Araştırma Makalesi

Hakkâri Beylerinin Hayırseverliği

Cilt: 18 Sayı: 36 16 Haziran 2025
PDF İndir

Hakkâri Beylerinin Hayırseverliği

Öz

Çalışma daha ziyade Hakkâri örneği bağlamında tahrir yapılmayan yurtluk-ocaklık veya hükümet sancaklarındaki vakıf müessesatını incelemeyi hedeflemektedir. Hakkâri’nin örnek olarak alınmasının değişik nedenleri vardır. Oldukça köklü bir geçmişe sahip olmasına rağmen coğrafyasının insan yaşamı ve haliyle uğraşını kısıtlayan yapısı bunlardan biridir. Nitekim Anadolu veya Rumeli’de aşina olunan verimli alüvyal toprakların oluşturduğu düzlükler burada yoktur. Osmanlı-Safevî çekişmesinde önemli bir rol oynayan stratejik konumu da bir diğer etkendir. O halde verimli tarımsal arazisi olmayan, siyasî ve malî olarak Osmanlı imparatorluk idaresine hem coğrafî ve hem de yer yer idarî olarak uzak Hakkâri’de vakıf müessesesinin durumu merak konusu olmuştur. Hakkâri’deki vakıfların kuruluş hikayeleri, türleri, kurucuları, gelir-gider durumları ile idare edilişleri gibi çokça cevaplandırılacak soru ortaya çıkmıştır. Bu hususta ilk olarak Hakkâri’de bölgenin beşerî bakımdan var olan çıkmazlarına rağmen kökleri XV. yüzyıla kadar geriye giden vakıfların olduğu söylenebilir. İkinci olarak da bölgedeki idarî işleyişin vakıfları da şekillendirdiği anlaşılmaktadır. Vakıf kurucularının bey olmaları da ancak bu şekilde ifade edilebilir. Hakkâri vakıfları klasik Osmanlı sancaklarının aksine bölgedeki kazanımları çok daha köklü bir geçmişe dayalı beylerce idare edilmekteydi. Hakkâri sancağında yerel ile merkez arasında idarî yönde aracı rolü gören aile, aşiret mensupları bölgedeki kadim varlıklarının gereği olarak bazı vakıflar kurmuşlardır. Zeynel Bey, İzzeddin Şir Bey, Es’ed (Melik Es’ed Bey) ve Mustafa Bey gibi beylerin isimlerini taşıyan bu vakıfların giderlerini karşılamak için beylere ait bazı köy ve mezraların gelirleri bedel olarak ayrılmıştır. Bu çalışmada daha ziyade tanzimat sonrası hazırlanmış varaka, belge ve defter örneklerinden hareketle Hakkâri beylerine ait vakıflar, vakıfların idaresi ile gelir ve giderleri-ne ait bulguları ortaya koyma amacı taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Arşiv Kaynakları: Başbakanlık Osmanlı Arşivi (BOA.)
  2. Evkaf Defteri [EV.d]. No. 13506; 37818.
  3. Evkaf Mektubi Kalemi. [EV.MTK.]. No. 207, 121; No. 02993, 149.
  4. Evkaf Muhasebe Kalemi. [EV.MH.]. No. 1280, 172-173.
  5. Maliyeden Müdevver Defterler. [MAD.d.]. No. 9221.
  6. Mühimme Defterleri [A.DVNS.MHMd.]. No. . 2, 86; 4, 559; 14, 730.
  7. Başbakanlık Osmanlı Arşivi Yıldız Esas Evrakı (Y.EE.) 132/2.
  8. Vakıflar Genel Müdürlüğü (VGM.): Evkaf Defteri. [EVd.]. No.582; 200; 16257; 16668.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Osmanlı Kurumları ve Medeniyeti (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

16 Haziran 2025

Gönderilme Tarihi

26 Eylül 2024

Kabul Tarihi

10 Şubat 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 18 Sayı: 36

Kaynak Göster

APA
Alandağlı, M. (2025). Hakkâri Beylerinin Hayırseverliği. Gazi Akademik Bakış, 18(36), 325-346. https://doi.org/10.19060/gav.1719267
AMA
1.Alandağlı M. Hakkâri Beylerinin Hayırseverliği. Gazi Akademik Bakış. 2025;18(36):325-346. doi:10.19060/gav.1719267
Chicago
Alandağlı, Murat. 2025. “Hakkâri Beylerinin Hayırseverliği”. Gazi Akademik Bakış 18 (36): 325-46. https://doi.org/10.19060/gav.1719267.
EndNote
Alandağlı M (01 Haziran 2025) Hakkâri Beylerinin Hayırseverliği. Gazi Akademik Bakış 18 36 325–346.
IEEE
[1]M. Alandağlı, “Hakkâri Beylerinin Hayırseverliği”, Gazi Akademik Bakış, c. 18, sy 36, ss. 325–346, Haz. 2025, doi: 10.19060/gav.1719267.
ISNAD
Alandağlı, Murat. “Hakkâri Beylerinin Hayırseverliği”. Gazi Akademik Bakış 18/36 (01 Haziran 2025): 325-346. https://doi.org/10.19060/gav.1719267.
JAMA
1.Alandağlı M. Hakkâri Beylerinin Hayırseverliği. Gazi Akademik Bakış. 2025;18:325–346.
MLA
Alandağlı, Murat. “Hakkâri Beylerinin Hayırseverliği”. Gazi Akademik Bakış, c. 18, sy 36, Haziran 2025, ss. 325-46, doi:10.19060/gav.1719267.
Vancouver
1.Murat Alandağlı. Hakkâri Beylerinin Hayırseverliği. Gazi Akademik Bakış. 01 Haziran 2025;18(36):325-46. doi:10.19060/gav.1719267

Gazi Akademik Bakış Dergisi Creative Commons Atıf-GayriTicari 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır.

 32878