Kültürel Miras ve Millî Belleğin Sürekliliği Bağlamında Kırkpınar Yağlı Güreşlerinin Kültürü, Simgesel Yapısı ve Ritüelleri

Öz

Bu çalışma, spor tarihi içerisinde özgün bir yere sahip olan Kırkpınar Yağlı Güreşleri’nin köken anlatısı, ritüel örgüsü, sembolik dili ve kurumsal yapısı üzerinden Türk-İslam kültür ve medeniyetinde nasıl anlam kazandığını ve millî bellekteki sürekliliğini hangi unsurlar aracılığıyla sürdürdüğünü spor yönetimi perspektifinden incelemeyi amaçlamaktadır. Nitel araştırma metotları arasında yer alan içerik analizi yöntemine göre tasarlanan bu çalışma kuramsal olarak Anthony Smith’in etno-sembolcü yaklaşımı çerçevesinde ele alınmaktadır. İnceleme sonucunda, Kırkpınar’ın sürekliliğini sağlayan başlıca unsurların efsanevi köken anlatısı “kırk” sayısı ve “pınar” motifinin sembolik anlamı, Sarayiçi’nin hafıza mekânı olarak işlevi, davet ve karşılama usulleri, açılış ve kapanış merasimleri ile cazgırlık, ağalık, kispet, yağlanma, peşrev, muska, pazıbent ve musiki eşliğinde kurulan ritmik ritüel düzen olduğu görülmüştür. Bu unsurların bütüncül yapısı, Kırkpınar’ı yalnızca bedensel rekabetin gerçekleştiği bir spor alanı olmaktan çıkararak geçmişin hatırlandığı, kültürel değerlerin yeniden üretildiği ve kuşaklar arası aktarımın sürdürüldüğü çok katmanlı kültürel bir temsil alanına dönüştürmektedir. Sonuç olarak Kırkpınar Yağlı Güreşleri, spor tarihi içerisinde özgün bir yer tutan ritüel yoğunluğu yüksek, sembolik anlam katmanları güçlü ve millî belleğin sürekliliğini canlı tutan yaşayan bir kültürel miras pratiği olarak değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Kırkpınar Yağlı Güreşleri
• Spor Tarihi
• Spor Yönetimi
• Millî Bellek
• Kültürel Miras

Etik Beyan

Bu çalışmanın, özgün bir çalışma olduğunu; çalışmanın hazırlık, veri toplama, analiz ve bilgilerin sunumu olmak üzere tüm aşamalarından bilimsel etik ilke ve kurallarına uygun davrandığımı; bu çalışma kapsamında elde edilmeyen tüm veri ve bilgiler için kaynak gösterdiğimi ve bu kaynaklara kaynakçada yer verdiğimi; kullanılan verilerde herhangi bir değişiklik yapmadığımı, Derginin tüm şartlarını ve koşullarını kabul ederek etik görev ve sorumluluklara riayet ettiğimi beyan ederim.

The Culture, Symbolic Structure and Rituals of Kırkpınar Oil Wrestling in the Context of Cultural Heritage and the Continuity of National Memory

Öz

This study aims to examine, from a sports management perspective, how the Kırkpınar Oil Wrestling, which holds a unique place in sports history, gained meaning within Turkish-Islamic culture and civilization through its origin narrative, ritual structure, symbolic language, and institutional framework, and how it maintains its continuity in national memory. Designed according to the content analysis method, which is among the qualitative research methods, this study is theoretically approached within the framework of Anthony Smith's ethno-symbolist approach. As a result of the examination, it has been observed that the main elements ensuring the continuity of Kırkpınar are the legendary origin narrative, the symbolic meaning of the number "forty" and the "spring" motif, the function of Sarayiçi as a memory space, the invitation and welcoming procedures, the opening and closing ceremonies, and the rhythmic ritual order established with the accompaniment of the announcer, the chieftain, the wrestling attire (kispet), the oiling, the pre-match ritual (peşrev), amulets, armbands, and music. The holistic structure of these elements transforms Kırkpınar from a mere sporting arena of physical competition into a multi-layered cultural representation where the past is remembered, cultural values are reproduced, and intergenerational transmission continues. Consequently, Kırkpınar Oil Wrestling is considered a living cultural heritage practice with a high intensity of ritual, strong layers of symbolic meaning, and a unique place in sports history, keeping the continuity of national memory alive.

