Türkiye’nin İlk Türkçe Mizah Dergisi: Terakki

Türk mizahı genel olarak sözlü ve yazılı mizah dönemi olmak üzere iki ana başlık altında incelenmekte­dir. Yazılı mizah döneminin başlangıcını 19. yüzyılın ikinci yarısında yayınlanmaya başlayan mizah dergileri oluşturur. Türk Basın Tarihi içerisinde önemli bir yere sahip olan mizah dergileri yaklaşık yüzelli yıllık bir geçmişe sahip olmalarına karşın akademik anlamda yeteri kadar incelenmemiştir.

Mizah dergilerinin tarihsel gelişimi noktasında farklı yaklaşımlar bulunmakla birlikte basın tarihine ilişkin kaynakların büyük bir bölümü yazılı mizah dönemini ve ilk Türkçe mizah dergisini Teodor Kasab tarafından çıkarılan Diyojen dergisi ile başlatmaktadır. Ancak 1870 yılında Filip Efendi ve Ali Raşid’in sahibi oldukları Terakki gazetesinin bir ek olarak yayınladığı ve gazete ile aynı ismi taşıyan Terakki dergisi Türkiye’nin ilk Türkçe mizah dergisi olma özelliğini taşımaktadır.

Bu çalışma, literatür tarafından ilk mizah dergisi olarak gösterilen Diyojen dergisi karşısında Terakki dergisinin hangi unsurlar çerçevesinde Türkiye’nin ilk Türkçe mizah dergisi olduğunu ortaya koymaya çalışmaktadır.