Ayanların Osmanlı Sefer Organizasyonundaki Rolü: Fransa’nın Mısır İşgali ve Karaosmanoğulları

Yıl 2025, Cilt: 18 Sayı: 36, 215 - 238, 16.06.2025

Hüseyin Yılmaz

https://doi.org/10.19060/gav.1719181

Cited By: 1

Öz

Fransa’nın Mısır işgali sonrasında Bâb-ı Âli, bir taraftan Fransa’ya savaş ilan ederken diğer taraftan da Rusya ve İngiltere ile ittifak antlaşması yapacaktı. Bu seferin düzenlenmesinde ayanlara önemli görevler düşmekteydi. Bu ayanlardan birisi olan Karaosmanoğlu ailesi de Batı Anadolu’da önemli bir güç elde etmişti. Manisa’da ortaya çıkan Karaosmanoğlu ailesi, XIX. yüzyılın başına gelindiğinde Manisa başta olmak üzere Batı Anadolu’nun en önemli kentlerinden İzmir ve Aydın’ın yöneticisi durumundaydılar. Bu sayede önemli bir sosyo-ekonomik ve sosyo-politik bir güç elde etmişlerdi. Fransa’ya savaş ilan eden Bâb-ı Âli, Karaosmanoğlu ailesinden sefer organizasyonunun sağlanmasında faydalanılacaktı. İlk başta İzmir Limanı ve Ege Bölgesi’nin sahillerinin güvenliğini sağlayacak olan aile, aynı zamanda İzmir’de bulunan Fransızların mallarının ele geçirilmesi görevini de üstlenecekti. Daha sonrasında da Karaosmanoğlu ailesi ordu için gerekli asker, hayvan, hububat gibi ihtiyaçların karşılanmasını organize edecekti. Hatta seferin ilerleyen safhalarında ailenin önde gelen mensuplarından olan Hüseyin ve Ömer ağalar bizzat sefere katılarak Mısır’a gideceklerdi. 1798’den 1802’ye kadar geçen süreçte ailenin Osmanlı ordusu için binlerce süvari ve piyade askeri temin ettiği görülmektedir. Bu askerler donatılarak İzmir Limanı’na sevk edilmekte oradan da savaşa gönderilmektedir. Bunun yanında aile Osmanlı ve Rus orduları için peksimet ve bunun için gerekli olan unun sağlanması işini de organize etmektedir. Bu görevlerin yanı sıra Anadolu sahillerine gelen kraliyet donanmasının da iaşesinin karşılanmasında görev almıştır. Hem bu görevlerinde hem de İzmir ve limanının güvenliğinin sağlanmasında Karaosmanoğlu ailesi, İzmir İngiliz konsolosu Francis Peter Werry ile yakın bir temas içinde olacaktı. Bu görevleri dikkate alındığında Karaosmanoğlu ailesinin Mısır harbi sırasında sefer organizasyonunda aktif bir görev aldığı görülmektedir.

Anahtar Kelimeler

Mısır Seferi , Karaosmanoğulları , Sefer Organizasyonu , Ayan , Batı Anadolu

Kaynakça

• National Archive (UK): NA. FO. 78/20, 78/21, 78/23, 78/26, 78/27, 78/29, 78/30, 78/31.
• Devlet Arşivleri: BOA. AE.SSLM.III 161/9653, 161/9652, 161/9654, 393/22718, 322/18682, 37/2150, 212/12478, 37/2175, 37/2129, 304/17796, 304/17797, 16/934, 139/8435, 26/1478, 212/12477, 70/4181.
• BOA. C..AS.. 880/37806, 740/31078, 750/31585, 579/24388, 43/1972, 737/30951, 894/38464, 977/42561, 753/31714, 1106/48946, 359/20593, 842/35956, 611/25762, 946/41050, 128/5705, 525/21930.
• BOA. C..BH.. 7/327, 195/9168, 212/9881, 157/7470, 127/6145, 98/4719, 737/30952, 744/31260.; BOA. C..DH.. 217/10838, 247/12331.
• BOA. C..HR.. 28/1379, 62/3063, 144/7168, 166/8263, 32/1573.; BOA. C..ML.. 167/7049.
• BOA. HAT. 1435/58986, 157/6547-C, 153/6432, 157/6567, 156/6524-E, 1156/6524, 56/6524-D, 127/5243, 157/6567-A, 155/6513-L, 155/6513-L, 261/15045, 261/15045-A.; BOA. TSMA.e 667/21, 184/14, 577/5.
• Yayınlanmış Kaynaklar ve Literatür: Ahmet Câvid, Ahmet Câvid Bey’in Müntehabâtı, Adnan Baycar, haz., Yeditepe Yayınları, İstanbul 2004.
• ANDERSON, Aeneas, Journal of The Forces Which Sailed From The Downs in April 1800, Oriental Press, Londra 1802.
• BİLİCİ, Faruk, L’expédition d’Égypte, Alexandrie et les Ottomans, Lautre histoire, Centre d’Études Alexandrines, İskenderiye 2017.