EN
TR
Eko-inovasyon yeteneğini etkileyen faktörlerin nedensellik ilişkilerinin araştırılması: Regresyon analizi ve DEMATEL tabanlı entegre bir yaklaşım
Öz
Günümüzde artan çevresel bilinç ve sürdürülebilirlik talepleri doğrultusunda, eko-inovasyon (Eİ), üretim firmaları için hem rekabet avantajı sağlayan hem de uzun vadeli başarıyı destekleyen kritik bir unsur haline gelmiştir. Firmaların Eİ yetenekleri, organizasyonel kültürden stratejik yönelimlere kadar çeşitli içsel faktörlerin etkisi altında gelişmekte ve şekillenmektedir. Bu bağlamda bu çalışmada üretim firmaların Eİ yeteneklerini etkileyen içsel faktörlerin belirlenmesi ve bu faktörler arasındaki karmaşık nedensellik ilişkilerinin detaylı bir şekilde analiz edilmesi amaçlanmaktadır. Bu amaçla öncelikle sistematik bir literatür taraması ve uzmanlarla yapılan görüşmeler sonucunda Eİ yeteneğini etkileyen toplamda 12 faktör tanımlanmıştır. Çalışmada faktörler arasındaki ilişkilerin araştırılması amacıyla Regresyon analizi ve DEMATEL yönteminin entegre edildiği yenilikçi bir yaklaşım kullanılmıştır. Bu yaklaşım özellikle yüksek sayıda faktör içeren çalışmalarda uzmanların değerlendirme yükünü önemli ölçüde azaltmakta ve uzman görüşlerinin birleştirilerek faktörlerin birbirleri üzerindeki doğrudan etkilerinin belirlenmesinde etkili bir çözüm sunmaktadır. Analizler sonucunda sırasıyla stratejik yönetim yeteneği, teknolojik yenilik yeteneği ve Ar-Ge yeteneği diğer faktörler üzerinde itici gücü olan en kritik faktörler olarak elde edilmiştir. Ek olarak örgütsel yönetim yeteneği, öğrenme yeteneği ve proses/üretim yeteneği faktörlerinin de çekirdek faktörler arasında olduğu anlaşılmaktadır. Bu çalışmadan elde edilen bulgular, üretim firmalarının Eİ süreçlerini iyileştirmek ve sürdürülebilirlik hedeflerine ulaşmak için uygulanabilir stratejilerin geliştirilmesinde kapsamlı bir rehber niteliği taşımaktadır.
Anahtar Kelimeler
Etik Beyan
Yazarlar, bu çalışmanın yürütülmesi ve yayımlanması sürecinde herhangi bir kişi ya da kurumla çıkar çatışması içerisinde olmadığını beyan eder.
Kaynakça
- 1. Doran, J., Ryan, G., The importance of the diverse drivers and types of environmental innovation for firm performance, Business Strategy and the Environment, 25 (2), 102-119, 2016.
- 2. Arranz, N., Arroyabe M.F., Agustin M, Arroyabe, J.C.F., Incentives and inhibiting factors of eco-innovation in the Spanish firms, J. Cleaner Prod., 220, 1-28, 2019.
- 3. Benkraiem R., Dubocage E., Lelong Y., Shuwaikh, F., The effects of environmental performance and green innovation on corporate venture capital, Ecological Economics, 210, 1-57, 2023.
- 4. Rodríguez-Rebés, L, Ibar-Alonso, R., Gomez, L.M.R., Navío-Marco, J., The use and drivers of organizational eco-innovation in European SMEs, Research in International Business and Finance, 70, 1-18, 2024.
- 5. Salim, N., Ab Rahman, M.N., Abd Wahab, D., A systematic literature review of internal capabilities for enhancing eco-innovation performance of manufacturing firms, Journal of Cleaner Production, 209, 1445-1460, 2019.
- 6. Xie, X., Huo, J., Qi, G., Zhu, K.X., Green process innovation and financial performance in emerging economies: Moderating effects of absorptive capacity and green subsidies, IEEE Transactions on Engineering Management, 67 (3), 760-772, 2019.
