Araştırma Makalesi

Aralıklı tip-2 bulanık c-ortalama ile zaman serilerinin bulanık dilsel özetlemesi: BIST100 örnek hisse uygulaması

Cilt: 40 Sayı: 3 21 Ağustos 2025
PDF İndir
TR EN

Aralıklı tip-2 bulanık c-ortalama ile zaman serilerinin bulanık dilsel özetlemesi: BIST100 örnek hisse uygulaması

Öz

Son yıllarda büyük ilgi gören dilsel özetleme, büyük verilerden insanların anlayabileceği çıkarımlar sağlamaktadır. Dilsel özetlemenin önemli bir aşaması, verilerin ne kadar doğru yansıtıldığını gösteren doğruluk derecesinin belirlenmesidir. Bu doğruluk derecelerinin hesaplanmasında literatürde eşit bölümleme yöntemi kullanılmaktadır fakat bu yöntem verilerin yoğunlaştığı aralıkları göz ardı etmektedir. Bu çalışmada, verilerin yoğun olarak yer aldığı aralıkları dikkate alarak bulanık kümeleri dağıtan Aralıklı Tip-2 Bulanık C Ortalama (AT2BCO) bölümleme yöntemi önerilmektedir. Önerilen yöntem ile aralıklı tip-2 bulanık kümeler oluşturulmuş, bulanık kardinalite tabanlı olasılık ve olabilirlik temelli yaklaşımlar kullanılarak dilsel özetlerin doğruluk dereceleri hesaplanmıştır. Önerilen yaklaşım adım adım açıklanmış ve literatürde kullanılan eşit bölümleme yöntemi ile sonuçları karşılaştırılmıştır. Önerilen AT2BCO bölümleme yöntemi, Borsa İstanbul'da (BIST) işlem gören üç hisse senedine ait son on yıllık dönemi kapsayan finansal zaman serilerine uygulanmıştır. Elde edilen sonuçlar, literatürde yer alan eşit bölümleme çalışmalarına göre daha kararlı sonuçlar ürettiğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. 1. Lecun, Y., Bengio, Y., Hinton, G., Deep learning, Nature. 2015.
  2. 2. Zhao, Z. Q., Zheng, P., Xu, S. T., Wu, X., Object Detection with Deep Learning: A Review, IEEE Trans Neural Netw Learn Syst. 2019.
  3. 3. Wolf, T., Debut, L., Sanh, V., Chaumond, J., Delangue, C., Moi, A., Cistac, P., Rault, T., Louf, R., Funtowicz, M., Davison, J., Shleifer, S., Platen, P. von, Ma, C., Jernite, Y., Plu, J., Xu, C., Scao, T. Le, Gugger, S., Drame, M., Lhoest, Q., Rush, A. M., Transformers: State-of-the-Art Natural Language Processing, 38-45, 2020.
  4. 4. Qiu, X. P., Sun, T. X., Xu, Y. G., Shao, Y. F., Dai, N., Huang, X. J., Pre-trained models for natural language processing: A survey, Sci China Technol Sci, 63 (10), 1872-1897, 2020.
  5. 5. Liu, P., Yuan, W., Jiang, Z., Hayashi, H., Neubig, G., Fu, J., Yuan, W., Jiang, Z., Hayashi, H., Neubig, G., Fu, J., Pre-train, Prompt, and Predict: A Systematic Survey of Prompting Methods in Natural Language Processing, ACM Comput Surv, 55 (9), 1-35, 2023.
  6. 6. Topol, E. J., High-performance medicine: the convergence of human and artificial intelligence, Nature Medicine, 25 (1), 44-56, 2019.
  7. 7. He, J., Baxter, S. L., Xu, J., Xu, J., Zhou, X., Zhang, K., The practical implementation of artificial intelligence technologies in medicine, Nat Med, 25 (1), 30-36, 2019.
  8. 8. Fernandes, M., Vieira, S. M., Leite, F., Palos, C., Finkelstein, S., Sousa, J. M. C., Clinical Decision Support Systems for Triage in the Emergency Department using Intelligent Systems: A Review, Artif Intell Med, 102, 101762, 2020.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Mühendislik

Bölüm

Araştırma Makalesi

Erken Görünüm Tarihi

13 Mayıs 2025

Yayımlanma Tarihi

21 Ağustos 2025

Gönderilme Tarihi

11 Mart 2023

Kabul Tarihi

16 Ocak 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 40 Sayı: 3

Kaynak Göster

APA
Özdoğan, İ., Boran, F. E., & Yıldız, O. (2025). Aralıklı tip-2 bulanık c-ortalama ile zaman serilerinin bulanık dilsel özetlemesi: BIST100 örnek hisse uygulaması. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, 40(3), 1659-1672. https://doi.org/10.17341/gazimmfd.1263678
AMA
1.Özdoğan İ, Boran FE, Yıldız O. Aralıklı tip-2 bulanık c-ortalama ile zaman serilerinin bulanık dilsel özetlemesi: BIST100 örnek hisse uygulaması. GUMMFD. 2025;40(3):1659-1672. doi:10.17341/gazimmfd.1263678
Chicago
Özdoğan, İlyas, Fatih Emre Boran, ve Oktay Yıldız. 2025. “Aralıklı tip-2 bulanık c-ortalama ile zaman serilerinin bulanık dilsel özetlemesi: BIST100 örnek hisse uygulaması”. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi 40 (3): 1659-72. https://doi.org/10.17341/gazimmfd.1263678.
EndNote
Özdoğan İ, Boran FE, Yıldız O (01 Ağustos 2025) Aralıklı tip-2 bulanık c-ortalama ile zaman serilerinin bulanık dilsel özetlemesi: BIST100 örnek hisse uygulaması. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi 40 3 1659–1672.
IEEE
[1]İ. Özdoğan, F. E. Boran, ve O. Yıldız, “Aralıklı tip-2 bulanık c-ortalama ile zaman serilerinin bulanık dilsel özetlemesi: BIST100 örnek hisse uygulaması”, GUMMFD, c. 40, sy 3, ss. 1659–1672, Ağu. 2025, doi: 10.17341/gazimmfd.1263678.
ISNAD
Özdoğan, İlyas - Boran, Fatih Emre - Yıldız, Oktay. “Aralıklı tip-2 bulanık c-ortalama ile zaman serilerinin bulanık dilsel özetlemesi: BIST100 örnek hisse uygulaması”. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi 40/3 (01 Ağustos 2025): 1659-1672. https://doi.org/10.17341/gazimmfd.1263678.
JAMA
1.Özdoğan İ, Boran FE, Yıldız O. Aralıklı tip-2 bulanık c-ortalama ile zaman serilerinin bulanık dilsel özetlemesi: BIST100 örnek hisse uygulaması. GUMMFD. 2025;40:1659–1672.
MLA
Özdoğan, İlyas, vd. “Aralıklı tip-2 bulanık c-ortalama ile zaman serilerinin bulanık dilsel özetlemesi: BIST100 örnek hisse uygulaması”. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, c. 40, sy 3, Ağustos 2025, ss. 1659-72, doi:10.17341/gazimmfd.1263678.
Vancouver
1.İlyas Özdoğan, Fatih Emre Boran, Oktay Yıldız. Aralıklı tip-2 bulanık c-ortalama ile zaman serilerinin bulanık dilsel özetlemesi: BIST100 örnek hisse uygulaması. GUMMFD. 01 Ağustos 2025;40(3):1659-72. doi:10.17341/gazimmfd.1263678

Cited By