Araştırma Makalesi

Tümör tanısında öncü bir yöntem: Zaman domeninde sonlu farklar ve genetik algoritmalar hibrit modeliyle biyoısı transfer analizi

Cilt: 41 Sayı: 1 20 Şubat 2026
PDF İndir
EN TR

Tümör tanısında öncü bir yöntem: Zaman domeninde sonlu farklar ve genetik algoritmalar hibrit modeliyle biyoısı transfer analizi

Öz

Kanser tedavisinde erken tanı, iyileşme ve sağkalım süresi açısından çok önemlidir. Dokudaki bir tümör, doku sıcaklık profilini, kan perfüzyonunu, metabolik ısı üretimini ve cilt yüzey sıcaklığını değiştirir. Bu çalışmada, FDTD-GA (zaman domeninde sonlu farklar-genetik algoritmalar) hibrit modeliyle, diğer tanı yöntemlerinden önce tümörlü/sağlıklı doku ön tanısı hedeflenmiş, gereksiz yere hem MRI, biyopsi, PET, mamografi, BT gibi tanı yöntemlerinin olası zararlarının hem de hekim, sağlık çalışanı meşguliyetinin önüne geçilmesi amaçlanmıştır. Diğer tanı yöntemlerinin henüz tanıyamadığı erken evredeki tümör, FDTD-GA modeliyle farkedilebilir. Tümör, cilt yüzey sıcaklığını artırır. FDTD-GA modelinde, FDTD, Pennes biyoısı transfer denklemini cilt yüzey sıcaklığı referansıyla çözer. Literatürden alınan farklı dokuların fiziksel ve termal parametrelerine göre, FDTD-GA modeliyle, hem literatürde verilen kan perfüzyonu ve metabolik ısı değerlerine hem de tümörlü dokularda sağlıklı dokulardan çok daha yüksek kan perfüzyonu ve metabolik ısı değerleri bulunmasına göre tümörlü doku ön tanısı konulabilmiştir. Modelde, FDTD ve GA içiçe, birbirine bağlı çalışmaktadır. Her generasyonda, FDTD, GA için doku sıcaklıklarını hesaplar. GA, FDTD için kan perfüzyonu ve metabolik ısı üretim değerlerini bulur. Sonuçta, cilt yüzey sıcaklığına karşılık gelen doku kan perfüzyon oranı ve metabolik ısı değerleri bulunur. Tanıda, metabolik ısı üretiminin daha baskın olduğu söylenebilir. Tümörlü/sağlıklı doku tanılamalarında, cilt yüzey referans sıcaklığına neredeyse eşit doku sıcaklıklarına ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. 1. World Health Organization. Key facts. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/cancer. Yayın tarihi: 03.02.2022, Erişim tarihi: 07.08.2025
  2. 2. Gürsu B., Tümörlü Doku Tespiti İçin Pennes’in Biyoısı Transfer Yaklaşımıyla Kan Perfüzyon Parametresinin Tahmininde Hibrit Bir Model: Zaman Domeninde Sonlu Farklar Yöntemi ve Sezgisel Algoritmalar, Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Ankara, 2023.
  3. 3. Pennes H.H., Analysis of Tissue and Arterial Blood Temperature in the Resting Human Forearm, Journal of Applied Physilogy, 1 (2), 93-122, 1948.
  4. 4. Hussein H., Abbas E., Keshavarzi S., Fazelzad R., Bukhanov K., Kulkarni S., Au F., Ghai S., Alabousi A., Freitas V., Supplemental Breast Cancer Screening in Women with Dense Breasts and Negative Mammography: A Systematic Review and Meta-Analysis, Radiology, 306 (3), 2023.
  5. 5. Rakhunde M.B., Gotarkar S., Choudhari S.G., Thermography as a Breast Cancer Screening Technique: A Review Article, Cureus Journal of Medical Science, 14 (11), 2022.
  6. 6. Jacob G., Jose I., Sujatha S., Breast cancer detection: A comparative review on passive and active thermography, Infrared Physics & Technology, 134, 2023.
  7. 7. Agnelli J.P., Barrea A.A., Turner C.V., Tumor location and parameter estimation by thermography, Mathematical and Computer Modelling, 53 (7), 1527-1534, 2011.
  8. 8. Deng Z.S., Liu J., Mathematical modeling of temperature mapping over skin surface and its implementation in thermal disease diagnostics, Computers in Biology and Medicine, 34 (6), 495–521, 2004.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Algoritmalar ve Hesaplama Kuramı, Veri Yapıları ve Algoritmalar, Sağlıkta Bilgi İşleme, Evrimsel Hesaplama, Memnuniyet ve Optimizasyon, Biyomedikal Tanı

