Beden Eğitimi Öğretmeni Adaylarının Mesleki İnançlarının Zihinsel Engelli Bireylere Yönelik Tutumlarına Etkisi

Öz

Bu araştırmanın amacı beden eğitimi öğretmen adaylarının mesleki inançlarının zihinsel engelli bireylere yönelik tutumlarına olan etkisinin belirlenmesidir. Araştırmanın çalışma grubunu, 2024-2025 akademik yılı güz döneminde Balıkesir Üniversitesi (n=87), Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi (n=69) ve Kütahya Dumlupınar Üniversitesi’nde (n=66) öğrenim gören toplam 222 beden eğitimi öğretmeni adayı oluşturmaktadır. Araştırma ilişkisel tarama modelinde kurgulanmıştır. Araştırmada veri toplama aracı olarak; demografik bilgi formu, Beden Eğitimi Öğretmenliği Mesleki İnanç Ölçeği ve Zihinsel Engelli Çocuklara Yönelik Tutum Ölçeği kullanılmıştır. Verilerin analizinde; betimsel istatistiklerden, Bağımsız Örneklemler t-Testi, One-Way ANOVA, Pearson Korelasyon ve Regresyon testlerinden faydalanılmıştır. Araştırmanın sonuçları dikkate alındığında; katılımcıların mesleki inanç ve zihinsel engelli çocuklara yönelik tutum düzeylerinin cinsiyet değişkenine göre anlamlı bir farklılık göstermediği belirlenmiştir. Buna ek olarak, zihinsel engelli bir tanıdığa sahip olma durumuna göre mesleki inanç düzeylerinin anlamlı ve negatif yönlü bir farklılık gösterdiği, ancak zihinsel engelli çocuklara yönelik tutum düzeylerinde anlamlı bir farklılık olmadığı tespit edilmiştir. Ayrıca, sınıf düzeyi ve yaş değişkenlerine göre katılımcıların mesleki inanç ve zihinsel engelli çocuklara yönelik tutum düzeyleri arasında anlamlı bir farklılık bulunmamıştır. Araştırmanın problem cümlesi doğrultusunda, mesleki inancın zihinsel engelli çocuklara yönelik tutumu %41 oranında açıklama gücüne sahip olduğu belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Beden eğitimi öğretmeni adayları
• Zihinsel engelli
• mesleki inanç
• tutum

The Effect of Physical Education Teacher Candidates' Professional Beliefs on Their Attitudes Towards Mentally Disabled Individuals

Öz

The purpose of this study is to determine the effect of physical education teacher candidates' professional beliefs on their attitudes toward individuals with mental disabilities. The study group consists of a total of 222 physical education teacher candidates enrolled at Balıkesir University (n=87), Bandırma Onyedi Eylül University (n=69), and Kütahya Dumlupınar University (n=66) during the fall semester of the 2024-2025 academic year. The research was designed as a correlational survey model. The data collection tools used in the research were a demographic information form, the Physical Education Teaching Professional Belief Scale, and the Attitude Scale Towards Children with Intellectual Disabilities. In the analysis of the data, descriptive statistics, Independent Samples t-Test, One-Way ANOVA, Pearson Correlation, and Regression tests were used. Considering the results of the study, it was determined that there was no significant difference in the participants' professional beliefs and attitudes toward mentally disabled children according to the gender variable. In addition, it was found that professional belief levels showed a significant and negative difference according to whether participants had a mentally disabled acquaintance, but there was no significant difference in their attitudes toward mentally disabled children. Furthermore, no significant difference was found in participants' professional beliefs and attitudes toward children with intellectual disabilities based on class level and age variables. In line with the research question, it was determined that professional beliefs have a 41% explanatory power for attitudes toward children with intellectual disabilities.