Anahtar Kelimeler

• Kırkpınar Oil Wrestling
• Sports History
• Sports Management
• National Memory
• Cultural Heritage

Etik Beyan

I declare that this study is original; that I have adhered to scientific ethical principles and rules in all stages of the study, including preparation, data collection, analysis, and presentation of information; that I have cited sources for all data and information not obtained within the scope of this study and included these sources in the bibliography; that I have not made any changes to the data used; and that I accept all the terms and conditions of the Journal and comply with ethical duties and responsibilities.

Kaynakça

1. Akbulut, Zeren., & Görkem, Merve. (2021). Somut Olmayan Kültürel Mirasın Öğretim Uygulamalarıyla Aktarımı Kapsamında Korunması: Geleneksel Türk Okçuluğu Örneği. Milli Folklor Dergisi, 17(131), 176-89.
2. Anadolu Ajansı. (2022). Kırkpınar’ın Altın Kemeri Yine Belediyenin Kasasına Döndü. (02 Temmuz 2022). https://www.trthaber.com/haber/spor/kirkpinarin-altin-kemeri-yine-belediyenin-kasasina-dondu-692200.html Erişim 20 Ocak 2026.
3. Arık, M. S. (2014). Hadislerdeki ‘Kırk’ Sayılarına Genel Bakış. İslam Medeniyeti Araştırmaları Dergisi, 1(1), 136-181.
4. Ayağ, Ali. (1983). Türklerde Spor Geleneği ve Kırkpınar Güreşleri. İstanbul: Divan Yayınları.
5. Aygün, Ö., & Çavga, M. (2014). Geçmişten Günümüze Edirne ve Kırkpınar. Edirne: Parafiks Yayınevi.
6. Berrakçay, O., & Şahin, P. (2021). Cazgır: Okuduğu Manilerle Deve Güreşi Festivallerinde Bir Kültür Aktarıcısı. Çeşm-i Cihan: Tarih Kültür ve Sanat Araştırmaları Dergisi E-Dergisi, 8(2), 47-62.
7. Bilar, E. (2017). Kırkpınar Yağlı Güreşleri Festivali Almanağı. İstanbul: Edirne Belediye Başkanlığı Yayınları. Boratav, P. N. (2013). 100 Soruda Türk Folkloru. Ankara: Bilgesu Yayıncılık.
8. Ceyhan, N. (2021). Klasik İslâm Tarihi Kaynaklarında Nübüvvet Mührü. ATEBE, 6, 53-77.

