Birinci Dünya Savaşı Öncesinde Ortaya Çıkan İngiltere-Rusya İttifakının Ermeni Islahatına ve Kürt-Ermeni İlişkilerine Etkisi

Nejla Günay

doi:10.19060/gav.1315021

Birinci Dünya Savaşı Öncesinde Ortaya Çıkan İngiltere-Rusya İttifakının Ermeni Islahatına ve Kürt-Ermeni İlişkilerine Etkisi

Öz

XIX. yüzyılda yabancı diplomatların Osmanlı topraklarındaki etkinliğini artırdığı, kendi tebaaları ile birlikte gayrimüslim Osmanlı vatandaşlarını da koruyup kolladıkları görülmektedir. İngiltere, 1878 yılından itibaren Osmanlı Devleti’nin durumunun iyice kötüye gittiğini anladı. Bundan sonra bu devletin yıkımını kendi kontrolü altında tutmak istedi ve bu amaçla Kıbrıs, Mısır gibi stratejik noktaların yönetimini ele geçirdi. Osmanlı topraklarında askerî konsoloslar görevlendirerek burada coğrafî yapı ve topografik özellikleri ortaya koyan çalışmalar yaptırdı. İngiltere, Osmanlı Devleti’nin Ermeni tebaası ile yakın ilişkiler kurdu ve onları ayrılıkçı fikirlere yönlendirerek politika belirlemelerinde yardımcı oldu. Osmanlı aydınlarının yenilik hareketleri İngiltere tarafından desteklenmedi. İngiltere’nin özellikle II. Meşrutiyet’in ilânından hoşnut olmaması İttihat ve Terakki Cemiyeti yöneticilerini hayal kırıklığına uğrattı. İngiltere, Osmanlı Ermenilerinin Rusya ve Almanya gibi devletlerle yakınlaşmaması için çeşitli tedbirler aldı. Ancak Birinci Dünya Savaşı’ndan önce Rusya ile ittifak kurunca Osmanlı Ermenileri ile ilgili kararları Rusya’ya bıraktı. Bu çalışmada; İngiltere’nin, 1878 yılından itibaren Osmanlı Devleti’nin yıkımının kendi kontrolü altında gerçekleşmesine karar verdiği, bu yıkımın şartlarını kendi çıkarlarına göre şekillendirdiği ve bu amacı doğrultusunda Osmanlı Ermenilerini nasıl yönlendirdiği ele alınacaktır. Çalışmada Osmanlı Arşivi Belgeleri ana kaynaklar olarak kullanılacaktır. Yayımlanmış İngiliz Arşivi belgeleri de başvurulan kaynaklardandır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Başbakanlık Osmanlı Arşivi (BOA): Babıali Evrak Odası (BEO). 3474/290340, 1326 Z 26; 3872/260521, 1329 M 01; 3872/290344, 1329 Ra 23; 4056/304162, lef 2, 1330 B 12; 4056/304162, lef 1, 1330 B 12; 4085/306358, 1330 L 07; 3980/298468, 1330 M 2; 3980/298468, lef 2,3, 1330 M 2; 4206/315412, 1331 N 15; 4211/315754, 1331 L 06; 4199/314856, 1331 Ş 19.
BOA. Dâhiliye Nezareti İdarî Kısım Evrakı (DH. İD.). 83-2/43, lef 6-11, 1332 Ra 20.
BOA. Dâhiliye Nezareti Siyasi Kısım Evrakı (DH. SYS). 23/2, lef 32-52, 33, 34, 35, 1332 S 17.
BOA. Hariciye Nezareti Siyasi Kısım Evrakı (HR. SYS). 83/71, 1911 12 28; 84/20, 1912 11 26; 84/76, 1913 08 07; 2870/106, 1915 07 12; 2881/21, 1915 10 29; 2879/16, 1915 06 28.
BOA. Meclis-i Vükela Mazbataları (MV). 169/13, 6 Eylül 1328; 171/62, 1330 Z 21; 176/23, 1331; Ca 08; 178/60, 1331 B 23; 179/27, 1331 Ş 18.
BOA. Yıldız Arşivi Perakende Tahrirat-ı Ecnebiyye ve Mabeyn Mütercimliği(Y. PRK. TKM). 51/47, 1326 Z 01.
Süreli Yayınlar: Tasvir-i Efkâr, No: 606, 2 Kanunuevvel 1912, s.3.; Şura-yı Ümmet, No: 72-140, 16 Kanunuevvel 1908, s.1.
Araştırma ve Tetkik Eserler: AKSAKAL, Mustafa; Harb-i Umumi Eşiğinde Osmanlı Devleti Son Savaşına Nasıl Girdi, Bilgi Üniversitesi Yayınları, İstanbul 2010.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Türkiye Cumhuriyeti Tarihi, Osmanlı Toplumu, Siyasi Tarih (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Nejla Günay Bu kişi benim
0000-0001-5895-8359
Türkiye

