Araştırma Makalesi

Açıklanabilir makine öğrenimi yaklaşımı kullanılarak meme kanseriyle ilişkili BRCA1/2 varyantlarının patojenite değerlendirmesi

Cilt: 41 Sayı: 2 20 Temmuz 2026
PDF İndir
EN TR

Açıklanabilir makine öğrenimi yaklaşımı kullanılarak meme kanseriyle ilişkili BRCA1/2 varyantlarının patojenite değerlendirmesi

Öz

Meme kanseri, dünya genelinde kadınlarda en sık görülen kanser türüdür ve genetik ile çevresel faktörlerin etkileşimi sonucu ortaya çıkan heterojen bir hastalık grubunu temsil etmektedir. BRCA1/2 genlerindeki patojenik mutasyonlar, yaşam boyu meme kanseri riskini önemli ölçüde artırmakta ve bu durum, erken tanı ile önleyici stratejilerde genetik testlerin kritik rolünü vurgulamaktadır. Bu çalışmada, BRCA1/2 varyantlarının patojenitesinin makine öğrenimi algoritmaları kullanılarak değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Model geliştirme sürecinde, BRCA1/2 genlerine ait 32.719 varyant içeren kapsamlı bir veri seti ClinVar veritabanından elde edilmiştir. Veri seti sistematik olarak hazırlanmış, ön işleme uygulanmış ve çoklu sınıflandırma (iyi huylu, muhtemel iyi huylu, belirsiz öneme sahip varyant, muhtemel patojenik, patojenik) çerçevesinde analiz edilmiştir. Yedi farklı denetimli sınıflandırma algoritması uygulanmış, en iyi performansı gösteren Aşırı Gradyan Artırma (AGA) modeli ise 10-katlı tabakalı çapraz doğrulama altında Bayes optimizasyonu ile çalıştırılmıştır. AGA modeli %96,12 doğruluk ve %95,67 ağırlıklı-F1 skoru ile en yüksek başarıyı elde etmiştir. Açıklanabilir yapay zekâ yöntemiyle yapılan analizler, modelin sınıflandırma kararlarını hangi özelliklere dayandırdığını ve en yüksek katkıyı sunan kriterlerin öne çıktığını göstermektedir. Bulgular, makine öğrenimi tabanlı yaklaşımların BRCA1/2 varyant yorumlamasında ölçeklenebilir ve klinik açıdan anlamlı araçlar olarak kullanılabileceğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

TÜBİTAK TEYDEB, Proje No: 7241058

Proje Numarası

7241058

Etik Beyan

Bu çalışma kapsamında herhangi bir çıkar çatışması bulunmamaktadır.

Teşekkür

Bu araştırma, TÜBİTAK TEYDEB programı tarafından desteklenmiştir.

Kaynakça

  1. 1. Xu H, Xu B. Breast cancer: Epidemiology, risk factors and screening. Chin J Cancer Res., 35(6), 565-583, 2023.
  2. 2. ⁠Polyak K., Heterogeneity in breast cancer, J. Clin. Invest., 121 (10), 3786–3788, 2011.
  3. 3. Arnold M., Morgan E., Rumgay H., Mafra A., Singh D., Laversanne M., Vignat J., Gralow J.R., Cardoso F., Siesling S., Soerjomataram I., Current and future burden of breast cancer: Global statistics for 2020 and 2040, Breast, 66, 15–23, 2022.
  4. 4. Sung H., Ferlay J., Siegel R.L., Laversanne M., Soerjomataram I., Jemal A., Bray F., Global cancer statistics 2020: GLOBOCAN estimates of incidence and mortality worldwide for 36 cancers in 185 countries, CA Cancer J. Clin., 71 (3), 209–249, 2021.
  5. 5. Etcil, M., Dedeturk, B. K., Kolukisa, B., Bakir‐Gungor, B., & Gungor, V. C., Breast Cancer Detection Using a New Parallel Hybrid Logistic Regression Model Trained by Particle Swarm Optimization and Clonal Selection Algorithms. Concurrency and Computation: Practice and Experience, 37 (12-14), e70107, 2025.
  6. 6. ⁠Sanguinetti A., Polistena A., Lucchini R., Monacelli M., Galasse S., Avenia S., Triola R., Monacelli A., Avenia N., Male breast cancer, clinical presentation, diagnosis and treatment: Twenty years of experience in our Breast Unit, Int. J. Surg. Case Rep., 20 (Suppl), 8–11, 2016.
  7. 7. Huang A., Li D., Fan Z., Chen J., Zhang W., Wu W., Long-term trends in the incidence of male breast cancer and nomogram for predicting survival in male breast cancer patients: a population-based epidemiologic study, Scientific Reports, 15, 2027, 2025.
  8. 8. ⁠Karami F., Mehdipour P., A comprehensive focus on global spectrum of BRCA1 and BRCA2 mutations in breast cancer, Biomed. Res. Int., 2013 (1), 928562, 2013.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Makine Öğrenme (Diğer), Yapay Zeka (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

