Temel bileşen analizi kullanılarak Doğu Akdeniz Havzası ani taşkın potansiyelinin morfometrik yaklaşımla değerlendirilmesi
Öz
Bu çalışmada Doğu Akdeniz Havzası’nın ani taşkın potansiyeli morfometrik analiz yardımıyla incelenmiştir. Havza sekiz ana, toplamda 775 adet alt havzaya ayrılmış ve her alt havzaya ait on iki morfometrik parametre hesaplanmıştır. Temel bileşen analizi sonucunda alt havzaların ani taşkın potansiyeline göre sınıflandırılmasında drenaj yoğunluğu, Ro katsayısı ile dallanma, tekstür, uzunluk ve dairesellik oranlarının kullanılmasına karar verilmiştir. Alt havzalar ani taşkın potansiyelleri bakımından çok yüksek, yüksek, orta, düşük ve çok düşük olmak üzere beş kategoriye ayrılmıştır. Elde edilen kategoriler ile havzadaki kayıtlı taşkın olayları karşılaştırılmış, yaklaşımın güvenilirliği ve uygulanabilirliği test edilmiştir. Büyük drenaj alanına sahip ana alt havzalarda başarılı sonuçlar elde edilmiş, küçük drenaj alanına sahip alt havzalarda taşkınların genellikle düşük ani taşkın potansiyeline sahip alt havzalarda yaşandığı, yüksek risk kategorisinde bulunan alt havzalarda ise kayıtlara göre hiç taşkın meydana gelmediği tespit edilmiştir. Bu sonuçların temel bileşen analizinde Doğu Akdeniz Havzası’na ait 775 adet alt havzanın tümünün değerlendirilerek bileşenlerin belirlenmesi olduğu, analiz sonucunda küçük ve yapısal farklılıklara sahip alt havzalarda etkili parametrelerin tüm havza genelinde değerlendirildiğinde etkisini yitirmiş olabileceği düşünülmektedir. Elde edilen sonuçların geliştirilebilmesi için morfometrik parametrelerin yanı sıra yağış akış ilişkisini doğrudan etkileyen bitki örtüsü, arazi kullanımı, havza jeolojisi ile havzadaki su kullanımı gibi faktörlerin de dikkate alınması gerektiği düşünülmektedir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Uşkay S., Aksu S., Ülkemizde taşkınlar, nedenleri, zararları ve alınması gereken önlemler, Türkiye Mühendislik Haberleri, 47 (4–6), 133, 2002.
- van Aalst M.K., The impacts of climate change on the risk of natural disasters, Disasters, 30 (1), 5–18, 2006.
- Frei C., Davies H.C., Gurtz J., Schär C. , Climate dynamics and extreme precipitation and flood events in Central Europe, Integrated Assessment, 1(4), 281–300, 2000.
- Su Yönetimi Genel Müdürlüğü Taşkın Yönetimi, Ankara: Türkiye Cumhuriyeti Orman ve Su İşleri Bakanlığı, 2017.
- Knuepfer P. L., Montz B. E., Flooding and Watershed Management, Journal of Contemporary Water Research and Education, 138(1), 45-51, 2008.
- Yanmaz A. M., Akarsu Geçişlerinde Taşkın Kaynaklı Problemlerin Değerlendirilmesi, Bildiriler Kitabı, Sel-Heyelan-Çığ Sempozyumu, 44-53, 2007.
- Agarwal C.S., Study of drainage pattern through aerial data in Navgarh area of Varanasi district, U.P., Journal Indian Society of Remote Sensing, 26, 169-175, 1998.
- Reddy G.P.O., Maji A.K., Gajbhiye K.S., GIS for morphometric analysis of drainage basins, GIS India, 4, 9-14, 2002.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Mühendislik
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yayımlanma Tarihi
24 Mayıs 2021
Gönderilme Tarihi
21 Kasım 2020
Kabul Tarihi
24 Şubat 2021
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2021 Cilt: 36 Sayı: 3
APA
Baduna Koçyiğit, M., Akay, H., & Babaiban, E. (2021). Temel bileşen analizi kullanılarak Doğu Akdeniz Havzası ani taşkın potansiyelinin morfometrik yaklaşımla değerlendirilmesi. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, 36(3), 1669-1686. https://doi.org/10.17341/gazimmfd.829390
AMA
1.Baduna Koçyiğit M, Akay H, Babaiban E. Temel bileşen analizi kullanılarak Doğu Akdeniz Havzası ani taşkın potansiyelinin morfometrik yaklaşımla değerlendirilmesi. GUMMFD. 2021;36(3):1669-1686. doi:10.17341/gazimmfd.829390
Chicago
Baduna Koçyiğit, Müsteyde, Hüseyin Akay, ve Egemen Babaiban. 2021. “Temel bileşen analizi kullanılarak Doğu Akdeniz Havzası ani taşkın potansiyelinin morfometrik yaklaşımla değerlendirilmesi”. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi 36 (3): 1669-86. https://doi.org/10.17341/gazimmfd.829390.
EndNote
Baduna Koçyiğit M, Akay H, Babaiban E (01 Mayıs 2021) Temel bileşen analizi kullanılarak Doğu Akdeniz Havzası ani taşkın potansiyelinin morfometrik yaklaşımla değerlendirilmesi. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi 36 3 1669–1686.
IEEE
[1]M. Baduna Koçyiğit, H. Akay, ve E. Babaiban, “Temel bileşen analizi kullanılarak Doğu Akdeniz Havzası ani taşkın potansiyelinin morfometrik yaklaşımla değerlendirilmesi”, GUMMFD, c. 36, sy 3, ss. 1669–1686, May. 2021, doi: 10.17341/gazimmfd.829390.
ISNAD
Baduna Koçyiğit, Müsteyde - Akay, Hüseyin - Babaiban, Egemen. “Temel bileşen analizi kullanılarak Doğu Akdeniz Havzası ani taşkın potansiyelinin morfometrik yaklaşımla değerlendirilmesi”. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi 36/3 (01 Mayıs 2021): 1669-1686. https://doi.org/10.17341/gazimmfd.829390.
JAMA
1.Baduna Koçyiğit M, Akay H, Babaiban E. Temel bileşen analizi kullanılarak Doğu Akdeniz Havzası ani taşkın potansiyelinin morfometrik yaklaşımla değerlendirilmesi. GUMMFD. 2021;36:1669–1686.
MLA
Baduna Koçyiğit, Müsteyde, vd. “Temel bileşen analizi kullanılarak Doğu Akdeniz Havzası ani taşkın potansiyelinin morfometrik yaklaşımla değerlendirilmesi”. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, c. 36, sy 3, Mayıs 2021, ss. 1669-86, doi:10.17341/gazimmfd.829390.
Vancouver
1.Müsteyde Baduna Koçyiğit, Hüseyin Akay, Egemen Babaiban. Temel bileşen analizi kullanılarak Doğu Akdeniz Havzası ani taşkın potansiyelinin morfometrik yaklaşımla değerlendirilmesi. GUMMFD. 01 Mayıs 2021;36(3):1669-86. doi:10.17341/gazimmfd.829390
Cited By
Hidrometrik Analizlerle Esmahanım Deresi Havzasının Taşkın Duyarlılığının Belirlenmesi
Jeomorfolojik Araştırmalar Dergisi
https://doi.org/10.46453/jader.1182773Flood susceptibility mapping with ensemble machine learning: a case of Eastern Mediterranean basin, Türkiye
Stochastic Environmental Research and Risk Assessment
https://doi.org/10.1007/s00477-023-02507-z