9. Çakır, A., & Dilci, T. (2024). Dijitalleşme, Kültür ve Psikoloji Üçgeninde Değer Algısı. Cihannüma Sosyal Bilimler Akademi Dergisi, 2(2), 40-63.
10. Çetin, B., & Coşkun, M. (2020). Kültürel Miras Unsuru Olan Aba Güreşine Yönelik Şekilsel ve İşlevsel Kültür Bölgesi Belirleme Denemesi (Hatay). Journal of Geography, 40, 65-82.
11. Delice, H. (2011). Kırkpınar: Türklerde Spor Anlayışı ve Kırkpınar Ruhu, İstanbul: Babıali Kültür Yayıncılığı.
12. Dervişoğlu, M. (2012). Kırkpınar Güreşleri’nin Halk Bilimsel Açıdan İncelenmesi, Yüksek Lisans Tezi, Trakya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edirne.
13. Dervişoğlu, M. (2014). Halk Bilimi Açısından Kırkpınar Güreşleri, İstanbul: Edirne Valiliği Kültür Yayınları.
14. Dervişoğlu, M. (2016). Edirne Efsaneleri, Doktora Tezi. Trakya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edirne.
15. Dervişoğlu, M. (2018). Türk Güreşinde Kispet, Kispet Ustalığı ve Kispet Üzerine İnanışlar. Trakya Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 8(16), 204-222.
16. Dervişoğlu, M. (2021). Surnamelerde Güreşe Dair Bilgiler ve Bunların Değerlendirilmesi. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, 14(34), 524-543.
17. Doğan, A., Gül, M., & Böke, H. (2021). Malatya’da Düğün Güreşleri ve Ritüelleri, Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi, 2(1), 1-9.
18. Durmuş, E. (2025). Yazılı Kaynaklara Göre İskit/Saka Kahramanlık Destanları, Milli Folklor, 19(148), 41-52,
19. Ekşi, O. (2011). Tarihi Kırkpınar Güreş Musikisi İcrasının Yetişme/Yetiştirme Sürecinin Değerlendirilmesi, Yüksek Lisans Tezi, Trakya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edirne.
20. Erkınay Tamtamış, H. K. (2022). Türkiye Türkçesi Atasözlerinde Sayı Eşdizimliliği. Folklor Akademi Dergisi, 5(3), 842-858.
21. Erler, M. Y., & Özyurt, S. (2012). Türk Kültüründe Kadimden Günümüze Ulaşan Sosyal Örgütlere Dair Bir Misal: Salâvatçılıktan Cazgırlığa. Studies of The Ottoman Domain, 2(2), 39-56.
22. Eyüboğlu, D. C. (2021). Dede Korkut’taki Kırk Kınuk Üzerine Bir Değerlendirme, Anasay, 18, 81-96.
23. Fişne, M., Bardakçı, S., & Karagöz, Y. (2017). Ata Sporumuz Güreşe Yönelik Günümüzdeki Toplumsal Bakışın Değerlendirilmesi. CBÜ Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 12(1), 28-42.
24. Güçlü, İ. (2021). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri: Teknik, Yaklaşım, Uygulama. Ankara: Nika Yayınevi.
25. Gülünay, A. (2026). Örtük Oryantalizm ve Self-Oryantalizm Bağlamında Türkiye Turizmi. Siyaset, Ekonomi ve İşletme Bilimleri Dergisi, 6(1) 26-47.
26. Güven, Ö., Dalaman, O., & Ayan, D. (2000). Uluslararası Kuruluşunun 700. Yıl Dönümünde Bütün Yönleriyle Osmanlı Devleti Kongresi, 7-9 Nisan 1999, Konya.
27. Güvenç, A. Ö. (2009). Kırk Sayısının Halk Edebiyatı Ürünlerinde Kullanımı Üzerine Bir İnceleme. Journal of Turkish Research Institute 16(41), 85-97.
28. İmamoğlu, O., & Taşmektepligil, M. Y. (2014). Türk Kültüründe Spor. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 10(1), 145-150.
29. Karadağ, R. (2025). 500 Yıl Gizemini Koruyan Türk Kırmızı’sının Sırrı Çözüldü. İstanbul Aydın Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Dergisi, 11(21), 1-7.
30. Karahüseyinoğlu, M. F. (2008). Geleneksel Türk Sporlarındaki Modern Spor Yansımaları. New World Sciences Academy, 3(3), 130-137.
31. Karahüseyinoğlu, M. F., Tozoğlu, E., Şahin, S., Şebin, K., & Nacar, E. (2010). Kırkpınar Yağlı Güreşlerinin Değişen Gelenekleri / Creating Traditions in Kırkpınar Oil Wrestling. Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 9(2). https://izlik.org/JA48CN38DB
32. Kaygusuz, M., Kahvecioğlu Sarı, H., & Arğun, F. (2019). Kültürel Mirasımız Yağlı Güreş Sporunun Geleneksel Giysisi Kispet. Akademik Bakış Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler Dergisi, 72, 147-166.