- 7. Testa, F., Annunziata, E., Iraldo, F., Frey, M., Drawbacks and opportunities of green public procurement: an effective tool for sustainable production, Journal of Cleaner Production, 216, 144-152, 2019.
- 8. Borghesi, S., Cainelli, G., Mazzanti, M., Linking emission trading to environmental innovation: Evidence from the Italian manufacturing industry, Research Policy, 44 (3), 669-683, 2015.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Endüstri Mühendisliği
Bölüm
Araştırma Makalesi
Erken Görünüm Tarihi
8 Ağustos 2025
Yayımlanma Tarihi
21 Ağustos 2025
Gönderilme Tarihi
8 Ekim 2024
Kabul Tarihi
8 Mart 2025
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2025 Cilt: 40 Sayı: 3
APA
Boyacı, A. İ., Akman, G., & Karabıçak, Ç. (2025). Eko-inovasyon yeteneğini etkileyen faktörlerin nedensellik ilişkilerinin araştırılması: Regresyon analizi ve DEMATEL tabanlı entegre bir yaklaşım. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, 40(3), 2013-2028. https://doi.org/10.17341/gazimmfd.1563324
AMA
1.Boyacı Aİ, Akman G, Karabıçak Ç. Eko-inovasyon yeteneğini etkileyen faktörlerin nedensellik ilişkilerinin araştırılması: Regresyon analizi ve DEMATEL tabanlı entegre bir yaklaşım. GUMMFD. 2025;40(3):2013-2028. doi:10.17341/gazimmfd.1563324
Chicago
Boyacı, Ali İhsan, Gulsen Akman, ve Çağın Karabıçak. 2025. “Eko-inovasyon yeteneğini etkileyen faktörlerin nedensellik ilişkilerinin araştırılması: Regresyon analizi ve DEMATEL tabanlı entegre bir yaklaşım”. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi 40 (3): 2013-28. https://doi.org/10.17341/gazimmfd.1563324.
EndNote
Boyacı Aİ, Akman G, Karabıçak Ç (01 Ağustos 2025) Eko-inovasyon yeteneğini etkileyen faktörlerin nedensellik ilişkilerinin araştırılması: Regresyon analizi ve DEMATEL tabanlı entegre bir yaklaşım. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi 40 3 2013–2028.
IEEE
[1]A. İ. Boyacı, G. Akman, ve Ç. Karabıçak, “Eko-inovasyon yeteneğini etkileyen faktörlerin nedensellik ilişkilerinin araştırılması: Regresyon analizi ve DEMATEL tabanlı entegre bir yaklaşım”, GUMMFD, c. 40, sy 3, ss. 2013–2028, Ağu. 2025, doi: 10.17341/gazimmfd.1563324.
ISNAD
Boyacı, Ali İhsan - Akman, Gulsen - Karabıçak, Çağın. “Eko-inovasyon yeteneğini etkileyen faktörlerin nedensellik ilişkilerinin araştırılması: Regresyon analizi ve DEMATEL tabanlı entegre bir yaklaşım”. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi 40/3 (01 Ağustos 2025): 2013-2028. https://doi.org/10.17341/gazimmfd.1563324.
JAMA
1.Boyacı Aİ, Akman G, Karabıçak Ç. Eko-inovasyon yeteneğini etkileyen faktörlerin nedensellik ilişkilerinin araştırılması: Regresyon analizi ve DEMATEL tabanlı entegre bir yaklaşım. GUMMFD. 2025;40:2013–2028.
MLA
Boyacı, Ali İhsan, vd. “Eko-inovasyon yeteneğini etkileyen faktörlerin nedensellik ilişkilerinin araştırılması: Regresyon analizi ve DEMATEL tabanlı entegre bir yaklaşım”. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, c. 40, sy 3, Ağustos 2025, ss. 2013-28, doi:10.17341/gazimmfd.1563324.
Vancouver
1.Ali İhsan Boyacı, Gulsen Akman, Çağın Karabıçak. Eko-inovasyon yeteneğini etkileyen faktörlerin nedensellik ilişkilerinin araştırılması: Regresyon analizi ve DEMATEL tabanlı entegre bir yaklaşım. GUMMFD. 01 Ağustos 2025;40(3):2013-28. doi:10.17341/gazimmfd.1563324