Anahtar Kelimeler

• Physical education teacher candidates
• intellectual disabilities
• professional beliefs
• attitudes

Kaynakça

1. Açak, M., Karakaya, Y.E., Tan, Ç. & Coşkuner, Z. (2016). Investigation of the attitudes of students from exercise and sports education for individuals with disabilities department toward individuals with disabilities. Literature and History of Turkish or Turkic. 11(19), 1-8.
2. Adamakis, M., ve Zounhia, K. (2016). The Impact Of Occupational Socialization On Physical Education Preservice Teachers’ Beliefs About Four Important Curricular Outcomes: A Cross-Sectional Study. European Physical Education Review. 22(3), 279-297
3. Akbaş, D., Erkan, D., & Bayraktar, I. (2023). Özel Gereksinimi Olan Bireylerin Uzun Vadeli Sporcu Gelişim (LTAD) Modelinde İncelenmesi. Herkes için Spor ve Rekreasyon Dergisi. 5(2), 35-48.
4. Akbulut, E. (2006). Müzik Öğretmeni Adaylarının Mesleklerine İlişkin Öz Yeterlik İnançları. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi. 3(2), 24-33.
5. Aküzüm, C., & Akbulut, E. (2021). Sınıf Öğretmenlerinin Öz Yeterlilik Algıları ile Kaynaştırma Eğitimine Yönelik Tutumları Arasındaki İlişkinin Değerlendirilmesi. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi. (39), 74-91.
6. Ammah, J. O., & Hodge, S. R. (2005). Secondary Physical Education Teachers' Beliefs and Practices in Teaching Students with Severe Disabilities: A Descriptive Analysis. The High School Journal. 89(2), 40-54.
7. Atasoy, T. (2021). Özel Eğitim Öğretmenlerinin Mesleki Benlik Saygı Düzeylerine Göre Zihinsel Engelli Bireylerin Sportif Etkinliklerine Yönelik Tutumlarının İncelenmesi (İstanbul Örneği). Journal Of Rol Sport Sciences. 2(2), 45-56.
8. Atasoy, T., & Pekel, A. (2021). Beden Eğitimi Öğretmenlerinin Mesleki Benlik Saygıları ile Zihinsel Engelli Çocuklara Yönelik Tutumları Arasındaki İlişki. Kafkas Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi. 1(1), 51-62.

