı Modellerin Karşılaştırılması. Fırat Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 38(2), 645-654. https://doi.org/10.35234/fumbd.1953957
AMA
1.Altuncu MA, Kaplan K. Parkinson Hastalığının Beyin MRI Görüntülerinden Tespitinde CNN ve Transformer Tabanlı Modellerin Karşılaştırılması. Fırat Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi. 2026;38(2):645-654. doi:10.35234/fumbd.1953957
Chicago
Altuncu, Mehmet Ali, ve Kaplan Kaplan. 2026. “Parkinson Hastalığının Beyin MRI Görüntülerinden Tespitinde CNN ve Transformer Tabanlı Modellerin Karşılaştırılması”. Fırat Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi 38 (2): 645-54. https://doi.org/10.35234/fumbd.1953957.
EndNote
Altuncu MA, Kaplan K (01 Eylül 2026) Parkinson Hastalığının Beyin MRI Görüntülerinden Tespitinde CNN ve Transformer Tabanlı Modellerin Karşılaştırılması. Fırat Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi 38 2 645–654.
IEEE
[1]M. A. Altuncu ve K. Kaplan, “Parkinson Hastalığının Beyin MRI Görüntülerinden Tespitinde CNN ve Transformer Tabanlı Modellerin Karşılaştırılması”, Fırat Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, c. 38, sy 2, ss. 645–654, Eyl. 2026, doi: 10.35234/fumbd.1953957.
ISNAD
Altuncu, Mehmet Ali - Kaplan, Kaplan. “Parkinson Hastalığının Beyin MRI Görüntülerinden Tespitinde CNN ve Transformer Tabanlı Modellerin Karşılaştırılması”. Fırat Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi 38/2 (01 Eylül 2026): 645-654. https://doi.org/10.35234/fumbd.1953957.
JAMA
1.Altuncu MA, Kaplan K. Parkinson Hastalığının Beyin MRI Görüntülerinden Tespitinde CNN ve Transformer Tabanlı Modellerin Karşılaştırılması. Fırat Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi. 2026;38:645–654.
MLA
Altuncu, Mehmet Ali, ve Kaplan Kaplan. “Parkinson Hastalığının Beyin MRI Görüntülerinden Tespitinde CNN ve Transformer Tabanlı Modellerin Karşılaştırılması”. Fırat Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, c. 38, sy 2, Eylül 2026, ss. 645-54, doi:10.35234/fumbd.1953957.
Vancouver
1.Mehmet Ali Altuncu, Kaplan Kaplan. Parkinson Hastalığının Beyin MRI Görüntülerinden Tespitinde CNN ve Transformer Tabanlı Modellerin Karşılaştırılması. Fırat Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi. 01 Eylül 2026;38(2):645-54. doi:10.35234/fumbd.1953957