İsrail’in Filistin’i Ekonomik İşgali: Paris Protokolü’nden Bugüne

Öz

Bu çalışma, İsrail-Filistin meselesinin genellikle göz ardı edilen ekonomik boyutunu ele almakta ve özellikle Paris Protokolü çerçevesinde İsrail’in Filistin toprakları üzerindeki ekonomik tahakkümünü incelemektedir. Oslo Süreci ile birlikte devreye alınan Paris Protokolü, Filistin ekonomisinin İsrail’e yapısal bağımlılığını kurumsallaştırmış ve derinleştirmiştir. Makale, İsrail’in uyguladığı gümrük rejimi, işgücü kontrolü, gelirlerin tahsisi ve Ortak Ekonomik Komite gibi araçlar üzerinden Filistin ekonomisine yönelik çok katmanlı baskı mekanizmalarını analiz etmektedir. Ayrıca “kalkınmasızlık” kavramı üzerinden Filistin’in, sadece ekonomik olarak değil, aynı zamanda yapısal olarak çökertilmesinin bir işgal stratejisi olarak nasıl kullanıldığını göstermektedir. Makalede, Paris Protokolü’nün geçicilikten çıkıp kalıcı bir tahakküm aracına dönüşmesinin, Filistin’in ekonomik bağımsızlığını ve devletleşme sürecini nasıl imkânsız hale getirdiği vurgulanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Filistin
• İsrail
• İşgal
• Ekonomi
• Paris Protokolü

Kaynakça

1. AHMAD, Amal, “The Customs Union & Israel’s No-State Solution”, Al-Shabaka, 26 Kasım 2014
2. AL-JAZEERA, “How Israel controls $188m of Palestinian money every month”, 23 Ocak 2024.
3. ARAFEH, Nur, “Decolonising Palestinian economies”, This Week in Palestine, 8 Şubat 2015
4. ARAFEH, Nur, “Long Overdue: Alternatives to the Paris Protocol”, Al-Shabaka, February 27 Şubat 2018
5. ARAFEH, Nur, “Pacification without a Political Horizon: Why Israel’s Strategy to Control the Palestinians is Failing”, Malcolm H. Kerr Carnegie Middle East Center, 9 Aralık 2022.
6. ARNON Arie - Israel Luski, Avia Spivak ve Jimmy Weinblatt, The Palestinian Economy: Between Imposed Integration and Voluntary Separation, Leiden: Brill, 1997.
7. ARNON, Arie – SPIVAK, Avia, “Economic Aspects of the Oslo Process”, Palestine-Israel Journal of Politics, Economics and Culture, 5 (3), 1998
8. AVRUPA BİRLİĞİ, “2021 Report on Israeli settlements in the occupied West Bank, including East Jerusalem”, 2022

9. Azzam, Raghad, “İsrail’in Filistin Ekonomisi Üzerindeki Baskı Politikaları”, Vizyon Siyasi Kalkınma Merkezi, 25 Aralık 2024.
10. B’TSELEM, “Figures on comprehensive closure days”, 31 Mayıs 2021
11. B’TSELEM, “Reality Check: Almost Fifty Years of Occupation”, Haziran 2016
12. BİRLEŞMİŞ MİLLETLER, “Building to starvation: Systematic attacks on fishing in Gaza and implications for livelihoods and protection”, 29 Mayıs 2025