Araştırma Makalesi

Transformatör modelleri ile zaman serisi analizi tabanlı toprak sıcaklığı tahmini

Cilt: 41 Sayı: 1 31 Mart 2026
PDF İndir
TR

Transformatör modelleri ile zaman serisi analizi tabanlı toprak sıcaklığı tahmini

Öz

Toprak sıcaklığı; buzulların enerji dengesi, kütle dengesi, ekolojik istikrar ve tarımsal verimlilik üzerinde belirleyici bir değişken olup, karmaşık ve doğrusal olmayan etkileşimler nedeniyle doğru biçimde tahmin edilmesi güçtür. Mevcut yöntemler bu karmaşıklıkları yeterince temsil edemediğinden, daha gelişmiş modellere ihtiyaç duyulmaktadır. Bu çalışma, toprak sıcaklığı tahmini için transformatör tabanlı yeni bir çerçeve önermektedir. Transformatör mimarilerinin uzun vadeli bağımlılıkları ve zamansal örüntüleri yakalama konusundaki üstün yeteneklerinden yararlanılarak çevresel veriler üzerinde yüksek doğruluklu bir tahmin modeli geliştirilmiştir. Modelin geliştirilmesi ve değerlendirilmesi için altı farklı FLUXNET istasyonundan elde edilen veriler kullanılmıştır. Karşılaştırmalı analizler; ağaç tabanlı yöntemler, klasik derin öğrenme mimarileri ve beş gelişmiş transformatör modeli (Vanilla Transformer, Informer, Autoformer, Reformer ve ETSformer) ile gerçekleştirilmiştir. Sonuçlar, transformatör tabanlı modellerin tahmin doğruluğu bakımından geleneksel yaklaşımlara kıyasla belirgin üstünlük sağladığını göstermektedir. Ayrıca önerilen yöntemin farklı çevresel koşullarda tutarlı, sağlam ve genelleştirilebilir performans sergilediği doğrulanmıştır. Bulgular, transformatör modellerinin çevresel tahmin problemlerinde, özellikle toprak sıcaklığı öngörüsünde, yüksek potansiyele sahip olduğunu ortaya koymakta hem bilimsel anlayışa katkı sağlamakta hem de ölçeklenebilir, güvenilir ve pratik uygulamalara uygun bir araç sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. 1. Adair E. C., Parton W. J., Del Grosso S. J., Silver W. L., Harmon M. E., Hall S. A., Burke I. C., Hart S. C., Simple three-pool model accurately describes patterns of long-term litter decomposition in diverse climates, Global Change Biology, 14 (11), 2636–2660, 2008.
  2. 2. Bykova O., Chuine I., Morin X., Higgins S. I., Temperature dependence of the reproduction niche and its relevance for plant species distributions, Journal of Biogeography, 39 (12), 2191–2200, 2012.
  3. 3. Fabris L., Buddendorf W. B., Soulsby C., Assessing the seasonal effect of flow regimes on availability of Atlantic salmon fry habitat in an upland Scottish stream, Science of The Total Environment, 696, 133857, 2019.
  4. 4. Davidson E. A., Janssens I. A., Temperature sensitivity of soil carbon decomposition and feedbacks to climate change, Nature, 440 (7081), 165–173, 2006.
  5. 5. Attri I., Awasthi L. K., Sharma T. P., Rathee P., A review of deep learning techniques used in agriculture, Ecological Informatics, 102217, 2023.
  6. 6. Khan A., Vibhute A. D., Mali S., Patil C. H., A systematic review on hyperspectral imaging technology with a machine and deep learning methodology for agricultural applications, Ecological Informatics, 69, 101678, 2022.
  7. 7. Zhang Z., Li Y., Williams R. A., Chen Y., Peng R., Liu X., Qi Y., Wang Z., Responses of soil respiration and its sensitivities to temperature and precipitation: A meta-analysis, Ecological Informatics, 102057, 2023.
  8. 8. Seifi A., Ehteram M., Nayebloei F., Soroush F., Gharabaghi B., Torabi Haghighi A., GLUE uncertainty analysis of hybrid models for predicting hourly soil temperature and application wavelet coherence analysis for correlation with meteorological variables, Soft Computing, 25, 10723–10748, 2021.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Derin Öğrenme, Nöral Ağlar, Makine Öğrenme (Diğer), Mekansal Veri ve Bilgi İşleme

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

31 Mart 2026

Gönderilme Tarihi

21 Mart 2025

Kabul Tarihi

19 Ocak 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 41 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Yurtsever, M. M. E., Kilimci, Z. H., & Küçükmanisa, A. (2026). Transformatör modelleri ile zaman serisi analizi tabanlı toprak sıcaklığı tahmini. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, 41(1), 579-594. https://doi.org/10.17341/gazimmfd.1662870
AMA
1.Yurtsever MME, Kilimci ZH, Küçükmanisa A. Transformatör modelleri ile zaman serisi analizi tabanlı toprak sıcaklığı tahmini. GUMMFD. 2026;41(1):579-594. doi:10.17341/gazimmfd.1662870
Chicago
Yurtsever, Muhammet Mücahit Enes, Zeynep Hilal Kilimci, ve Ayhan Küçükmanisa. 2026. “Transformatör modelleri ile zaman serisi analizi tabanlı toprak sıcaklığı tahmini”. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi 41 (1): 579-94. https://doi.org/10.17341/gazimmfd.1662870.
EndNote
Yurtsever MME, Kilimci ZH, Küçükmanisa A (01 Mart 2026) Transformatör modelleri ile zaman serisi analizi tabanlı toprak sıcaklığı tahmini. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi 41 1 579–594.
IEEE
[1]M. M. E. Yurtsever, Z. H. Kilimci, ve A. Küçükmanisa, “Transformatör modelleri ile zaman serisi analizi tabanlı toprak sıcaklığı tahmini”, GUMMFD, c. 41, sy 1, ss. 579–594, Mar. 2026, doi: 10.17341/gazimmfd.1662870.
ISNAD
Yurtsever, Muhammet Mücahit Enes - Kilimci, Zeynep Hilal - Küçükmanisa, Ayhan. “Transformatör modelleri ile zaman serisi analizi tabanlı toprak sıcaklığı tahmini”. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi 41/1 (01 Mart 2026): 579-594. https://doi.org/10.17341/gazimmfd.1662870.
JAMA
1.Yurtsever MME, Kilimci ZH, Küçükmanisa A. Transformatör modelleri ile zaman serisi analizi tabanlı toprak sıcaklığı tahmini. GUMMFD. 2026;41:579–594.
MLA
Yurtsever, Muhammet Mücahit Enes, vd. “Transformatör modelleri ile zaman serisi analizi tabanlı toprak sıcaklığı tahmini”. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, c. 41, sy 1, Mart 2026, ss. 579-94, doi:10.17341/gazimmfd.1662870.
Vancouver
1.Muhammet Mücahit Enes Yurtsever, Zeynep Hilal Kilimci, Ayhan Küçükmanisa. Transformatör modelleri ile zaman serisi analizi tabanlı toprak sıcaklığı tahmini. GUMMFD. 01 Mart 2026;41(1):579-94. doi:10.17341/gazimmfd.1662870