GÖÇ YÖNETİMİNDE YAPAY ZEKÂ: 6458 SAYILI YUKK KAPSAMINDA İKAMET İZİNLERİ ÜZERİNE İNCELEME

Öz

Arka Plan: Son yıllarda, yapay zekâ algoritmalarının hukuk alanına uyarlanması, özellikle büyük veri öbekleri, hukuki tahmin sistemleri ve otomatik yardımcı karar mekanizmalarıyla dikkat çekmektedir. Bu durum bir yandan yargı süreçlerinde hızlanma ve standardizasyon sağlarken diğer yandan geleneksel hukuk ilkeleri köklü dönüşüm geçirmektedir. Amaç: Bu çalışmada 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunun kapsamında belirlenmiş ikamet izin türlerine kısaca değinilmiş bu türlere ilişkin idari karar süreçlerinde yapay zekânın kullanımı hukuk ve hukukun temel ilkeleri esas alınarak incelenmiş ve çıkarımlar yapılmıştır. Yöntem: Bu araştırmada, nitel araştırma yöntemlerinden ikincil veri analizi yöntemi benimsenmiş; ilgili yasal mevzuat ve mevcut akademik literatür, hukukun temel ilkeleri çerçevesinde içerik analizi yoluyla değerlendirilmiştir. Bulgular: Elde edilen sonuçlara göre kısa dönem ve öğrenci ikamet izni gibi süreçlerin yapay zekâ kullanımı için daha uygun olduğunu göstermektedir. Özellikle başvuru ve değerlendirme aşamalarındaki belge kontrolü ve süre hesaplaması gibi rutin işlerde yapay zekânın hızından yararlanılabilir. Ancak buradaki en temel nokta, yapay zekânın asıl karar verici değil, sisteme destek olan bir yardımcı araç olarak kurgulanması gerektiğidir. Yapay zekâ kullanımı idari süreçlere hız, tutarlılık ve verimlilik getirebilecek olsa da riskli yönleri de göz ardı edilmemelidir. Kamu düzeni ve güvenliğini ilgilendiren ya da idarenin kendi takdir yetkisini kullandığı kritik alanlarda, algoritmik kararlar hak ihlallerine yol açabilir. Aslında Avrupa Birliği’nin de göç ve sınır yönetimi gibi hassas alanlarda yapay zekâ kullanımını 'yüksek riskli' kategorisine alması, bu konuda ne kadar dikkatli olunması gerektiğini açıkça ortaya koymaktadır. Sonuç: Çalışmada; yapay zekânın ikamet izinlerinde nihai karar merci değil, insan kontrolünde çalışan yardımcı bir araç olması gerektiği sonucuna varılmıştır. Ancak bu sayede temel hakları koruyabilir; hukuk devleti, şeffaflık ve hesap verilebilirlik ilkelerini sağlam temellere oturtabiliriz.

Anahtar Kelimeler

• Yapay zekâ
• İkamet izni
• İdari karar
• Göç hukuku.

ARTIFICIAL INTELLIGENCE IN MIGRATION MANAGEMENT: AN EXAMINATION OF RESIDENCE PERMITS UNDER LAW NO. 6458 ON FOREIGNERS AND INTERNATIONAL PROTECTION

