İngiliz Konsolos James Henry Monahan’ın Raporlarında Bitlis Vilayeti (1896-1898)

Emel Demir Görür

doi:10.19060/gav.750472

İngiliz Konsolos James Henry Monahan’ın Raporlarında Bitlis Vilayeti (1896-1898)

Öz

İngiltere’nin Bitlis Vilayeti Konsolosluğu, 1895 yılında Erzurum Vilayeti’ne bağlı yardımcı konsolosluk düzeyinde açılmıştır. Vilayetin ilk İngiliz Yardımcı Konsolosu olarak Charles Seymour Hampson görev¬lendirilmiştir. Hampson’dan sonra İngiltere’nin Bitlis Vilayeti Yardımcı Konsolosluğu’na James Henry Monahan atanmıştır. 1896 yılında Bitlis Konsolosluğu’nun sorumluluğunu devralan Monahan, bu görevini 1898 yılına kadar sürdürmüştür. İngiliz Konsolos James Henry Monahan, görev süresince vilayet hakkında siyasi, sosyal, eko¬nomik, kültürel açıdan zengin bilgiler ihtiva eden konsolosluk defterleri tutmuştur. İlgili defterler tetkik edildiğinde belli başlı hadiselerin ön plana çıktığı görülmüştür. Bunlar; Ermeni-Müslüman çatışması, yağma-saldırı olayları, din değiştirme hadiseleri, vergi meselesi, iktisadi durum, vilayet dâhilinde uy¬gulamaya konulan ıslahatlardır. Konsolos Monahan, bu ayrıntılı bilgileri, Muş ve Siirt Sancağı gezileri neticesinde elde etmiş¬tir. Bu bağlamda çalışmamız James Henry Monahan’ın vilayet dâhilinde yaptığı geziler ve ardından yazdığı rapor ve gönderiler doğrultusunda ele alınmıştır. Çalışmamız da vilayet dâhilinde yaşanan kıtlık ve ardından meydana gelen göç olayları, vergi meselesi, uygulanan çeşitli borç sistemleri, halkın geçim kaynakları, asayiş problemleri, Kürt bekçiler meselesi ve vilayetin sosyo-iktisadi yapısı ayrıntılı bir şekilde incelenmiştir.

Anahtar Kelimeler

İngiliz Konsolosluğu,James Henry Monahan,Bitlis Vilayeti,Siirt Sancağı,Muş Sancağı

Kaynakça

Arşivler Osmanlı Arşivi (BOA) BOA., DH.MKT, 2013/65 BOA., DH.MKT, 2005/98 BOA., DH.MKT, 1219/77 BOA., DH.MKT, 1306/16 BOA., DH.MKT, 229/50 BOA., DH.TMIK.M., 41/57 BOA., DH.TMIK.M., 47/2 BOA., Y.A.HUS., 270/20 BOA., Y.MTV., 80/10 İngiliz Milli Arşivleri (TNA) Foreign Office (F.O) 78/4741, 6 Aralık 1896. 195/1892, No. 157; No. 8. 195/ 1944, No. 50; No. 53; No. 54. 195/1981, 14 Mayıs 1897; 16 Mayıs 1897. 195/2021, No. 2; No. 3; No. 7; No. 17; No.18; No.20; Şifreli Telgraf No. 13; Şifreli Telgraf No. 56; 29 Eylül 1898; 14 Ekim 1898. 424/189, No. 21/1. 424/191, No. 200/1. 424/197, No. 67/2; No. 41; No. 41/1. 881/7294, No. 58/1. Salnâme Bitlis Vilayet Salnâmesi, H. 1310 (1892), Vilayet Matbaası. Gazete The Edinburgh Gazette, 18 June 1895, Issue 10684. The Edinburgh Gazette, 8 September 1896, Issue 10812. The Edinburgh Gazette, 17 May 1904, Issue 11620. The Edinburgh Gazette, 28 March 1911, Issue 12341. The Edinburgh Gazette, 5 January 1915, Issue 12758. The London Gazette, 4 September 1896, Issue: 26774. The London Gazette, 13 May 1904, Issue: 27676. Kitaplar CUİNET, Vital, La Turquie D’asie, Géographie Administrative Statistique Descriptive et Raisonnée de Chaque Province de L’asie-Mineure, C. II, Ernest Leroux Éditeur, Paris 1891. PLATT, D.C.M., The Cinderella Service British Consuls Since 1825, Longman, Edin¬burgh 1971, The Foreign Office List: Forming a Complete Diplomatic and Consular Handbook for 1896, Edited by Edward Hertslet, K.C.B. and Edward Cecil Hertslet ESQ., Sixty-ninth Publication, London. The Foreign Office List: Forming a Complete Diplomatic and Consular Handbook for 1897, Edited by Edward Hertslet, K.C.B. and Edward Cecil Hertslet ESQ., Seventieth Publication, London. The Foreign Office List: Forming a Complete Diplomatic and Consular Handbook for 1898, Edited by Edward Hertslet, K.C.B., Seventy-first Publication, London. The Foreign Office List: Forming a Complete Diplomatic and Consular Handbook for 1905, Edited by Godfrey E. P. Hertslet, Seventy-eighth Publication, London.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Emel Demir Görür
0000-0003-1408-1377
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

