Derviş ve İskân: Konya’da Şeyh Yatağan Ahmed Mürsel Örneği

Öz

13. yüzyılda Anadolu’ya gelip Horasan ya da Türkistan erenleri diye anılan Yesevî dervişleri, bölgenin Türkleşmesinde ve İslamlaşmasında önemli rol oynamışlardır. Geyikli Baba, Hacı Bektaş-ı Velî, Abdal Musa, Sarı Saltuk, Emirci Sultan, Dediği Sultan bunlardan sadece bir kaçıdır. Ömer Lütfi Barkan tarafından kolonizatör olarak adlandırılan bu yerleşimci dervişlerin kurduğu zaviyeler ise bir yerleşme modelin ilk çekirdeğini oluşturmaktadır. Zikredilen yüzyılda Konya ve çevresinde Yesevî ekolünün temsilcileri Dediği Sultan ve onun halifeleri Handan Sultan, Ömer Baba, Ahmed Dede ve Melengürid Dağı’na yerleşen Yatağan Ahmed idi. Bunlar Yesevî Ata’dan aldıkları öğretileri Konya ve çevresine taşıyarak bölgenin sosyo-kültürel ve dinî yapısında etkili olmuşlardır. Turgud ve Bayburd Türkmenleriyle Horasandan hareket eden Dediği Sultan bir süre Hicaz’a uğramış oradan Melengürid Dağı’na gelmiştir. Halifesi Yatağan Ahmed’i buraya bırakarak Melengürid dağını yurt tutmasını salık vermiştir. Kendisi ise Ilgın kasabasının Mahmudhisar köyüne yerleşmiştir. Yatağan Ahmed de Melengürid Dağı’nda kendi zaviyesini kurarak, bir yandan Türkmenleri irşad ederken bir yandan da âyende ve revendeye hizmet etmeye başlamıştır. Karamanoğlu II. Mehmed Bey ile yakın ilişkiler geliştirip, Suluçimen (Söbüçimen) ve Kavak mezralarının zaviyeye vakfedilmesini sağlamıştır. Bundan sonra Suluçimen mezrası zaviye merkezli bir gelişme göstererek köye dönüşmüştür. Vakıf, tahrir, temettuat ve nüfus kayıtları esas alınarak yapılan bu çalışmada Suluçimen mezrasının zamanla nasıl Yatağan köyüne evrildiği ayrıca bahsedilen kaynaklardan hareketle köyün sosyo-ekonomik yapısı ortaya koyulurken, nüfus ve ekonomik gelişimi incelenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Yesevî
• Derviş
• İskân
• Suluçimen
• Yatağan
• Ahmed Mürsel
• Dediği Sultan.

Kaynakça

1. Arşiv Vesikaları: Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivleri 40, 399, Mufassal Tahrir Defterleri 387 Numaralı Muhâseb-i Vilâyet-i Karaman ve Rûm Defteri I, Ankara 1996.
2. 3324, 3310 Numaralı nüfus Defterleri 10046 Numaralı Temettuat Defteri
3. TKGM. Kuyud-ı Kadime Arşivi: 34/137 numaralı Mufassal Tahrir defteri
4. Müteferrik Belgeler: CDAGM. DH.HMŞ, 30 – 94, H-14-08-1332
5. Kaynak Eserler ve Araştırmalar: AKSOY, Hatice, “Selçuklu Devri Konya ve Çevresinde Yaşayan Sûfîler”, Konya Kitabı, C.3, ed. Caner Arabacı, Mehmet Ali Hacıgökmen, Mustafa Akkuş, KTO. Yayınları, Konya 2023, s. 567-598.
6. Alaaddin Ata Melik Cüveynî, Tarih-i Cihan Güşa, çev. Mürsel Öztürk, TTK., Ankara 2013.
7. BARKAN, Ömer Lütfi “Tarihi Demografi Araştırmaları”, Türkiyat Mecmuası, C. X, 1953, s. 1-26.
8. BARKAN, Ömer Lütfi, Kolonizatör Türk Dervişleri, Ötüken, İstanbul 2021.

9. BAYRAM, Mikail, “Konya’da Fikir Hareketleri”, Konya Kitabı, C. III, ed. Caner Arabacı, M. Ali Hacıgökmen, Mustafa Akkuş, KTO Yayınları, Konya 2023, s. 25-42.