Öz

Background: In recent years, the adaptation of artificial intelligence algorithms to the legal field has gained significant attention, particularly through big data processing, legal prediction systems, and automated decision-support mechanisms. While this shift accelerates and standardizes judicial processes, it also fundamentally transforms traditional legal principles. Objective: This study briefly addresses the residence permit types designated under the Law on Foreigners and International Protection No. 6458. It aims to examine the use of artificial intelligence in administrative decision-making processes regarding these permits, guided by core legal principles, and to draw foundational conclusions. Methodology: This study adopts secondary data analysis, a qualitative research design. Relevant legislation and existing academic literature were evaluated through content analysis within the framework of fundamental legal principles. Findings: The findings indicate that processes such as short-term and student residence permits are highly suitable for the integration of artificial intelligence. Its efficiency can be leveraged for routine tasks during the application and evaluation phases, such as document verification and duration calculation. However, the critical point is that AI must be structured as a supportive tool rather than the primary decision-maker. While AI integration introduces speed, consistency, and efficiency to administrative workflows, its risks cannot be overlooked. In sensitive areas involving public order, public security, or where the administration exercises discretionary power, algorithmic decisions may lead to rights violations. Indeed, the European Union's classification of AI use in migration and border management as "high-risk" clearly highlights the need for extreme caution in this domain. Conclusion: The study concludes that artificial intelligence should serve as a human-controlled auxiliary tool in residence permit processes, rather than a final decision-making authority. Only through this approach can we safeguard fundamental rights and anchor the principles of the rule of law, transparency, and accountability on solid ground.

Anahtar Kelimeler

• Artificial intelligence
• Residence permit
• Administrative decision
• Migration law.

Kaynakça

1. AI Act Açıklayıcı Mutabakatı. (t.y.). Avrupa Birliği yapay zekâ tüzüğü gerekçe ve mutabakat metni. Avrupa Komisyonu Resmi Yayınları.
2. Aksoy, E. (2022). Yapay zekânın sorumluluk hukukundaki konumu ve büyük veri ile ilişkisi (1. Basım). Seçkin Yayıncılık.
3. Almada, M., & Radu, A. (2024). The Brussels side-effect: How the AI Act can reduce the global reach of EU policy. German Law Journal, 25(4), 648–663. https://doi.org/10.1017/glj.2024.36
4. Armour, J., & Eidenmueller, H. G. M. (2019). Self-driving corporations? Harvard Business Law Review (Forthcoming), European Corporate Governance Institute – Law.
5. Avrupa Konseyi. (1950). İnsan Haklarının ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına İlişkin Sözleşme (Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi). Roma.
6. Avrupa Parlamentosu ve Konseyi. (2024, 13 Haziran). Yapay zekâya ilişkin uyumlaştırılmış kuralların belirlenmesi (Yapay Zekâ Yasası) hakkında 2024/1689 sayılı tüzük (AB). EUR-Lex. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:32024R1689
7. Bench-Capon, T. J. M., Aras, H., Ashley, K. D., Atkinson, K., Bladh, S., Branting, L. K., ... & Wyner, A. Z. (2012). A history of AI and Law in 50 papers: 25 years of the international conference on AI and Law. Artificial Intelligence and Law, 20(3), 215–319. https://doi.org/10.1007/s10506-012-9132-5
8. Benzer, E. (2025). Yapay zekânın AB hukuk düzenindeki görünümü: AB Yapay Zekâ Tüzüğü. Bilişim Hukuku Dergisi, 7(1), 187–221. https://doi.org/10.55009/bilisimhukukudergisi.1585137

