Sokak ve caddelerin kentsel estetik boyutunun fraktal analiz ile değerlendirilmesi: Antalya 100. yıl ve Atatürk bulvarları örneği

Nilüfer Gürer; Zülal İdgü

doi:10.17341/gazimmfd.1686528

Sokak ve caddelerin kentsel estetik boyutunun fraktal analiz ile değerlendirilmesi: Antalya 100. yıl ve Atatürk bulvarları örneği

Öz

Kentsel alanlar geçmişten günümüze çağın gerektirdiklerine bağlı olarak değişim içerisindedir. Kentlerin omurgası olarak nitelendirilen sokak ve caddeler de bu değişimin parçasıdır. Kent kimliğinin oluşmasında, geçmişe ışık tutmada ve bireylerin aklında kentlerin nasıl yer edineceğine şekil vermede mekân ile ilk temas noktaları cadde ve sokaklardır. Bireyler bu izler üzerinden kentleri deneyimleyerek, öncelikle bu alanların sahip olduğu fiziksel nitelikleri kullanır ve hatırlarlar. Bireyler üzerinde iyi bir etki yaratmak ve bu yerlerin akılda kalıcılığını sağlamak için bu mekanlara estetik boyut kazandırmak önemlidir. Estetik kavram olarak hem nitel hem de nicel değerlendirmelere tabidir, dolayısıyla mekânsal analizinde çeşitli nicel ve nitel yöntemler kullanılmaktadır. Bu çalışmada, kent kimliği açısından önemli olan ve kentlilerin yoğun temas halinde olduğu, Antalya ili merkezinde bulunan ve kentin ana omurgası olarak kullanılan 100. Yıl ve Atatürk Bulvarlarının, kent kimliğine etkisini estetik kavramı üzerinden tartışabilmek için, fiziksel nitelikler üzerinden fraktal değerleri analiz edilmektedir. Analiz, birbirinin devamı şeklinde olan iki bulvar üzerinde, 500 metre aralıklarla belirlenen 19 noktadan doğu ve batı yönünden görüntüler elde edilerek yapılmıştır. Çalışma sonucunda aynı sokak/caddelerde kısa mesafede fiziksel niteliklerin farklılaşmasına bağlı olarak fraktal değerlerin de değişkenlik gösterdiği ortaya konulmaktadır. Bu durum aynı noktadan doğu- batı yönlerine bakılan görüntüler üzerinden yapılan analizler ile de desteklenmektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

1. Akbarishahabi, L. Tekel, A., Fractal analysis of street physical characteristic: the development of a practical tool for improving visual quality in street scenes, Ecology Planning and Design, St. Kliment Ohridski University Press, Bölüm 24, 2017.
2. Özcan, Z., Bayraktar, N., Görer, N., Tekel, A., An analytical solution on the city: streets first year planning studio experiment. Journal of the Faculty of Engineering and Architecture of Gazi University, 18(2), 17-30, 2013.
3. Gao, W., Hau, J., Gao, Y., Zhao, M., Jia, M., Quantifying the spatial ratio of streets in Beijing based on street- view images, International Journal of Geo-Information, 12, 246, 2023.
4. Kacha, L., Matsumato, N., Mansouri, A., Cavalcante, A., Predicting perceived complexity using local contrast statistics and fractal savoir information, Courrier du Savoir, 89-97, 2013.
5. Tekel, A., Tarihsel süreçte sokak ve caddelerin görsel estetik kalitesinde meydana gelen değişimi değerlendirmede bir model önerisi: Ankara’nın Ulus ve Kızılay kent merkezleri örneği, Journal of Ankara Studies, 9 (2), 217-238, 2021.
6. Hamameh, S., Yücel Caymaz, G. F., Evaluation of aesthetic, functional and environmental effects on the design of urban open spaces: a case study of İstanbul Şişhane Park, Turkey, Journal of Contemporary Urban Affairs, 4 (2), 67-86, 2020.
7. Akkar Ercan, Z.M., Karadoğan, S., Sürdürülebilir ve yaşanabilir kentler bağlamında kent kimliği ve estetiği, Belediye Hizmetlerinde İlkeler, 1. Baskı, İdeal Kent, Ankara, 87-116, 2023.
8. Kara, B., Işık, Y., Kent estetiği: Kuşadası örneği, Kuşadası Peyzaj Değerleri, TMMOB Peyzaj Mimarları Odası, 180- 193, 2018.

