TR
EN
Deprem sonrası okul binalarında biyofilik mekânsal performansın analitik değerlendirilmesi: Hatay, Türkiye örneğinde bulanık TOPSIS tabanlı model
Öz
Deprem sonrası yeniden yapılanmanın yoğun yaşandığı bölgelerde yer alan okullar, çocukların yalnızca fiziksel güvenliği için değil, aynı zamanda psikolojik iyileşmesi açısından da kritik mekânlardır. Bu mekânların tasarımında öğrencilerin bilişsel yükünü dengeleyen, öğrenme süreçlerini destekleyen ve doğayla temas üzerinden iyileştirici deneyimler sunan çözümler gereklidir. Biyofilik tasarım, çocukların ruh sağlığı ve öğrenme performansı üzerindeki olumlu etkileri kanıtlanmış bir yaklaşım olmasına karşın, afet bölgelerinde uygulanabilirliği büyük ölçüde göz ardı edilmiştir. Oysa ilkokul ve ortaokul mekânlarının biyofilik tasarım ilkeleri doğrultusunda değerlendirilmesi ve iyileştirilmesi, Türkiye bağlamında yalnızca mimari bir tercih değil, aynı zamanda toplumsal bir gerekliliktir. Bu çalışma, Kahramanmaraş merkezli depremlerden ağır şekilde etkilenen Hatay ilindeki ilkokul ve ortaokulların iç mekânsal niteliklerini biyofilik tasarım ilkeleri doğrultusunda değerlendirerek, hangi okulların iyileştirme gerektirdiğinin belirlenmesine yönelik bilimsel bir yöntem ortaya koymakta; mekânsal performanslarını analiz ederek okulları Bulanık TOPSIS yöntemiyle sıralamayı amaçlamaktadır. Deprem öncesi ve sonrasında aktif kullanılan okullar örneklem olarak seçilmiş; biyofilik kriterler uzmanlar tarafından dilsel değişkenlerle değerlendirilmiş ve üçgensel bulanık sayılar kullanılarak Bulanık TOPSIS yöntemiyle analiz edilmiştir. Sonuçlar, doğal ışık, mekânsal açıklık ve bitkisel unsurların afet sonrası öğrenme ortamlarında belirleyici olduğunu göstermektedir. Çalışma, kamu kurumları ve tasarımcılara iyileştirme süreçlerinde kullanılabilecek bütüncül bir karar destek modeli sunarak deprem bölgesindeki eğitim yapılarının biyofilik performansına yönelik özgün bir katkı sağlamaktadır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- 1. Wilson, E.O., Biophilia, Harvard University Press, Boston, ABD, 1984.
- 2. Wilson, E.O., Biophilia and the conservation ethic, In: Evolutionary Perspectives on Environmental Problems, 250–258, Routledge, New York, ABD, 2018.
- 3. Fromm, E., The Heart of Man, R.N. Anshen (Ed.), Harper & Row, New York, ABD, 1964.
- 4. Kellert, S.R., Heerwagen, J.H., Mador, M.L., Biophilic Design: The Theory, Science and Practice of Bringing Buildings to Life, John Wiley & Sons, Hoboken, ABD, 2008.
- 5. Bowler, D., Knight, L., Pullin, A., The importance of nature for health: Is there a specific benefit of contact with green space?, Collaboration for Environmental Evidence, CEE Review 08–003, 2010.
- 6. Leakas, D., Biophilia in Designing, Master's thesis, University of Cincinnati, Cincinnati, ABD, 2008.
- 7. Hudson, K. Holistic Dwelling: Integrating Biophilic Design, Environmental Psychology, and Feng Shui, DArch Thesis, University of Hawaii at Manoa, ABD, 2013.
- 8. Çorakçı, R.E., İç Mimarlıkta Biyofilik Tasarım İlkelerinin Belirlenmesi, Doktora Tezi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, İstanbul, 2016.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Afet Yardım Mimarisi, İç Mimarlık , Mimari Tasarım, Sürdürülebilir Mimari, Mimarlık (Diğer)
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Yayımlanma Tarihi
20 Temmuz 2026
Gönderilme Tarihi
2 Aralık 2025
Kabul Tarihi
7 Haziran 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 41 Sayı: 2
APA
Tarakçı, B. İ. (2026). Deprem sonrası okul binalarında biyofilik mekânsal performansın analitik değerlendirilmesi: Hatay, Türkiye örneğinde bulanık TOPSIS tabanlı model. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, 41(2), 1411-1428. https://doi.org/10.17341/gazimmfd.1834725
AMA
1.Tarakçı Bİ. Deprem sonrası okul binalarında biyofilik mekânsal performansın analitik değerlendirilmesi: Hatay, Türkiye örneğinde bulanık TOPSIS tabanlı model. GUMMFD. 2026;41(2):1411-1428. doi:10.17341/gazimmfd.1834725
Chicago
Tarakçı, Betül İrem. 2026. “Deprem sonrası okul binalarında biyofilik mekânsal performansın analitik değerlendirilmesi: Hatay, Türkiye örneğinde bulanık TOPSIS tabanlı model”. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi 41 (2): 1411-28. https://doi.org/10.17341/gazimmfd.1834725.
EndNote
Tarakçı Bİ (01 Temmuz 2026) Deprem sonrası okul binalarında biyofilik mekânsal performansın analitik değerlendirilmesi: Hatay, Türkiye örneğinde bulanık TOPSIS tabanlı model. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi 41 2 1411–1428.
IEEE
[1]B. İ. Tarakçı, “Deprem sonrası okul binalarında biyofilik mekânsal performansın analitik değerlendirilmesi: Hatay, Türkiye örneğinde bulanık TOPSIS tabanlı model”, GUMMFD, c. 41, sy 2, ss. 1411–1428, Tem. 2026, doi: 10.17341/gazimmfd.1834725.
ISNAD
Tarakçı, Betül İrem. “Deprem sonrası okul binalarında biyofilik mekânsal performansın analitik değerlendirilmesi: Hatay, Türkiye örneğinde bulanık TOPSIS tabanlı model”. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi 41/2 (01 Temmuz 2026): 1411-1428. https://doi.org/10.17341/gazimmfd.1834725.
JAMA
1.Tarakçı Bİ. Deprem sonrası okul binalarında biyofilik mekânsal performansın analitik değerlendirilmesi: Hatay, Türkiye örneğinde bulanık TOPSIS tabanlı model. GUMMFD. 2026;41:1411–1428.
MLA
Tarakçı, Betül İrem. “Deprem sonrası okul binalarında biyofilik mekânsal performansın analitik değerlendirilmesi: Hatay, Türkiye örneğinde bulanık TOPSIS tabanlı model”. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, c. 41, sy 2, Temmuz 2026, ss. 1411-28, doi:10.17341/gazimmfd.1834725.
Vancouver
1.Betül İrem Tarakçı. Deprem sonrası okul binalarında biyofilik mekânsal performansın analitik değerlendirilmesi: Hatay, Türkiye örneğinde bulanık TOPSIS tabanlı model. GUMMFD. 01 Temmuz 2026;41(2):1411-28. doi:10.17341/gazimmfd.1834725