9. Birtane, Ş. (2024). Hâkime yardımcı yapay zekâ. Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, 15(57), 251–280. https://doi.org/10.54049/taad.1515051
10. Bozkurt Yüksel, A. E. (2022). Avrupa Komisyonu’nun Yapay Zekâ Tüzük Teklifi’ne genel bir bakış. Türkiye Adalet Akademisi Dergisi (TAAD), 13(51), 1–25. https://doi.org/10.54049/taad.1139330
11. Bozkurt, A., Karadeniz, A., Baneres, D., Guerrero-Roldán, A. E., & Rodríguez, M. E. (2021). Artificial intelligence and reflections from educational landscape: A review of AI studies in half a century. Sustainability, 13(2), 1–16. https://doi.org/10.3390/su13020796
12. Brouwer, E. (2023). Artificial intelligence and migration management: Algorithmic decision-making in border control and its legal implications. European Journal of Migration and Law, 25(2), 145–168. https://doi.org/10.1163/15718166-12340152
13. Bülbül, H. (2022). Ukranians in Turkey: Probable scenarios regarding their legal statuses. İstanbul Medipol Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 9(2), 543–601. https://izlik.org/JA44CL92DX
14. Chander, A. (2022). Automated borders and digital walls: The human rights impact of AI in migration governance. Harvard Human Rights Journal, 35, 91–118.
15. Çatal, B. (2025). Yapay zekânın karar verme sürecinde kullanılması. Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 33(1), 311–348. https://doi.org/10.15337/suhfd.1618142
16. Çelik, F. E. (2020). Zorunlu-düzensiz göçün yarattığı sorunlardan birisi olarak insan ticareti mağduru yabancıların ikametlerine ilişkin hukuki düzenlemelerin değerlendirilmesi. Public and Private International Law Bulletin (PPIL), 40(2), 667–716. https://doi.org/10.26650/ppil.2020.40.2.0005
17. Dickmanns, E. D., Behringer, R., Dickmanns, D., Hildebrandt, T., Maurer, M., Thomanek, F., & Schiehlen, J. (1994). The seeing passenger car “VAMORS-P”. Proceedings of the Intelligent Vehicles '94 Symposium, Paris, France, 68–73. https://doi.org/10.1109/IVS.1994.639472
18. Ekici, Ş. (2022). Bilişim ve teknoloji hukuku (1. Basım). Seçkin Yayıncılık.
19. Ekşi, N. (2018). Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu. Beta Yayınları.
20. Elmas, Ç. (2021). Yapay zekâ uygulamaları (5. Basım). Seçkin Yayıncılık.
21. Erdoğan, G. (2021). Yapay zekâ hukukuna genel bir bakış. Adalet Dergisi, (66), 131–165.
22. EU European Commission High-Level Expert Group on Artificial Intelligence. (2019, 8 Nisan). A definition of AI: Main capabilities and scientific disciplines. Avrupa Komisyonu. https://commission.europa.eu/index_en
23. EU European Parliament. (2023, 14 Haziran). Artificial Intelligence Act (EU AI Act), P9_TA(2023)0236. Avrupa Parlamentosu. https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/TA-9-2023-0236_EN.html
24. Görentaş, B. M. (2023). Hukukta yapay zekâ. Sanal Siyaset Dergisi (SSD Journal), 8(41), 1–14.
25. Görentaş, B., & Çiftçi, H. (2024). Avrupa Birliği Yapay Zekâ Yasası çerçevesinde yargılamada yapay zekâ kullanımının değerlendirilmesi. İzmir Barosu Dergisi, 89(1), 178–205.
26. Heikkinen, T. H. (2019). How does the use of artificial intelligence affect the concept of fair trial? (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Lund Üniversitesi Hukuk Fakültesi.
27. Hukuki Haber. (2019, 1 Nisan). Robot yargıç göreve başlıyor... Yapay zekâ yargısı nasıl işleyecek? https://www.hukukihaber.net/robot-yargic-goreve-basliyor-yapay-zeka-yargisi-nasil-isleyecek
28. Jacobs, G. L. (1987). Legal technology: Present and future trends. Legal Economics, 13, 29–34.
29. Joyce, D. (2023). Communications infrastructure, technological solutionism and the international legal imagination. Law and Critique, 34(3), 365–372. https://doi.org/10.1007/s10978-023-09363-2
30. Kerikmäe, T., Hamuľák, O., & Gábriš, T. (2023). Frontiers in AI judiciary: A contribution to legal futurology. Acta Baltica Historiae et Philosophiae Scientiarum, 11(2), 55–75. https://doi.org/10.11590/abhps.2023.2.03
