Araştırma Makalesi

Elektrikli bisiklet paylaşım sistemlerinde heterojen filo ile yeniden dengeleme problemi: Matematiksel model ve sezgisel algoritma

Cilt: 41 Sayı: 1 31 Mart 2026
PDF İndir
EN TR

Elektrikli bisiklet paylaşım sistemlerinde heterojen filo ile yeniden dengeleme problemi: Matematiksel model ve sezgisel algoritma

Öz

Bisiklet paylaşım sistemleri (BPS), kullanıcıların bisikletleri satın alma ve bakım sorumluluğu olmaksızın kiralayabildikleri yaygın bir araç paylaşım platformudur. BPS’de yeniden dengeleme, yüksek talep noktalarında bisikletlerin erişilebilirliğini ve bakım–dağıtım süreçlerinin sürdürülebilirliğini sağladığı için kritik öneme sahiptir. Son yıllarda kullanım kolaylığı nedeniyle elektrikli bisikletler (e-bisiklet) tercih edilmektedir. Ayrıca dengeleme işlemi için kullanılan araçlar boyut, hız ve kapasite açısından farklılık gösterebilmektedir. Bu nedenle çalışmada, batarya değişimli e-bisikletlerin kullanıldığı BPS’de (e-BPS) heterojen filo ile statik tam yeniden dengeleme problemi (e-HSTYDP) ele alınmıştır. e-HSTYDP, istasyonlar arasında e-bisikletlerin yeniden dağıtımında kullanılacak araç tipinin seçilmesi ve dengelemenin yapılması problemidir. Toplam dengeleme süresi ve toplam maliyet amaçlarının ayrı ayrı ele alındığı problem için karma tamsayılı model geliştirilmiştir. e-HSTYDP, NP-zor sınıfında yer aldığından, orta ve büyük boyutlu problemlere makul zamanlarda çözüm üretebilmek amacıyla Clarke-Wright Tasarruf (CWT) algoritmasına dayalı çözüm kurucu algoritma geliştirilmiştir. Model ve algoritmanın performansı, 6–40 düğüm arasında değişen 78 test problemi üzerinde incelenmiştir. Sonuçlar, küçük boyutlu problemler için modelin en iyi ya da en iyiye yakın çözümleri kısa sürede (en fazla 700 sn) üretebildiğini, ancak problem boyutu arttıkça çözüm süresinin hızla yükseldiğini göstermektedir. s-CWT algoritması ise orta ve büyük boyutlu problemlere 125 sn’den daha kısa sürede uygun çözümler üretmiş ve modelin bulduğu 3 çözümü iyileştirmiştir..

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. 1. Shi J.G., Si H., Wu G., Su Y., Lan J., Critical factors to achieve dockless bike-sharing sustainability in China: A stakeholder-oriented network perspective, Sustainability, 10 (6), 2090, 2018.
  2. 2. Midgley P., Bicycle-sharing schemes: enhancing sustainable mobility in urban areas, United Nations, Department of Economic and Social Affairs, 8, 1-12, 2011.
  3. 3. Chen F., Turoń K., Kłos M., Czech P., Pamuła W., Sierpiński G., Fifth-generation bike-sharing systems: examples from Poland and China, Zeszyty Naukowe, Transport/Politechnika Śląska, 2018.
  4. 4. Nath R.B., Rambha T., Modelling methods for planning and operation of bike-sharing systems, Journal of the Indian Institute of Science 99, 621-645, 2019.
  5. 5. Vallez C.M., Castro M., Contreras D., Challenges and opportunities in dock-based bike-sharing rebalancing: A systematic review, Sustainability, 13 (4), 1829, 2021.
  6. 6. Lebetkin M., Best bike-sharing cities in the world. https://www.usato day.com/story/travel/destinations/2013/10/01/best-cities-bike-sharing/2896227/. Yayın tarihi Ekim 1, 2013. Erişim tarihi Ekim 6, 2025.
  7. 7. Fricker C., Gast N., Incentives and redistribution in homogeneous bike-sharing systems with stations of finite capacity, Euro journal on transportation and logistics, 5 (3), 261-291, 2016.
  8. 8. Pal A., Zhang Y., Free-floating bike sharing: Solving real-life large-scale static rebalancing problems, Transportation Research Part C: Emerging Technologies, 80, 92-116, 2017.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Endüstri Mühendisliği

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

31 Mart 2026

Gönderilme Tarihi

8 Ekim 2025

Kabul Tarihi

12 Aralık 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 41 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Akpınar, İ. D., Keçeci, B., Altıparmak, F., & İç, Y. T. (2026). Elektrikli bisiklet paylaşım sistemlerinde heterojen filo ile yeniden dengeleme problemi: Matematiksel model ve sezgisel algoritma. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, 41(1), 427-444. https://doi.org/10.17341/gazimmfd.1798976
AMA
1.Akpınar İD, Keçeci B, Altıparmak F, İç YT. Elektrikli bisiklet paylaşım sistemlerinde heterojen filo ile yeniden dengeleme problemi: Matematiksel model ve sezgisel algoritma. GUMMFD. 2026;41(1):427-444. doi:10.17341/gazimmfd.1798976
Chicago
Akpınar, İpek Damla, Barış Keçeci, Fulya Altıparmak, ve Yusuf Tansel İç. 2026. “Elektrikli bisiklet paylaşım sistemlerinde heterojen filo ile yeniden dengeleme problemi: Matematiksel model ve sezgisel algoritma”. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi 41 (1): 427-44. https://doi.org/10.17341/gazimmfd.1798976.
EndNote
Akpınar İD, Keçeci B, Altıparmak F, İç YT (01 Mart 2026) Elektrikli bisiklet paylaşım sistemlerinde heterojen filo ile yeniden dengeleme problemi: Matematiksel model ve sezgisel algoritma. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi 41 1 427–444.
IEEE
[1]İ. D. Akpınar, B. Keçeci, F. Altıparmak, ve Y. T. İç, “Elektrikli bisiklet paylaşım sistemlerinde heterojen filo ile yeniden dengeleme problemi: Matematiksel model ve sezgisel algoritma”, GUMMFD, c. 41, sy 1, ss. 427–444, Mar. 2026, doi: 10.17341/gazimmfd.1798976.
ISNAD
Akpınar, İpek Damla - Keçeci, Barış - Altıparmak, Fulya - İç, Yusuf Tansel. “Elektrikli bisiklet paylaşım sistemlerinde heterojen filo ile yeniden dengeleme problemi: Matematiksel model ve sezgisel algoritma”. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi 41/1 (01 Mart 2026): 427-444. https://doi.org/10.17341/gazimmfd.1798976.
JAMA
1.Akpınar İD, Keçeci B, Altıparmak F, İç YT. Elektrikli bisiklet paylaşım sistemlerinde heterojen filo ile yeniden dengeleme problemi: Matematiksel model ve sezgisel algoritma. GUMMFD. 2026;41:427–444.
MLA
Akpınar, İpek Damla, vd. “Elektrikli bisiklet paylaşım sistemlerinde heterojen filo ile yeniden dengeleme problemi: Matematiksel model ve sezgisel algoritma”. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, c. 41, sy 1, Mart 2026, ss. 427-44, doi:10.17341/gazimmfd.1798976.
Vancouver
1.İpek Damla Akpınar, Barış Keçeci, Fulya Altıparmak, Yusuf Tansel İç. Elektrikli bisiklet paylaşım sistemlerinde heterojen filo ile yeniden dengeleme problemi: Matematiksel model ve sezgisel algoritma. GUMMFD. 01 Mart 2026;41(1):427-44. doi:10.17341/gazimmfd.1798976