Bölüm

Araştırma Makalesi

Erken Görünüm Tarihi

20 Şubat 2026

Yayımlanma Tarihi

20 Şubat 2026

Gönderilme Tarihi

4 Eylül 2024

Kabul Tarihi

2 Kasım 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 41 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Gürsu, B., & Büyükatalay, E. Ö. (2026). Tümör tanısında öncü bir yöntem: Zaman domeninde sonlu farklar ve genetik algoritmalar hibrit modeliyle biyoısı transfer analizi. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, 41(1), 229-252. https://doi.org/10.17341/gazimmfd.1543751
AMA
1.Gürsu B, Büyükatalay EÖ. Tümör tanısında öncü bir yöntem: Zaman domeninde sonlu farklar ve genetik algoritmalar hibrit modeliyle biyoısı transfer analizi. GUMMFD. 2026;41(1):229-252. doi:10.17341/gazimmfd.1543751
Chicago
Gürsu, Barış, ve Elçin Özgür Büyükatalay. 2026. “Tümör tanısında öncü bir yöntem: Zaman domeninde sonlu farklar ve genetik algoritmalar hibrit modeliyle biyoısı transfer analizi”. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi 41 (1): 229-52. https://doi.org/10.17341/gazimmfd.1543751.
EndNote
Gürsu B, Büyükatalay EÖ (01 Mart 2026) Tümör tanısında öncü bir yöntem: Zaman domeninde sonlu farklar ve genetik algoritmalar hibrit modeliyle biyoısı transfer analizi. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi 41 1 229–252.
IEEE
[1]B. Gürsu ve E. Ö. Büyükatalay, “Tümör tanısında öncü bir yöntem: Zaman domeninde sonlu farklar ve genetik algoritmalar hibrit modeliyle biyoısı transfer analizi”, GUMMFD, c. 41, sy 1, ss. 229–252, Mar. 2026, doi: 10.17341/gazimmfd.1543751.
ISNAD
Gürsu, Barış - Büyükatalay, Elçin Özgür. “Tümör tanısında öncü bir yöntem: Zaman domeninde sonlu farklar ve genetik algoritmalar hibrit modeliyle biyoısı transfer analizi”. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi 41/1 (01 Mart 2026): 229-252. https://doi.org/10.17341/gazimmfd.1543751.
JAMA
1.Gürsu B, Büyükatalay EÖ. Tümör tanısında öncü bir yöntem: Zaman domeninde sonlu farklar ve genetik algoritmalar hibrit modeliyle biyoısı transfer analizi. GUMMFD. 2026;41:229–252.
MLA
Gürsu, Barış, ve Elçin Özgür Büyükatalay. “Tümör tanısında öncü bir yöntem: Zaman domeninde sonlu farklar ve genetik algoritmalar hibrit modeliyle biyoısı transfer analizi”. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, c. 41, sy 1, Mart 2026, ss. 229-52, doi:10.17341/gazimmfd.1543751.
Vancouver
1.Barış Gürsu, Elçin Özgür Büyükatalay. Tümör tanısında öncü bir yöntem: Zaman domeninde sonlu farklar ve genetik algoritmalar hibrit modeliyle biyoısı transfer analizi. GUMMFD. 01 Mart 2026;41(1):229-52. doi:10.17341/gazimmfd.1543751