Kovancılar (Elazığ, Türkiye) Jeositi: Nummulites’li seviyeler ve Antiklinal

Öz

Jeosit; jeolojik koruma, jeoçeşitlilik, jeopark ve jeolojik miras olgularının temeli ve yapı taşıdır. Jeositler, ulusal ve uluslararası düzeyde önemli doğal olay ve süreçlerin temsilcileri olan belli bir jeolojik özelliğin kolayca anlaşılmasını sağlayan, ender, bilimsel özellik sunan ve belirgin bir tanımlaması yapılabilecek ölçekteki kayaç topluluğu, stratigrafik istif, fosil, mineral, yapı, karakteristik yer şekli vb. oluşuklardır. Çalışmaya konu olan jeosit, Elazığ’ın 56 km doğusunda, Kovancılar İlçesi yakınında yer almaktadır. Çalışma alanı yakın çevresinde; Geç Kretase yaşlı Elazığ Magmatitleri, Orta Eosen-Oligosen yaşlı Kırkgeçit Formasyonu, Geç Miyosen-Erken Pliyosen yaşlı Çaybağı Formasyonu ve Pliyo-Kuvaterner yaşlı Palu Formasyonu yüzeylenmektedir. Kovancılar Jeositi: Nummulites’li seviyeler, Neotetis’in güney kolunun çökeli olan Orta Eosen-Oligosen yaşlı Kırkgeçit Formasyonu içerisinde yer almaktadır. Formasyon; Elazığ çevresinde yaklaşık D-B doğrultusunda uzanan yüzeylemelere sahiptir. Yapılan çalışmalarda, inceleme alanında geniş yayılım gösteren Kırkgeçit Formasyonuna ait çökeller içerisinde iki adet bentik foraminifer zonu saptanmış olup bunlar: Orta Eosen’i (Bartoniyen) karakterize eden Nummulites perforatus ve Geç Eosen’i (Priaboniyen) karakterize eden Nummulites fabianii zonlarıdır. Aynı jeosit alanında fosil özelliklerinin yanı sıra D-B doğrultulu kıvrım eksenine sahip Kovancılar Antiklinali de önemli bir jeolojik güzellik olarak yer almaktadır. İri bentik foraminiferler olan Nummulites’li seviyeler bu antiklinalin güney kanadında bulunur. İnsanın atalarından kalma mirası alma ve kullanma hakkı bilinmektedir. Yerkürenin de evriminin anlaşılmasına yardım eden tipik lokalitelerin korunması ve onların da gelecek kuşaklara miras olarak aktarılması gerekir. Bu çalışmada, Paleojen peryodunun önemli temsilcileri olan Nummulites fosil seviyelerini içeren Kovancılar jeositi tanıtılmakta ve korunması önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Nummulites’li seviyeler, Jeosit, Kovancılar, Elazığ/Türkiye

Kovancılar (Elazığ, Turkey) Geosite: Levels Containing Nummulites and Anticlinal

Öz

Geosit is the basis and integral part of geologic protection, geo-diversity, geo-park and geologic heritage. Geosits are representative samples of the important natural formations at national and international levels, such as rock units, stratigraphic sequence, fossil, mineral, geologic structure and characteristic landform formations which must have suitable size in scale and exceptional geologic character. The geosit examined in this study is located 56 km east of Elazığ, near to Kovancılar county. Just around the geosit area, Upper Cretaceous Elazığ Magmatics, Middle Eocene-Oligocene Kırkgeçit Formation, Upper MioceneLower Pliocene Çaybağı Formation and Plio-Quarternery Palu Formation crop out. The levels containing Nummulites of Kovancılar geosit take place in the Middle Eocene-Oligocene Kırkgeçit Formation that is a product of south branch of Neotethys. The formation has outcrops around Elazığ in east-west direction. In the works carried out, two benthic foraminifera zones which Nummulites perforatus zone characterizing Middle Eocene (Bartonian) and Nummulites fabianii zone characterizing Late Eocene (Priabonian) have been determined in the Kırkgeçit Formation deposits. In the same geosit area, also the Kovancılar anticlinal which east – west trending fold is another prominent geo-structure as geosite. The levels containing Nummulites as larger benthic foraminifers are located in the south limb of this fold. Just as people have a right to get and use the heritage from their ancestors, the earth also has the same right to include geosits that are the products of its own geologic past and to conserve these as a heritage. Geological heritage very important in understanding the evolution of the earth and for this reason must be leave to next generation. In this study the Kovancılar geosit which has Nummulitic levels representing Paleogene period has been introduced and suggested to be conserved.

Anahtar Kelimeler

• The levels containing Nummulites, Geosit, Kovancılar, Elazığ/ Turkey