Erken Görünüm Tarihi

15 Haziran 2023

Yayımlanma Tarihi

20 Haziran 2023

Gönderilme Tarihi

24 Temmuz 2022

Kabul Tarihi

25 Mayıs 2023

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2023 Cilt: 16 Sayı: 32

DOI

https://doi.org/10.19060/gav.1315021

IZ

https://izlik.org/JA52GF37AW

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Günay, N. (2023). Birinci Dünya Savaşı Öncesinde Ortaya Çıkan İngiltere-Rusya İttifakının Ermeni Islahatına ve Kürt-Ermeni İlişkilerine Etkisi. Gazi Akademik Bakış, 16(32), 1-21. https://doi.org/10.19060/gav.1315021

AMA

1.Günay N. Birinci Dünya Savaşı Öncesinde Ortaya Çıkan İngiltere-Rusya İttifakının Ermeni Islahatına ve Kürt-Ermeni İlişkilerine Etkisi. Gazi Akademik Bakış. 2023;16(32):1-21. doi:10.19060/gav.1315021

Chicago

Günay, Nejla. 2023. “Birinci Dünya Savaşı Öncesinde Ortaya Çıkan İngiltere-Rusya İttifakının Ermeni Islahatına ve Kürt-Ermeni İlişkilerine Etkisi”. Gazi Akademik Bakış 16 (32): 1-21. https://doi.org/10.19060/gav.1315021.

EndNote

Günay N (01 Haziran 2023) Birinci Dünya Savaşı Öncesinde Ortaya Çıkan İngiltere-Rusya İttifakının Ermeni Islahatına ve Kürt-Ermeni İlişkilerine Etkisi. Gazi Akademik Bakış 16 32 1–21.

IEEE

[1]N. Günay, “Birinci Dünya Savaşı Öncesinde Ortaya Çıkan İngiltere-Rusya İttifakının Ermeni Islahatına ve Kürt-Ermeni İlişkilerine Etkisi”, Gazi Akademik Bakış, c. 16, sy 32, ss. 1–21, Haz. 2023, doi: 10.19060/gav.1315021.

ISNAD

Günay, Nejla. “Birinci Dünya Savaşı Öncesinde Ortaya Çıkan İngiltere-Rusya İttifakının Ermeni Islahatına ve Kürt-Ermeni İlişkilerine Etkisi”. Gazi Akademik Bakış 16/32 (01 Haziran 2023): 1-21. https://doi.org/10.19060/gav.1315021.

JAMA

1.Günay N. Birinci Dünya Savaşı Öncesinde Ortaya Çıkan İngiltere-Rusya İttifakının Ermeni Islahatına ve Kürt-Ermeni İlişkilerine Etkisi. Gazi Akademik Bakış. 2023;16:1–21.

MLA

Günay, Nejla. “Birinci Dünya Savaşı Öncesinde Ortaya Çıkan İngiltere-Rusya İttifakının Ermeni Islahatına ve Kürt-Ermeni İlişkilerine Etkisi”. Gazi Akademik Bakış, c. 16, sy 32, Haziran 2023, ss. 1-21, doi:10.19060/gav.1315021.

Vancouver

1.Nejla Günay. Birinci Dünya Savaşı Öncesinde Ortaya Çıkan İngiltere-Rusya İttifakının Ermeni Islahatına ve Kürt-Ermeni İlişkilerine Etkisi. Gazi Akademik Bakış. 01 Haziran 2023;16(32):1-21. doi:10.19060/gav.1315021

Cited By

Birinci Dünya Savaşı Sırasında Çarlık Rusya’sının Kürt Politikası (1914-1915)

Gazi Akademik Bakış

https://doi.org/10.19060/gav.1838072