9. Bandura, A. (1977). Self-efficacy: Toward a unifying theory of behavioral change. Psychological Review, 84(2), 191–215.
10. Block, E.M., & Rizzo, T.L. (1995). Attitudes and attributes of physical education teachers toward ıncluding students with severe and profound disabilities ınto fullerton regular physical education. Journal of the Association for Persons with Severe Handicaps. 20, 80-87.
11. Bondurant, B.J. (2004). Teachers Attitudes Towards Inclusion. Unpublished Master’s Thesis, California State University.
12. Bryman, A., & Cramer, D. (2002). Quantitative data analysis with SPSS release 10 for Windows: A guide for social scientists. Routledge.
13. Büyüköztürk, Ş., Akgün, Ö. E., Demirel, F., Karadeniz, Ş. ve Çakmak, E. K. (2017). Bilimsel araştırma yöntemleri, Ankara: Pegem Akademi.
14. Çapa, Y., Çakıroğlu, J., & Sarıkaya, H. (2005). Öğretmen Özyeterlik Ölçeği Türkçe Uyarlamasının Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması. Eğitim ve Bilim. 30(137), 74-81.
15. Çetin, D. (2023). Sınıf Öğretmenlerinin Kaynaştırma/Bütünleştirme Uygulamalarına Yönelik Öz Yeterlik Algıları ile Mesleki Öz Yeterlik Algılarının İncelenmesi. Yüksek Lisans tezi. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Denizli.
16. Çiriş, V., & Uyar, M. B. (2023). Öğretmen Adaylarının Zihinsel Engelli Bireylerde Sporun Etkilerine Yönelik Farkındalıklarının Farklı Değişkenler Açısından İncelenmesi (Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi Örneği). International Journal Of Eurasia Social Sciences. 14(52), 573-587.
17. Çolak, M., & Çetin, C., (2014). Öğretmenlerin Engelliliğe Yönelik Tutumları Üzerine Bir Araştırma. Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi. 29 (1), 191-211
18. Çulhaoğlu-İmrak, H. (2009). Okul öncesi dönemde kaynaştırma eğitimine ilişkin öğretmen ve ebeveyn tutumları ile kaynaştırma eğitimi uygulanan sınıflarda akran ilişkilerinin incelenmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Adana.
19. Dalğar, G. (2011). Okulöncesi öğretmenlerinin ve okulöncesi öğretmen adaylarının kaynaştırmaya ilişkin görüşlerinin karşılaştırılması. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Burdur.
20. Doğan, H., & Güney, K. (2024). Öğretmenlerin Öz Yeterlik Algılarının, Mesleki İnanç ve Psikolojik Sağlamlık Üzerindeki Etkisi. E-Uluslararası Pedandragoji Dergisi, 4(2), 133-151.
21. Dolapcı, S. (2013). Öğretmen adaylarının öz yeterlik algıları ve kaynaştırma eğitimine bakış açıları. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Dokuz Eylül Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İzmir.
22. Ergin, M., & Bozdağ, B. (2021). Beden eğitimi öğretmenlerinin zihinsel yetersizliği olan öğrencilere ilişkin tutumları. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi. 22(2), 1286-1310.
23. Esentürk, O. K., & Güngör, N. B. (2020). The Effect of Peer-Mediated Adaptive Physical Activity Program on Problem Behaviors of Mentally Handicapped Students. Journal of Education and Learning, 9(3), 163-173.
24. Fan, Y., Keating, X. D., Liu, J., Zhou, K., Shangguan, R., & Knipe, R. (2018). Development of a scale measuring Chinese preservice physical education teachers beliefs about the physical education profession. Asia-Pacific Education Researcher. 27(5), 365–372.
25. Fazlıoğlu, Y., & Doğan, M. K. (2013). Öğretmenlerin kaynaştirmaya ilişkin tutumlarinin incelenmesi. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 15(2), 223-234.
26. Gençtürk, A. (2008). İlköğretim öğretmenlerinin öz-yeterlik algısı ve iş doyumlarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi, Karaelmas Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Zonguldak.
27. Güngör, N. B., Yılmaz, A., & İlhan, E. L. (2019). Yaşam kalitesi bağlamında özel bir sporcunun kazanımları: Ebeveyn görüşleri doğrultusunda bir durum çalışması. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 20(3), 421-443.
28. Gürsel, F., (2006). Engelliler için beden eğitimi ve spor dersinin öğrencilerin engellilere yönelik tutumlarına etkisi. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi. 31 (31), 67-73.
29. Hamer, M., & Chida, Y. (2009). Physical activity and risk of neurodegenerative disease: a systematic review of prospective evidence. Psychological Medicine. 39(1), 3-11.
30. Hatipoğlu, H., Özcan, G. (2016). Beden eğitimi ve spor öğretmenlerinin zihinsel engelli çocuklara yönelik tutumlarını etkileyen faktörlerin incelenmesi. Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Gelişim Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
31. Jerlinder, K., Danermark, B., & Gill, P. (2010). Swedish Primary‐school Teachers’ Attitudes to Inclusion the Case of PE and Pupils with Physical Disabilities. European Journal of Special Needs Education. 25(1), 45-57.