20 Temmuz 2026

Gönderilme Tarihi

10 Eylül 2025

Kabul Tarihi

10 Nisan 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 41 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Kolukısa, B. (2026). Açıklanabilir makine öğrenimi yaklaşımı kullanılarak meme kanseriyle ilişkili BRCA1/2 varyantlarının patojenite değerlendirmesi. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, 41(2), 1117-1128. https://doi.org/10.17341/gazimmfd.1781575
AMA
1.Kolukısa B. Açıklanabilir makine öğrenimi yaklaşımı kullanılarak meme kanseriyle ilişkili BRCA1/2 varyantlarının patojenite değerlendirmesi. GUMMFD. 2026;41(2):1117-1128. doi:10.17341/gazimmfd.1781575
Chicago
Kolukısa, Burak. 2026. “Açıklanabilir makine öğrenimi yaklaşımı kullanılarak meme kanseriyle ilişkili BRCA1/2 varyantlarının patojenite değerlendirmesi”. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi 41 (2): 1117-28. https://doi.org/10.17341/gazimmfd.1781575.
EndNote
Kolukısa B (01 Temmuz 2026) Açıklanabilir makine öğrenimi yaklaşımı kullanılarak meme kanseriyle ilişkili BRCA1/2 varyantlarının patojenite değerlendirmesi. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi 41 2 1117–1128.
IEEE
[1]B. Kolukısa, “Açıklanabilir makine öğrenimi yaklaşımı kullanılarak meme kanseriyle ilişkili BRCA1/2 varyantlarının patojenite değerlendirmesi”, GUMMFD, c. 41, sy 2, ss. 1117–1128, Tem. 2026, doi: 10.17341/gazimmfd.1781575.
ISNAD
Kolukısa, Burak. “Açıklanabilir makine öğrenimi yaklaşımı kullanılarak meme kanseriyle ilişkili BRCA1/2 varyantlarının patojenite değerlendirmesi”. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi 41/2 (01 Temmuz 2026): 1117-1128. https://doi.org/10.17341/gazimmfd.1781575.
JAMA
1.Kolukısa B. Açıklanabilir makine öğrenimi yaklaşımı kullanılarak meme kanseriyle ilişkili BRCA1/2 varyantlarının patojenite değerlendirmesi. GUMMFD. 2026;41:1117–1128.
MLA
Kolukısa, Burak. “Açıklanabilir makine öğrenimi yaklaşımı kullanılarak meme kanseriyle ilişkili BRCA1/2 varyantlarının patojenite değerlendirmesi”. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, c. 41, sy 2, Temmuz 2026, ss. 1117-28, doi:10.17341/gazimmfd.1781575.
Vancouver
1.Burak Kolukısa. Açıklanabilir makine öğrenimi yaklaşımı kullanılarak meme kanseriyle ilişkili BRCA1/2 varyantlarının patojenite değerlendirmesi. GUMMFD. 01 Temmuz 2026;41(2):1117-28. doi:10.17341/gazimmfd.1781575