YÖK TEZ VERİ TABANINDA YER ALAN GÜVENLİK PERFORMANSI KONULU TEZLERİN ANALİZİ: META BİR DEĞERLENDİRME

Bu çalışma, Türkiye'de güvenlik performansı literatürünün gelişim dinamiklerini ortaya koymak amacıyla Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Tez veri tabanında indekslenen lisansüstü tezlerin sistematik literatür taraması ve meta değerlendirmesini gerçekleştirmektedir. Çalışma; literatürdeki gelişim dinamiklerini ortaya çıkarmak, tezlerdeki metodolojik çeşitlilik, tematik dağılım ve sektörel odakları kritik değerlendirmeye tabi tutmak, uluslararası standartlarla karşılaştırarak boşlukları ve zayıf yönleri belirlemekle birlikte gelecek araştırmalar için yol haritası oluşturmayı amaçlamaktadır. Araştırma, YÖK tez veri tabanı kapsamında güvenlik performansı konusunda yapılmış ilk sistematik değerlendirme olması açısından önem taşımaktadır. Araştırma kapsamında, 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) Kanunu’nun yürürlüğe girmesiyle (2012) sonrası dönemde hızla üretilen akademik çıktılar, metodolojik çeşitlilik (nicel/nitel/karma yöntemler), kuramsal çerçeveler, yazıldığı yıllar ve uygulama noktaları açısından kritik bir değerlendirmeye tabi tutulmuştur. Güvenlik performansını konu edinen tezlerin meta değerlendirmesi için betimsel içerik analizi yöntemi kullanılmış, tezler sistematik bir şekilde sınıflandırılmış ve yorumlanmış, ana temalar ve kalıplar ortaya çıkarılmıştır. Analiz bulguları, güvenlik performansı ile ilişkili tezlerin tematik dağılımında güvenlik kültürü (30%) ve güvenlik iklimi (%30) ile doğrudan sistemlerin güvenliği (%20) gibi konuların öne çıktığını göstermiştir. Metodoloji bağlamında ise çalışmaların %95'inin nicel araştırma desenlerini benimsediği, karma yöntem kullanım oranının yalnızca %5 ile sınırlı kaldığı tespit edilmiştir. Nitel araştırma yaklaşımı ise tek başına hiçbir tezde tercih edilmemiştir. Sektörel dağılıma yönelik bulgularda ise imalat, ulaşım, telekominikasyon, maden, inşaat, sağlık ve enerji sektörlerinde güvenlik performansına ilişkin çalışmaların yoğunluğu dikkat çekmektedir. Ancak uluslararası literatürle karşılaştırıldığında, tez çalışmalarının sektörel detaylarda bazı tematik ve metodolojik eksiklikler içerdiği görülmektedir. Teknolojik yeniliklerin sınırlı bir şekilde ele alınması, kültürel bağlamın yeterince irdelenmemesi ve uluslararası karşılaştırmalara yeterince yer verilmemesi gibi zayıf yönler, bu çalışmaların geliştirilmesi gereken noktalarını işaret etmektedir. Analiz bulguları, güvenlik performansı ile ilişkili tezlerin tematik dağılımında güvenlik kültürü (30%) ve güvenlik iklimi (%30) ile doğrudan sistemlerin güvenliği (%20) gibi konuların öne çıktığını göstermektedir. Metodoloji bağlamında ise çalışmaların %95'inin nicel araştırma desenlerini benimsediği, bununla birlikte karma yöntem kullanım oranının yalnızca %5 ile sınırlı kaldığı tespit edilmiştir. Nitel araştırma yaklaşımı ise tek başına hiçbir tezde tercih edilmemiştir. Araştırmada ele alınan tezlerin sektörel anlamda dağılımına yönelik bulgularda ise imalat, ulaşım, telekominikasyon, maden, inşaat, sağlık ve enerji sektörlerinde güvenlik performansına ilişkin çalışmaların yoğunluğu dikkat çekmektedir. Meta değerlendirme sonucu bu araştırma, güvenlik performansı üzerine yapılan lisansüstü çalışmaların, hem sektörel bağlamda derinlemesine analizler sunduğunu hem de teorik çerçevelerle uyumlu pratik öneriler geliştirdiğini tespit etmiştir. Bu çalışmaların güçlü yönleri, özellikle sektörel bağlamda detaylı analizler yapması, geniş bir metodolojik çeşitlilik sunması ve uygulamalı öneriler geliştirmesiyle öne çıkmaktadır. Ancak uluslararası literatürle karşılaştırıldığında, tez çalışmalarının sektörel detaylarda bazı tematik ve metodolojik eksiklikler içerdiği görülmektedir. Teknolojik yeniliklerin sınırlı bir şekilde ele alınması, kültürel bağlamın yeterince irdelenmemesi ve uluslararası karşılaştırmalara yeterince yer verilmemesi gibi zayıf yönler, bu çalışmaların geliştirilmesi gereken noktalarını işaret etmektedir.

This study aims to reveal the development dynamics of the security performance literature in Turkey by conducting a systematic literature review and meta-evaluation of postgraduate theses indexed in the Higher Education Council (YOK) Thesis Database. The study aims to reveal the development dynamics in the literature, critically evaluate methodological diversity, thematic distribution, and sectoral focuses; identify gaps and weaknesses by comparing them with international standards; and establish a roadmap for future research. The research is significant as it is the first systematic evaluation of security performance within the scope of the YOK thesis database. Within the scope of the research, academic outputs produced rapidly after the enactment of the Occupational Health and Safety (OHS) Law No. 6331 (2012) were critically evaluated in terms of methodological diversity (quantitative/qualitative/mixed methods), theoretical frameworks, years of publication, and application points. A descriptive content analysis method was used for the meta-evaluation of theses focusing on safety performance. The theses were systematically classified and interpreted, and main themes and patterns were identified. The analysis findings showed that topics such as security culture (30%), security climate (30%), and the security of systems themselves (20%) were prominent in the thematic distribution of theses related to security performance. In terms of methodology, it was found that 95% of the studies adopted quantitative research designs, while the use of mixed methods was limited to only 5%. The qualitative research approach was not preferred in any of the theses. Findings related to sectoral distribution reveal that studies on security performance are concentrated in the manufacturing, transportation, telecommunications, mining, construction, health, and energy sectors. However, when compared to the international literature, the thesis studies are found to contain some thematic and methodological shortcomings in terms of sectoral details. Weaknesses such as the limited consideration of technological innovations, insufficient examination of the cultural context, and insufficient international comparisons indicate areas for improvement in these studies. The analysis findings show that topics such as safety culture (30%), safety climate (30%), and the safety of systems themselves (20%) stand out in the thematic distribution of theses related to safety performance. In terms of methodology, it was found that 95% of the studies adopted quantitative research designs, while the use of mixed methods was limited to only 5%. The qualitative research approach was not preferred in any of the theses. Findings regarding the sectoral distribution of the theses examined in the study reveal that studies on safety performance are concentrated in the manufacturing, transportation, telecommunications, mining, construction, health, and energy sectors. As a result of the meta-evaluation, this study found that postgraduate studies on safety performance provide in-depth analyses in a sectoral context and develop practical recommendations consistent with theoretical frameworks. The strengths of these studies are particularly evident in their detailed analyses in a sectoral context, their wide methodological diversity, and their development of practical recommendations. However, when compared to the international literature, the thesis studies reveal some thematic and methodological shortcomings in terms of sectoral details. Weaknesses such as the limited consideration of technological innovations, insufficient examination of the cultural context, and inadequate inclusion of international comparisons indicate areas for improvement in these studies.