33. Kunt, S. (2023). Dijitalleşme Çağında Kültürel Mirası Yeniden Yorumlamak. Kültürel Miras Araştırmaları, 4(2), 49-60.
34. Küçük, M. A., & Silik, C. E. (2018). Hıdırellez Kültünden Dinî Ritüelli Bir Spora: Kırkpınar Yağlı Güreşleri. International Journal of Cultural and Social Studies (IntJCSS), 4(1), 83-96.
35. Küçükaltan, D., Oğuzhan, A., Apak, S., & Boyacıoğlu, E. Z. (2005). Bölgesel Kalkınmada Kültürel Turizmin Etkisi: Kırkpınar Yağlı Güreşleri Örneği. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(1), 1-22.
36. Kültür ve Turizm Bakanlığı. (2010). Kırkpınar Yağlı Güreş Festivali İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirasının Temsili Listesi’ne kaydedilmiştir. 15-19 Kasım 2010 Tarihleri Arasında Kenya’nın Nairobi Kentinde Gerçekleştirilen Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Hükümelerarası Komitesi 5. Toplantısı.
37. Lügatim. (2026). Temennâ Kelime Anlamı. https://www.lugatim.com/s/temenna Erişim Tarihi: 15/02/2026.
38. Okutan, N. (2014). Naadam Festivali Güreş Karşılaşmalarının Maskülen Kimliği. Tehlikedeki Diller Dergisi, 3(3), 177-182.
39. Ölker, P., & Aydın, N. (2025). Türk Halk Kültüründe Kutsalla İlişkisi Bağlamında Pazubent. Milli Folklor, 19(146), 66-76.
40. Özdemir, G. ve Çalışkan V. (2018). Geleneksel Bir Sporun Coğrafyası: Türkiye’ de Yağlı Güreşler (Kırkpınar-Edirne ve Çardak- Çanakkale Güreşleri), Türkiye Coğrafyası Araştırma ve Uygulama Merkezi 30. Yıl Uluslararası Coğrafya Sempozyumu, 501-520.
41. Özdemir, K. (2024). Kıspet Pehlivanın Yarısıdır: Kültürel Miras Aktarımında Sinema Sanatından Yararlanma Örneği Olarak Kispet Filmi. Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi, 8(2), 888-907.
42. Özdemir, M. (2018). Türk Kültüründe Pehlivanlık Kavramı. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 5(12), 558-564.
43. Öztürk G., Kar, Z., & Özilhan Z. (2003). Er Meydanı Kırkpınar Geleneksel Yağlı Güreşleri, Edirne: Etur Yayınları, 2003.
44. Reichl, K. (2018). Türk Destanları. Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi, 22, 47-59.
45. Sev, İ. G. (2018). Türkiye Türkçesi Atasözlerinde Sayılar: İki Örneği. Türük Uluslararası Dil Edebiyat ve Halk Bilimi Araştırmaları Dergisi, 1(14), 88-104.
46. Smith, A.D. (2014). Millî Kimlik. (Çev: Şener B.S.). İstanbul: İletişim Yayınları.
47. Tazegül, Ü. (2018). Farklı Toplumlardaki Geleneksel Güreşler. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 6(13), 267-289.
48. Tazegül, Ü., & Öyün, Ş. (2019). Geleneksel Türk Yağlı Güreşinde Şamanizm'in ve İslam'ın İzleri. International Journal of Socıal, Humanities and Administrative Sciences, 5(20), 902-912.
49. TDK Sözlük. (2026). Temennâ Etmek, https://sozluk.gov.tr/ Erişim Tarihi: 15/02/2026.
50. Türemez, F., & Berkol, C. (2025). Türk Kültüründe Güreş, Kispet ve Kispet Ustalığının Yeri ve Önemi. İnsanat Sanat Tasarım ve Mimarlık Araştırmaları Dergisi, (5)2, 943-964.
51. Uslu, F. (2017). Türk Yağlı Güreşleri ile İsviçre Schwingen Güreşleri Arasındaki Benzeşen Kültür Dokuları. Kilis 7 Aralık Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 1(1). 44-59.
52. Uyanıker, N. (2019). Türklerde Güreş Kültürü ve Kırkpınar Güreşleri. Ankara: Gece Akademi Yayınları.
53. Yazoğlu, A. (2013). Balkanlardaki Türk Yağlı Güreşleri Kırkpınar I-II, Özofset - Edirne Valiliği, 81 İlde Kültür ve Şehir.
54. Yeşildal, Ü. Y., & Uzkuç, S. (2024). Er Meydanından Beyaz Perdeye: Pehlivan. Mediterranean Journal of Sport Science, 7(4), 782-811.
55. Yıldıran, İ. (2000). Geleneksel Yağlı Güreşlerin, Kültürel, Yapısal ve Bilimsel Açıdan Modern Minder Güreşiyle Farklılıklarının Değerlendirilmesi. Gazi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 5(1), 53-62.