9. Montella, A., Chiaradonna, S., Mihiel, A.C.d.S., Lovegrove, G., Nunziante, P., Rella Riccardi, M., Sustainable complete streets design criteria and case study in Naples, Italy, Sustainability, 14, 13142, 2022.
10. Tekel, A., Arı, A., Kentsel yapılı çevrenin oluşumunda aktörler ve aktörler arası ilişkiler üzerine bir değerlendirme: Mardin Artuklu Üniversitesi, Yerel Politikalar, 153-167, 2013.
11. Türker, H. B., Sakınmaz, G., Kentsel donatı elemanlarının kalite değerlendirilmesi: Uşak Cumhuriyet Mahallesi Örneği, Mimarlık Bilimleri ve Uygulamaları Dergisi, 6 (2), 638-661, 2021.
12. Ertin Tezgör, D. G., Karakaya Aytin, B., Özyavuz M., Sınır kentlerde kent estetiği, sınır kentler ve sınırsız olanaklar, Trakya Üniversitesi, Bölüm 6, 92-100, 2023.
13. Perçin, M. H., Peyzaj Konstrüksiyonu 2 Ders Notu: Kentsel donatı elemanları, Bölüm 14, Ankara Üniversitesi.
14. Erdoğan, E., Çevre ve kent estetiği, ZKÜ Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 8 (9), 68-77, 2006.
15. Akbarishahabi, L., İmgelenebilir kentsel mekânların niteliklerinin fraktal yaklaşım ile saptanması ve bir tasarım gramerinin geliştirilmesi, Doktora Tezi, Gazi Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Ankara, 2017.
16. Arnheim, R., The dynamics of architectural form: based on the 1975 Mary Duke Biddle lectures at the Cooper Union (Vol. 376). Univ of California Press, 1977.
17. Lynch, K., Good city form. Cambridge, MA: MIT Press, 1984.
18. Lang, J., Environmental aesthetics: Theory, research and applications. New York: Cambridge University Press, 1988.
19. Baker, G., Design strategies in architecture: An approach to the analysis of form. London: E.& F.N. Spon, 1989.
20. Nasar,J.L., Hong, X., Visual preference in urban signscapes. Environment and Behavior, 31 (5), 671-691, 1999.
21. Moughtin, J. C., Urban design: Ornament and decoration. Oxford: Butterworth-Heinemann, 1995.
22. Günay, B., Urban design is a public policy. Ankara: METU Faculty of Architecture Press, 1999.
23. Hug, F.F., Shuvo, I.U.K., Islam, N., The essence of urban form and its relationship with urban aesthetics: A case form Rajshahi City, Bengladesh, In Proceeding of the 55. ISOCARP World Planning Congress Jakarta Bogar, Endonezya, Kasım 2019.
24. Jahanmir, F., Parker, D. C., An overview of fraktal geometry applied to urban planning, Land, 11, 495, 2022. 25. Cooper, J. Oskrochi, R., Fractal analysis of street vistas: a potential tool for assessing levels of visual variety in everyday strett scenes, Environment and Planning B: Planning and Design, 349- 363, 2008.
26. Ediz, Ö., Çağdaş, G., A computational architectural design model based on fractals, Open House International, 32 (2), 2007.
27. Erdoğan, G., Kent makroformlarının mekânı kullanma verimliliklerinin fraktal boyut ile incelenmesi, Doktora Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İzmir, 2015.
28. Atabeyoğlu, Ö., Bilge, G., Natural approach to urban construct: From leaf to urban, Journal of the Faculty of Engineering and Architecture of Gazi University, 38(1), 127-142, 2023.
29. Türkoğlu, İ., Toraman, S., Histopathological images classification by using decision trees and fractal analysis, Journal of the Faculty of Engineering and Architecture of Gazi University, 22 (4), 753-758, 2007.
30. Cooper, J., Assessing urban character: the use of fractal analysis of street edges, Urban Morphology, 9(2), 95-107, 2005.
31. Mizuno, S., Kakei, H., Fractal analysis of street forms, Journal of Planning, Architecture and Environmental Engineering, 414, 103-9, 1990.
32. Rodin, V., Rodina, E., The fractal dimension of Tokyo’s streets, Fractals, 8, 413-18, 2000.
33. Pentland A. P., Fractal-based description of natural scenes, IEEE Transactions on Pattern Analysis and Machine Intelligence, (6), 661- 674, 1984.
34. Peleg, S., Naor J., Hartley R., Avnir D., Multiple resolution texture analysis and classification, IEEE Transactions on Pattern Analysis and Machine Intelligence, (4), 518 - 523, 1984.
35. Vuduc R., Image segmentation using fractal dimension, Department of Computer Science, Cornell University, GEOL 634, 1997.
36. Chalup, S. K., Henderson, N., Ostwald, M. J., Wiclendt, L., A method for cityscape analysis by determining the fractal dimension of its skyline, ANZAScA Conference Proceedings, 337-344, 2018.
37. Yılmaz, D., Öztürk, S., Işınkaralar, Ö., Kent imgesinin yapıtaşı olarak sokaklarda mekânsal zenginliğin fraktal analizi, Kent Akademisi Dergisi, 15 (3), 1341-1358, 2022.
38. Çelik, D., Açıksöz, S., Tarihi kentlerde kent estetiği kaygısı: Bartın örneği, Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 10 (14), 57-65, 2008.
39. Nasar, J.L., Urban aesthetics the evaluative qualities of building exteriors, Environment and Behavior, 22 (3), 377-401, 1994.
40. Hagerhall, C. M., Purcell, T., Taylor, R., Fractal dimension of landscape silhouette outlines as a predictor of landscape preference, Journal of Environmental Psychology, 247-255, 2004.
41. Veri Bilim Okulu. Korelasyon analizi nedir? https://www.veribilimiokulu.com/korelasyon-analizir-nedir/. Yayın tarihi Haziran 11, 2020. Erişim tarihi Aralık 2, 2024.
42. Cooper, J., Fractal assessment of street-level skylines: a possible means of assessing and comparing character, Urban Morphology, 7 (2), 73-82, 2003.
43. Başkaya, A., Dinç Kaklaycı, P., Ayear, U., Karakaşlı, M., A test on formation of spatial image: The main entrance hall of education block of the Faculty of Engineering and Architecture, Gazi University, Journal of the Faculty of Engineering and Architecture of Gazi University, 18 (2), 79-94, 2003.
44. Cutting, J. E., Garuing, J. J., Fractal curves and complexity, Perception and Psychophysics, 42 (4), 365-370, 1987.
45. Spehar, B., Clifford, C.W.G., Newell, B.R., Taylor, R.P., Universal aesthetic of fractals, Computers and Graphics, 27 (5), 813-820, 2003.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Mimarlık (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Nilüfer Gürer ^*
0000-0001-5476-9382
Türkiye

