Mısır Kırsalında Zorunluluk ve Dönüşüm: Mehmet Ali Paşa Döneminde Fellah

Yıl 2025, Cilt: 18 Sayı: 36, 287 - 310, 16.06.2025

Fatih Özçelik

https://doi.org/10.19060/gav.1719223

Öz

Fellah, Mısır’ın köylüsüdür ve binlerce yıldır çöle hayat veren Nil Nehri’nin verimli topraklarla buluşturulması çabasının baş aktörü olmuştur. Tarihin her döneminde Mısır kırsalında idarenin talepleri ve Nil Nehri’nin akış düzeni arasında hayatını sürdürmüştür. Tarihsel süreç göz önüne alındığında fellah her dönemde idareciler tarafından sömürülen bir emek gücü olduğu gerçeği göz ardı edilemez. Fakat Mehmet Ali Paşa dönemi fellah için tarihsel dönemlerden farklı bir dönemi temsil etmektedir. Onun reformları doğrultusunda tarlada çiftçi, kanalda işçi, orduda asker ve fabrikada çalışan olmuştur. Bu süreç, zorla çalıştırma, ağır vergilendirme ve askeri hizmet gibi despotik uygulamalar ile karakterize edilmiştir. 19. Yüzyılın ilk yarısında fellahın içinde bulunduğu koşulların ele alınması, onun üzerindeki yoğun baskıyı göstermesi ve baskıya karşı fellahın davranışlarının ortaya konulması açısından önemlidir. Bu çalışma tarihsel miras ışığında yoğun baskı sürecine ve fellahın bu baskılara karşı verdiği tepkilere odaklanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Mısır , Mehmet Ali Paşa , Fellah , Nil Nehri , Despotizm

Kaynakça

• Başbakanlık Osmanlı Arşivi (BOA), Y. EE. 121-41, Belge No: 12, H. 2 Rebiü’l-âhir 1257 (24 Mayıs 1841).
• ALTUNDAĞ, Şinasi; “Mehmet Ali Paşa” MEB İ.A. 7, Eskişehir, 1997.
• --------Kavalalı Mehmet Ali Paşa İsyanı -Mısır Meselesi 1831-1841, TTK Yay., Ankara, 1945.
• AKALIN, Durmuş – PARLAZ, Selim; “Nil’de İktidar Mücadelesi ve Kavalalı”, Uluslararası Avrasya Strateji Dergisi, 1/1, ss.115-134.
• AY ŞAFAK, Filiz; “Eski Mısır’da Nil Nehri ve Tanrı Hapi”, Amisos, 7/12, ss.22-47.
• BAER, Gabriel; A History of Landownership in Modern Egypt 1800-1950, Oxford University Press, 1962.
• BAER, Gabriel; Studies in The Social History of Modern Egypt, The University of Chicago Press, 1969.
• BARNES, Jessica; Governing Flow: The Politics of Water Distribution and Use in Egypt, (Basılmamış Doktora Tezi), Columbia University, ABD, 2010.
• BENEDETTI, M. Le Comte; “Mehmet-Ali Durant Ses Dernieres Annees”, Revue des Deux Mondes(1829-1971), 1 Haziran 1895, Dördüncü Dönem, Cilt. 129, No. 3 (1 Haziran 1895), ss.509-532.
• BEYDİLLİ, Kemal; “Küçük Kaynarca’dan Tanzimat’a Islahat Düşünceleri”, İlmi Araştırmalar, S.8, 1999, ss.25-64