32. Karademir, T., Açak, M., Türkçapar, Ü., & Eroğlu, H. (2018). Beden eğitimi öğretmen adaylarının zihinsel engellilere yönelik tutumlarının belirlenmesi. Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 20(3), 103-112.
33. Kaya, A., & İlhan, E. L. (2024). Özel Eğitim ile Beden Eğitimi ve Spor Öğretmen Adaylarının Zihinsel Engelli Bireylerin Sportif Etkinliklere Yönelik Tutumlarının İncelenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi. 2(01), 13-22.
34. Kırımoğlu, H., Dallı, M., Yılmaz, A., & Say, M. (2017). Öğretmen adaylarının zihinsel engelli bireylerin sportif etkinliklerine yönelik tutum düzeylerinin incelenmesi (Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi örneği). Journal of Human Sciences. 14(4), 3116-3125.
35. Lieberman, L. J., Houston-Wilson, C., & Kozub, F. M. (2002). Perceived barriers to including students with visual impairments in general physical education. Adapted Physical Activity Quarterly. 19(3), 364-377.
36. Lumpe, A., Czerniak, C., Haney, J., & Beltyukova, S. (2012). Beliefs about teaching science: The relationship between elementary teachers’ participation in professional development and student achievement. International Journal Of Science Education. 34(2), 153-166.
37. Martin, K., & Kudlacek, M. (2010). Attitudes of Pre-service Teachers in an Australian University towards Inclusion of Students with Physical Disabilities in General Physical Education Programs. European Journal of Adapted Physical Activity. 3(1), 30–48.
38. Mestre, M. V., Carlo, G., Samper, P., Malonda, E., & Mestre, A. L. (2019). Bidirectional relations among empathy‐related traits, prosocial moral reasoning and prosocial behaviors. Social Development. 28(3), 514-528. Metin, N. (2018). Okul öncesi kaynaştırma sınıfında öğretmen. Erken Çocukluk Çalışmaları Dergisi. 2(2), 428-439.
39. Morley, D., Bailey, R., Tan, J., & Cooke, B. (2005). Inclusive physical education: Teachers’ views of including pupils with special educational needs in physical education. European Physical Education Review. 11(1), 84-107. Nalbant, S., & Dinç, M. (2024). Üniversite Öğrencilerinin Özel Gereksinimli Bireylere Yönelik Tutumlarının İncelenmesi. Beden Eğitimi ve Spor Araştırmaları Dergisi. 16(1), 18-37.
40. Obrusnikova, I. (2008). Physical educators' beliefs about teaching children with disabilities. Perceptual and motor skills. 106(2), 637-644.
41. Oğuz, A., & Topkaya, N. (2008). Ortaöğretim alan öğretmenliği öğrencilerinin öğretmen özyeterlik inançları ile öğretmenliğe ilişkin tutumları. Akademik Bakış. 14(1), 23-36.
42. Özdinç, Ö. (2005). Çukurova üniversitesi öğrencilerinin sporun ve spora katilimin sosyalleşmeyle ilişkisi üzerine görüşleri. Spormetre Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi. 3(2), 77-84.
43. Özer, D., & Süngü, B., (2016). Beden Eğitimi Öğretmen Adaylarının Bakış Açısından “Engelliler İçin Beden Eğitimi ve Spor Dersi” Uygulamaları, Hacettepe Journal of Sport Sciences. 27 (1), 1–15
44. Özmutlu, E. B. (2018). Öğretmenlerin mesleki inançları, mesleki inançlarının kaynakları ve mesleki inançlar temelinde öğretmen tiplerinin belirlenmesi. Doktora Tezi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
45. Qiu, Q., Xie, Z., Xiong, Y., & Zhou, F. (2021). Belief change before and after the teaching practicum among Chinese pre-service ELT teachers. Sage Open, 11(1), 1-14.
46. Richardson, V. (1996). The role of attitudes and beliefs in learning to teach. Handbook of research on teacher education, 2(102-119), 273-290.
47. Sakallı, D., & Kerkez, F. İ. (2023). Examination of Pre-Service Physical Education Teachers' Beliefs on Physical Education Profession. Turkish Journal of Sport and Exercise. 25(3), 414-422.
48. Sansi, A., Nalbant, S., & Ozer, D. (2021). Effects of an inclusive physical activity program on the motor skills, social skills and attitudes of students with and without autism spectrum disorder. Journal of Autism and Developmental Disorders. 51(7), 2254-2270.
49. Say, M. (2019). Gençlik ve spor il müdürlüğü yöneticilerinin mesleki benlik saygısı düzeylerine göre zihinsel engelli bireylerin sportif etkinliklerine yönelik tutumlarının incelenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Muğla.
50. Skaalvik, E. M., & Skaalvik, S. (2010). Teacher self-efficacy and teacher burnout: A study of relations. Teaching and teacher education. 26(4), 1059-1069.
51. Solakumur, A. (2017). Beden eğitimi ve spor öğretmenlerinin yansıtıcı düşünme eğilimleri ile yansıtma yetenekleri arasındaki ilişki. Yüksek Lisans Tezi, Bartın Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Bartın.
