İpek Yolu’nda Ticaret ve Ticaret Hukuku (VII-IX. Yüzyıl)

Öz

İpek Yolu mefhumun Asya ticaretindeki yeri, anlamı ve güzergahları üzerinde MS. 200’den itibaren kesin bir uzlaşı ortaya çıkmıştır. Hatta bu dönemden 900’e kadar olan periyot, ticari hareketlilik ve işlevsellik bağlamında İpek Yolu’nun parlak devirlerinden biridir. Kuzeybatı Çin’den Turfan’a ve oradan Maveraünnehir’e kuzey ve güney istikametlerinde ticaret kolonileri vasıtasıyla Asya tüccarları antik devirlerden itibaren emtiayı taşımaya başlamıştır. İpek Yolu’nun coğrafi tanımı, politik anlamı, ticari değeri üzerine geniş bir akademik literatür söz konusu olmasına karşın Çin’den Maveraünnehir’e oradan Yakındoğu’ya uzanan, İç Asya’daki vahalar arasındaki ticaretin monolit olup olmadığı bir başka ifade ile birden çok imparatorluk ve kent devletleri arasında yürütülen ticarette yeknesak, yekpare ve homojen bir ticaret usulünün ve hukukunun mevcudiyeti sorusu etraflıca ele alınmamıştır. Çin’de farklı hanedanlık devirlerinde değişen yasal pratiklere ve kurallara, Gansu ve Turfan bölgesinde yerel hanedanların güçlendiği VIII. ve IX. yüzyıldaki kargaşa devirlerine rağmen emtia akışının devamı, İpek Yolu’nda ticari hareketliliği ve istikrarı belli ölçüde muhafaza eden müşterek mekanizmaların varlığı ile izah edilebilir. Bu çalışmada büyük İpek Yolu’nun Turfan-Türkistan bölgesindeki İpek yolu ticaretinde meşru sayılan ticaret hukuku uygulamaları, hukuk gelenekleri ve ticarete dair pratikleri standartlaştırma amaçlı oluşturulan ortak mekanizmalar Turfan-Dunhuang ticaret kayıtlarından hareketle izah edilmiştir. MS. VII.-IX. yüzyıla ait kayıtlar değerlendirilerek İpek Yolu ticaretindeki hukuki uygulamaların ortaya çıkarılması hedeflenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• İpek Yolu
• Turfan
• Dunhuang
• ticaret hukuku
• Tang

Kaynakça

1. ABU-LUGHOD, Janet, Before European Hegemony: The World System A.D. 1250–1350, Oxford University Press, Oxford 1989.
2. ALLSEN, Thomas T. Culture and Conquest in Mongol Eurasia, Cambridge University Press, Cambridge, 2001.
3. BECKWITH, Christopher, “The Impact of the horse and silk trade on the economics of T’ang China and the Uighur Empire”, Journal of the Economic and Social History of the Orient, 34/3, 1991, s. 183-198.
4. BECKWITH, Christopher, Empires of the Silk Road: A History of Central Eurasia from the Bronze Age to the Present. Princeton University Press, Princeton 2009.
5. Bibliothèque Nationale de France, Catalogue des manuscrits chinois IV: Pelliot chinois, P.3723.
6. Bibliothèque Nationale de France, Catalogue des manuscrits chinois IV: Pelliot chinois, P.3451.
7. Bibliothèque Nationale de France, Catalogue des manuscrits chinois IV: Pelliot chinois, P.4638.
8. Bibliothèque Nationale de France, Catalogue des manuscrits chinois IV: Pelliot chinois, P.4083.

9. BOHANNAN, Laura & Paul Bohannan, The Tiv of Central Nigeria, Oxford University Press, London 1953.
10. BOHANNAN, Paul. “The Impact of Money on an African Subsistence Economy.” The Journal of Economic History 19/4, 1959, s. 491–503.
11. BOYER, M. A., E. J. Rapson & E. Senart, Kharosthi Inscriptions discovered by Sir Aurel Stein in Chinese Turkestan, I-III. Oxford, Oxford University Press 1920-1929.
12. BURROW, Thomas A., A Translation of the Kharosthi Documents from Chinese Turkestan, Cambridge University Press, Londra 1940.