Zülal İdgü
0009-0006-6566-4723
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

20 Temmuz 2026

Gönderilme Tarihi

29 Nisan 2025

Kabul Tarihi

21 Nisan 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 41 Sayı: 2

DOI

https://doi.org/10.17341/gazimmfd.1686528

IZ

https://izlik.org/JA77JD45DX

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Gürer, N., & İdgü, Z. (2026). Sokak ve caddelerin kentsel estetik boyutunun fraktal analiz ile değerlendirilmesi: Antalya 100. yıl ve Atatürk bulvarları örneği. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, 41(2), 1129-1140. https://doi.org/10.17341/gazimmfd.1686528

AMA

1.Gürer N, İdgü Z. Sokak ve caddelerin kentsel estetik boyutunun fraktal analiz ile değerlendirilmesi: Antalya 100. yıl ve Atatürk bulvarları örneği. GUMMFD. 2026;41(2):1129-1140. doi:10.17341/gazimmfd.1686528

Chicago

Gürer, Nilüfer, ve Zülal İdgü. 2026. “Sokak ve caddelerin kentsel estetik boyutunun fraktal analiz ile değerlendirilmesi: Antalya 100. yıl ve Atatürk bulvarları örneği”. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi 41 (2): 1129-40. https://doi.org/10.17341/gazimmfd.1686528.

EndNote

Gürer N, İdgü Z (01 Temmuz 2026) Sokak ve caddelerin kentsel estetik boyutunun fraktal analiz ile değerlendirilmesi: Antalya 100. yıl ve Atatürk bulvarları örneği. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi 41 2 1129–1140.

IEEE

[1]N. Gürer ve Z. İdgü, “Sokak ve caddelerin kentsel estetik boyutunun fraktal analiz ile değerlendirilmesi: Antalya 100. yıl ve Atatürk bulvarları örneği”, GUMMFD, c. 41, sy 2, ss. 1129–1140, Tem. 2026, doi: 10.17341/gazimmfd.1686528.

ISNAD

Gürer, Nilüfer - İdgü, Zülal. “Sokak ve caddelerin kentsel estetik boyutunun fraktal analiz ile değerlendirilmesi: Antalya 100. yıl ve Atatürk bulvarları örneği”. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi 41/2 (01 Temmuz 2026): 1129-1140. https://doi.org/10.17341/gazimmfd.1686528.

JAMA

1.Gürer N, İdgü Z. Sokak ve caddelerin kentsel estetik boyutunun fraktal analiz ile değerlendirilmesi: Antalya 100. yıl ve Atatürk bulvarları örneği. GUMMFD. 2026;41:1129–1140.

MLA

Gürer, Nilüfer, ve Zülal İdgü. “Sokak ve caddelerin kentsel estetik boyutunun fraktal analiz ile değerlendirilmesi: Antalya 100. yıl ve Atatürk bulvarları örneği”. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, c. 41, sy 2, Temmuz 2026, ss. 1129-40, doi:10.17341/gazimmfd.1686528.

Vancouver

1.Nilüfer Gürer, Zülal İdgü. Sokak ve caddelerin kentsel estetik boyutunun fraktal analiz ile değerlendirilmesi: Antalya 100. yıl ve Atatürk bulvarları örneği. GUMMFD. 01 Temmuz 2026;41(2):1129-40. doi:10.17341/gazimmfd.1686528