31. Kohn, L. T., Corrigan, J. M., & Donaldson, M. S. (Eds.). (2000). To err is human: Building a safer health system. National Academies Press. https://doi.org/10.17226/9728
32. Kotil Öğretmen, Z. (2022). Hukukta yapay zekâ uygulamaları. On İki Levha Yayıncılık.
33. Köroğlu, Y. (2017). Yapay zekâ'nın teorik ve pratik sınırları. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, (41), 1–10.
34. Küçük Mücahit, Ç. (2024). Yapay zekânın hukuk sisteminde kullanılması. Bilişim Hukuku Dergisi, 6, 40–58.
35. Martinez, R. (2019). Artificial intelligence: Distinguishing between types & definitions. Nevada Law Journal, 19(3), 1015–1045.
36. McCarthy, J. (2007). What is artificial intelligence? Stanford University. http://www-formal.stanford.edu/jmc/whatisai.html
37. Mitri, M. (2006). Artificial intelligence. In M. M. Helms (Ed.), Encyclopedia of management (5. Basım, ss. 18–21). Thomson Gale.
38. Molnar, P. (2024). Technological testing grounds: Border enforcement, artificial intelligence, and human rights in the digital age. Oxford University Press.
39. Preethi, S. (2020). A survey on artificial intelligence. International Journal of Intelligent Computing and Technology, 3(2), 39–48.
40. Say, C. (2021). 50 soruda yapay zekâ (21. Basım). Bilim ve Gelecek Kitaplığı.
41. Sourdin, T. (2018). Judge v Robot?: Artificial intelligence and judicial decision-making. The University of New South Wales Law Journal, 41(4), 1114–1133. https://doi.org/10.53637/XMSO2815
42. Sroka, T., Kapelańska-Pręgowska, J., & Balcerzak, M. (2024). Artificial intelligence and the right to a fair trial. In Artificial intelligence and international human rights law (ss. 250–277). Edward Elgar Publishing. https://doi.org/10.4337/9781803923857.00019
43. Taxquet v. Belgium. (2010, 16 Kasım). Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Başvuru No: 9026/03. https://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-101739
44. The European Commission. (2018). Ethics guidelines for trustworthy AI. High-Level Expert Group on Artificial Intelligence. https://ai.bsa.org/wp-content/uploads/2019/09/AIHLEG_EthicsGuidelinesforTrustworthyAI-ENpdf.pdf
45. Thrun, S. (2011). Google’s driverless car [Video]. TED Conferences. http://www.ted.com/talks/sebastian_thrun_google_s_driverless_car
46. Tufan, B. N. (2025). Yapay zekâ ve suç: Gelecek açısından hukuksal ve etik tehditler. Medeniyet Kültürel Araştırmalar Belleteni, 4(7), 1–17.
47. Ulenaers, J. (2020). The impact of artificial intelligence on the right to a fair trial: Towards a robot judge? Asian Journal of Law and Economics, 11(2), 1–22. https://doi.org/10.1515/ajle-2020-0008
48. Utar, S. (2025). Türkiye'nin uluslararası göç rejiminde insani ikamet izninin istisnai niteliği ve analizi. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (83), 379–392.
49. Walldorf, K. (2019). Künstliche intelligenz: Die kriegsführung, neue technologien und der fortschritt der letzten 50 jahre dieser macht. Springer.
50. Weinstein, N. D. (1980). Unrealistic optimism about future life events. Journal of Personality and Social Psychology, 39(5), 806–820. https://doi.org/10.1037/0022-3514.39.5.806
51. Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu. (2013). T.C. Resmî Gazete, (28615).
52. Yazar, E. (2023). Uluslararası hukukta yapay zekâ teknolojisi. Uluslararası Yönetim Akademisi Dergisi, 6(2), 537–553. https://doi.org/10.33712/mana.1332766
53. Yılmaz, O. G. (2021). Yargı uygulamasında yapay zekâ kullanımı - Yapay zekâ hâkim cübbesini giyebilecek mi? Adalet Dergisi, (66), 379–415.
54. Zeytin, Z., & Gençay, E. (2019). Hukuk ve yapay zekâ: E-kişi, mali sorumluluk ve bir hukuk uygulaması (Cilt 1). Türk-Alman Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 1(1), 1–35.