Türkiye’nin Diaspora Politikasının Dönüşümü: Söylem, Realpolitik ve Almanya Örneği

Öz

Güncel uluslararası konjonktürde diaspora, devletlerin dış politika ve egemenlik anlayışlarının yeniden tanımlandığı başlıca alanlardan biri hâline gelmiştir. Bu makale, Türkiye’nin diaspora politikasında 1960’lardan günümüze uzanan dönüşümleri, devlet-diaspora ilişkilerinin realpolitik dinamikleri çerçevesinde ele almaktadır. Tarihsel ve söylemsel analiz yöntemine dayanan çalışma, Türkiye’nin diaspora politikasını 1960-2000 yıllarını kapsayan ilk dönem ile 2000 sonrasında şekillenen ikinci dönem üzerinden karşılaştırmalı olarak incelemektedir. Bu karşılaştırma, kurumsal yapılanma, resmî söylem ve dış politika hedefleri arasındaki nedensel ilişkiselliği açığa çıkarmaktadır. Bulgular, ilk dönemde hâkim olan mesafeli ve “geçici misafir” söyleminin, 2000 sonrasında diasporayı “kalıcı ve stratejik bir varlık” olarak konumlandıran bir anlayışa evrildiğini göstermektedir. Bu dönüşümün, diasporanın yumuşak güç kaynağı, diplomatik pazarlık unsuru ve uluslararası meşruiyet kanalı olarak araçsallaştırılmasıyla yakından ilişkili olduğu ortaya konulmaktadır. Çalışmanın örneklemi olan Almanya’nın, bu politikalar açısından bir “sıklet merkezi” işlevi üstlendiği ve aynı zamanda ev sahibi ülkelerle egemenlik alanlarına ilişkin gerilimleri de beraberinde getirdiği görülmektedir. Sonuç olarak makale, Türkiye özelinden hareketle diaspora politikalarının devleti giderek “ulus-ötesi bir siyasal oluşum”a dönüştürdüğünü ve bu sürecin 21. yüzyıl realpolitiğinin ayrılmaz bir parçası hâline geldiğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Diaspora Politikası
• Ulus-Ötesi Yönetişim
• Realpolitik
• Söylemsel Dönüşüm
• Türkiye- Almanya İlişkileri

Kaynakça

1. ABADAN-UNAT, Nermin, Turkish Workers in Europe 1960-1975: A Socioeconomic Reappraisal, Brill, Leiden 1976.
2. ABADAN-UNAT, Nermin, Turks in Europe: From Guest Worker to Transnational Citizen (çev. Caterine Campion), Berghahn Books, Oxford-New York 2011.
3. ADAMSON, Fiona B., “Sending States and the Making of Intra-Diasporic Politics: Turkey and Its Diasporas in Europe”, International Migration Review, Cilt: 53, Sayı: 1, 2019, s. 210-236.
4. AYDIN, Yaşar, “Turkey’s Diaspora Policy and the ‘DİTİB’ Challenge”, Turkeyscope-Insights on Turkish Affairs, Cilt: 3, Sayı: 8, 2019, s. 1-6.
5. AYDIN, Yaşar, The New Turkish Diaspora Policy: Its Aims, Their Limits and the Challenges for Associations of People of Turkish Origin and Decision-Makers in Germany, SWP Research Paper No. 10, Stiftung Wissenschaft und Politik, Berlin 2014.
6. BRUBAKER, Rogers, “The ‘Diaspora’ Diaspora”, Ethnic and Racial Studies, Cilt: 28, Sayı: 1, 2005, s. 1-19.