52. Sullivan, E., & Masters-Glidden, L. (2014). Changing Attitudes Toward Disabilities Through Unified Sports. American Association on Intellectual and Developmental Disabilities. 52(5), 367-78.
53. Süngü, B. (2012). Beden eğitimi ve spor öğretmen adaylarının zihinsel engelli çocuklara yönelik tutumlarıyla ilgili bir ölçek geliştirme çalışması. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Çanakkale.
54. Şahin, F., & Güldenoğlu, B. (2013). Engelliler konusunda verilen eğitim programının engellilere yönelik tutumlar üzerindeki etkisi. Amasya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi. 2(1), 214-239.
55. Şekertağ, F., & Yılmaz, A. (2023). Covid-19 Sürecinde beden eğitimi öğretmenlerinin pedagojik bilgi ve beceri düzeyleri ile mesleki inançlarının iş performansına etkisi. Cumhuriyet Uluslararası Eğitim Dergisi. 12(2), 269-280.
56. Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics, United States: Pearson Education. Telef, B. B. (2011). Öğretmenlerin öz-yeterlikleri, iş doyumları, yaşam doyumları ve tükenmişliklerinin incelenmesi. İlköğretim Online. 10(1), 91-108. Toy, S. N., & Duru, S. (2016). Sınıf öğretmenlerinin öğretmen öz yeterlikleri ile kaynaştırma eğitimine ilişkin yeterlik inançlarının karşılaştırılması. Ege Eğitim Dergisi. 17(1), 146-173.
57. Tripp, A., Piletic, C., & Babcock, G. (2004). Including students with disabilities in physical education: General and adapted physical educators’ attitudes and beliefs. Adapted Physical Activity Quarterly. 21(2), 172-186.
58. Tschannen-Moran, M., & Hoy, A. W. (2001). Teacher efficacy: Capturing an elusive construct. Teaching and teacher education. 17(7), 783-805.
59. Tschannen-Moran, M., & Woolfolk Hoy, A. (2002, April). The influence of resources and support on teachers’ efficacy beliefs. In annual meeting of the American Educational Research Association, New Orleans, LA.
60. Tschannen-Moran, M., & Woolfolk Hoy, A. W. (2007). The differential antecedents of self-efficacy beliefs of novice and experienced teachers. Teaching and teacher Education. 23(6), 944-956.
61. Türk, N. (2009). Beden eğitimi ve spor öğretmenlerinin mesleklerine ilişkin özyeterlik düzeylerinin incelenmesi, Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi, Niğde Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Niğde.
62. Uğraş, S., & Aslan, M. (2022). Beden eğitimi öğretmenlerinin WEB 2.0 içerik geliştirme yeterlilikleri ile uzaktan eğitim yeterlilikleri arasındaki ilişkide mesleki inancın aracı ve düzenleyici rolü. Uluslararası Dağcılık ve Tırmanış Dergisi. 5(2), 52-66.
63. Uğraş, S., & Dindar M. D. (2019). Beden eğitimi öğretmenliği mesleki inanç ölçeğinin Türk kültürüne uyarlanması. ÇOMÜ Spor Bilimleri Dergisi. 2(1), 23-34.
64. Uslusoy, E. Ç., Gürdoğan, E. P., & Kurt, D. (2016). Hemşirelerde mesleki benlik saygısı ve meslektaş dayanışması. Süleyman Demirel Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 7(1), 29-35.
65. Ünlü, H. (2008). Beden eğitimi öğretmenlerinin yeterlikleri ve sınıf yönetimi davranışları. Yayımlanmış Doktora Tezi. Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
66. Ünsal, K. (2019). Kaynaştırma/bütünleştirme yoluyla eğitim uygulamalarında rol alan sınıf öğretmenlerinin görev ve sorumluluklarını yerine getirme durumları ile kaynaştırmaya yönelik tutumlarının incelenmesi. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ağrı.
67. Ünsal, S. (2021). Öğretmenlik Mesleğinin Tanımı, Önemi ve Öğretmenlerin Değişen Rolleri Üzerine Nitel Betimsel Bir Araştırma. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 20(42), 1481-1504.
68. Varol, B. (2007). Beden eğitimi ve spor öğretmenliği bölümü öğrencilerinin öğretmenlik mesleğine ilişkin öz yeterlilikleri. Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi, Niğde Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Niğde
69. Yaman, T. (2015). Beden eğitimi ve oyunun hafif düzey zihinsel engelli bireylerin sosyal beceri kazanımları üzerine etkisinin araştırılması. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Burdur.
70. Yaşın, İ., & İlhan, L. (2021). Beden eğitimi öğretmenlerinin zihinsel engelli bireylerin sportif etkinliklerine yönelik tutum profilleri. Herkes İçin Spor ve Rekreasyon Dergisi. 3(1), 30-35.
71. Yıldırım, A., & Yüksel, M. F. (2022). Beden eğitimi ve spor öğretmeni adaylarının zihinsel engelli bireylerde sporun etkilerine yönelik tutum ve farkındalık düzeylerinin belirlenmesi. Türk Spor Bilimleri Dergisi. 5(2), 115-126.
72. Yılmaz, S. H., Yılmaz, B. H., & Erer, H. (2024). Zihinsel Engelli Bireylerde Sporun Etkilerine Yönelik Tutum ve Farkındalık: Spor Bilimleri Fakültesi Öğrencileri Üzerine Bir Araştırma. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 33(1), 160-173.