10 Haziran 2020

Gönderilme Tarihi

1 Ekim 2019

Kabul Tarihi

26 Kasım 2019

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2020 Cilt: 13 Sayı: 26

DOI

https://doi.org/10.19060/gav.750472

IZ

https://izlik.org/JA99XS83XX

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Demir Görür, E. (2020). İngiliz Konsolos James Henry Monahan’ın Raporlarında Bitlis Vilayeti (1896-1898). Gazi Akademik Bakış, 13(26), 244-266. https://doi.org/10.19060/gav.750472

AMA

1.Demir Görür E. İngiliz Konsolos James Henry Monahan’ın Raporlarında Bitlis Vilayeti (1896-1898). Gazi Akademik Bakış. 2020;13(26):244-266. doi:10.19060/gav.750472

Chicago

Demir Görür, Emel. 2020. “İngiliz Konsolos James Henry Monahan’ın Raporlarında Bitlis Vilayeti (1896-1898)”. Gazi Akademik Bakış 13 (26): 244-66. https://doi.org/10.19060/gav.750472.

EndNote

Demir Görür E (01 Haziran 2020) İngiliz Konsolos James Henry Monahan’ın Raporlarında Bitlis Vilayeti (1896-1898). Gazi Akademik Bakış 13 26 244–266.

IEEE

[1]E. Demir Görür, “İngiliz Konsolos James Henry Monahan’ın Raporlarında Bitlis Vilayeti (1896-1898)”, Gazi Akademik Bakış, c. 13, sy 26, ss. 244–266, Haz. 2020, doi: 10.19060/gav.750472.

ISNAD

Demir Görür, Emel. “İngiliz Konsolos James Henry Monahan’ın Raporlarında Bitlis Vilayeti (1896-1898)”. Gazi Akademik Bakış 13/26 (01 Haziran 2020): 244-266. https://doi.org/10.19060/gav.750472.

JAMA

1.Demir Görür E. İngiliz Konsolos James Henry Monahan’ın Raporlarında Bitlis Vilayeti (1896-1898). Gazi Akademik Bakış. 2020;13:244–266.

MLA

Demir Görür, Emel. “İngiliz Konsolos James Henry Monahan’ın Raporlarında Bitlis Vilayeti (1896-1898)”. Gazi Akademik Bakış, c. 13, sy 26, Haziran 2020, ss. 244-66, doi:10.19060/gav.750472.

Vancouver

1.Emel Demir Görür. İngiliz Konsolos James Henry Monahan’ın Raporlarında Bitlis Vilayeti (1896-1898). Gazi Akademik Bakış. 01 Haziran 2020;13(26):244-66. doi:10.19060/gav.750472

Cited By

GELENEKSEL KÜLTÜR VE KIRSAL YAŞAM İZİNDE KADIN (ANADOLU’NUN DOĞUSU-19. YÜZYIL)

Pamukkale University Journal of Social Sciences Institute

https://doi.org/10.30794/pausbed.1631786