TÜRKÇE METİNDEN KONUŞMA SENTEZLEME UYGULAMALARI İÇİN BİR VERİ SÖZLÜK SETİ VE YAZILIM ÇERÇEVESİ

Öz

Bu çalışmada, Türkçe metinden konuşma sentezleme uygulamaları için altyapı sağlayacak olan bir veri sözlük seti
ve yazılım çerçevesi tanıtılmaktadır. Söz konusu altyapı, Microsoft.NET 2.0 ortamında geliştirilmiş fonksiyonlar ve
XML tabanlı kural betiklerinden oluşmaktadır. Altyapı fonksiyonları, verilen bir metnin doğru fonetik gösteriminin
yapılabilmesi; metin içerisindeki kısaltmaların, sayısal değerlerin doğru bir şekilde okunabilmesi için uygun şekilde
yazılı hale dönüştürülmesi vb. görevleri yerine getirmektedir. Bu çalışma kapsamında, fonetik gösterim için özel bir
sembol kümesi de tanımlanmış olup bu makalede detaylı olarak tanımlanmıştır. Altyapının, gelecekte yapılacak
olan metinden konuşma sentezleme uygulamaları için standardizasyon sağlaması hedeflenmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Metinden konuşma sentezleme, harf ses dönüşümü, fonetik gösterim, yazılım çerçevesi, yazılım altyapısı.

Kaynakça

1. Klatt, D. H., “Review of text-to-speech
2. conversion for English”, Journal of the
3. Acoustical Society of America, Cilt 82, 737 –
4. , 1987.
5. Özüm, İ. Y., A Speech Synthesis System for
6. Turkish Language Based on the
7. Concetanation of Phonemes taken from
8. Speaker, Yüksek Lisans Tezi, Orta Doğu Teknik

9. Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, 1993.
10. Erer, M. S., Karma Söz Üretme Yöntemi ile
11. Türkçe Yazılı Metinden Söze Geçme, Yüksek
12. Lisans Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi, Fen
13. Bilimleri Enstitüsü, 1994.
14. Güven, K., PC Based Speech Synthesis for
15. Turkish, Yüksek Lisans Tezi, Çukurova
16. Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, 1994.
17. Öztaner, S. M., A Word Grammar of Turkish
18. with Morphophonemic Rules, Yüksek Lisans
19. Tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Fen
20. Bilimleri Enstitüsü, 1996.
21. Ayhan, K., Text-to-speech Synthesizer in
22. Turkish Using Non Parametric Techniques,
23. Yüksek Lisans Tezi, Orta Doğu Teknik
24. Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, 1998.
25. Salor, Ö., Signal Processing Aspect of Text to
26. Speech Synthesizer in Turkish, Yüksek Lisans
27. Tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Fen
28. Bilimleri Enstitüsü, 1999.
29. Bozkurt, B., Reading Aid for Visually Impaired
30. (A Turkish Text-to-Speech System
31. Development), Yüksek Lisans Tezi, Boğaziçi
32. Üniversitesi, Biyomedikal Mühendislik Enstitüsü,
33. -
34. Abdullahbeşe, E., Fundamental Frequency
35. Contour Synthesis for Turkish Text-to-Speech,
36. Yüksek Lisans Tezi, Boğaziçi Üniversitesi, Fen
37. Bilimleri Enstitüsü, 2001.
38. Eker, B., Turkish Text to Speech System,
39. Yüksek Lisans Tezi, Bilkent Üniversitesi,
40. Mühendislik ve Fen Bilimleri Enstitüsü, 2002.
41. Özen, Ş. S., Türkçe Metinden Konuşma
42. Sentezleme, Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe
43. Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, 2002.
44. Şayli, Ö., Duration Analysis and Modelling for
45. Turkish Text-To-Speech Synthesis, Yüksek
46. Lisans Tezi, Boğaziçi Üniversitesi, Fen Bilimleri
47. Enstitüsü, 2002.
48. Vural, E., A Prosodic Turkish Text-to-Speech
49. Synthesizer, Yüksek Lisans Tezi, Sabancı
50. Üniversitesi, Mühendislik ve Doğa Bilimleri
51. Enstitüsü, 2003.
52. Aktan, O., A Single Chip Solution for Text-to-
53. Speech Synthesis, Yüksek Lisans Tezi, Boğaziçi
54. Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, 2004.
55. Sak, H., A Corpus Based Concenative Speech
56. Synthesis System for Turkish, Yüksek Lisans
57. Tezi, Boğaziçi Üniversitesi, Fen Bilimleri
58. Enstitüsü, 2004.
59. Karlı, A., Örnek Bir Dizi Cümle İçin Türkçe
60. Metinden Konuşma Sentezleyici, Yüksek
61. Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi, Fen Bilimleri
62. Enstitüsü, 2005.
63. Ünaldı, İ., Taşınabilir Cihazlar için Türkçe
64. Metinden Konuşma Sentezleme Sistemi,
65. Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi, Fen
66. Bilimleri Enstitüsü, 2007.
67. Külekçi, M. O., Statistical Morphological
68. Disambiguation with Application to
69. Disambiguation of Pronunciations in Turkish,
70. Doktora Tezi, Sabancı Üniversitesi, Fen Bilimleri
71. Enstitüsü, 2006.
72. Bozkurt, B. ve Dutoit, T., “An Implementation
73. and Evaluation of Two-Diphone Based
74. Synthesizers for Turkish”, 4th ISCA Tutorial
75. and Research Workshop on Speech Synthesis,
76. -250, Blair Atholl, İskoçya, 29 Ağustos-1
77. Eylül 2001.
78. Şayli, Ö., Arslan, L. M. ve Özsoy, A. S.,
79. “Duration Properties of the Turkish Phonemes”,
80. th International Conference on Turkish
81. Linguistics (ICTL 2002), Doğu Akdeniz
82. Üniversitesi, Gazimağusa, K.K.T.C., 7-9 Ağustos
83. -
84. Bozkurt, B., Ozturk, O. ve Dutoit, T., "Text
85. Design for TTS Speech Corpus Building Using a
86. Modified Greedy Selection", Eurospeech 2003,
87. -280, Geneva, İsviçre, 1-4 Eylül 2003.
88. Oflazer, K. ve Inkelas, S., “A Finite State
89. Pronunciation Lexicon for Turkish”, EACL
90. Workshop on Finite State Methods in NLP,
91. Budapeşte, Macaristan, 13-14 Nisan 2003.
92. Öztürk, Ö. ve Çiloğlu, T., “Türkçe Metinden
93. Konuşma Sentezleme için Sesbirim Sürelerinin
94. Modellenmesi”, IEEE Sinyal İşleme ve İletişim
95. Uygulamaları Konferansı (SİU-2004), 272-275,
96. Kuşadası, Türkiye, 28-30 Nisan 2004.
97. Arısoy, E., Arslan, L. M., Demiralp, M. N.,
98. Ekenel, H. K., Kelepir, M., Meral, H. M., Özsoy,
99. A. S., Şayli, Ö., Türk, O. ve Can-Yolcu, B.,
100. “Duration of Turkish Vowels Revisited”, 12th
101. International Conference on Turkish
102. Linguistics (ICTL 2004), Dokuz Eylül
103. Üniversitesi, İzmir, Türkiye, 11-13 Ağustos 2004.
104. Sak, H., Güngör, T. ve Safkan, Y., “Generation
105. of Synthetic Speech from Turkish Text”, 13th
106. European Signal Processing Conference
107. (EUSIPCO 2005), Antalya, Türkiye, 4-8 Eylül
108. -
109. Türk, O., Schröder, M., Bozkurt, B. ve Arslan, L.
110. M., “Voice Quality Interpolation for Emotional
111. Text-to-Speech Synthesis”, 9th European
112. Conference on Speech Communication &
113. Technoloy (Interspeech 2005), Lizbon, Portekiz,
114. -8 Eylül 2005.
115. Aşlıyan, R. ve Günel, K., “Türkçe Metinler için
116. Hece Tabanlı Konuşma Sentezleme Sistemi”,
117. Akademik Bilişim (AB’08), On Sekiz Mart
118. Üniversitesi, Çanakkale, Türkiye, 30 Ocak-1
119. Şubat 2008.
120. Oflazer, K. ve Inkelas, S., “The Architecture and
121. the Implementation of a Finite State
122. Pronunciation Lexicon for Turkish”, Computer
123. Speech and Language, Cilt 20, No 1, 80-106,
124. -
125. Öğüt, F., Kiliç, M. A., Engin, E. Z. ve Midilli, R.,
126. "Voice Onset Times for Turkish Stop
127. Consonants", Speech Communication, Cilt 48,
128. –1099, 2006.
129. Sak, H., Güngör, T. ve Safkan, Y., “A Corpus
130. Based Concenative Speech Synthesis System for
131. Turkish”, Turkish Journal of Electrical
132. Engineering and Computer Science, Cilt 14,
133. No 2, 209-223, 2006.
134. Demircan, Ö., Türkiye Türkçesinin Ses Düzeni,
135. Türkiye Türkçesindeki Sesler, Türk Dil
136. Kurumu Yayınları, Ankara, 1979.
137. Özkan, M., Türkçenin Ses ve Yazım
138. Özellikleri, Filiz Kitabevi, İstanbul, 2001.
139. Ergenç, İ., Spoken Language and Dictionary of
140. Turkish Articulation, Multilingual Yabancı Dil
141. Yayınları, İstanbul, 2002.
142. User, H. Ş., Başlangıcından Günümüze Türk
143. Yazı Sistemleri, Akçağ Yayınları, Ankara, 2006.
144. Salor, Ö., Pellom, B. L., Ciloglu, T. ve
145. Demirekler, M., “Turkish Speech Corpora and
146. Recognition Tools Developed by Porting SONIC:
147. Towards Multilingual Speech Recognition”,
148. Computer Speech and Language, Cilt 21, 580-
149. , 2007.
150. Zülfikar, H., Doğru Yazalım, Doğru Okuyalım,
151. Türk Dil Kurumu - Rapor, Ağustos 1999.
152. SAMPA (Speech Assessment Methods
153. Phonetic Alphabet) - Computer Readable
154. Phonetic Alphabet, Çevrimiçi
155. http://www.phon.ucl.ac.uk/home/sampa/, Son
156. Erişim Tarihi: 21.01.2009.
157. Computer-Coding the IPA: A Proposed
158. Extension of SAMPA, Çevrimiçi
159. http://www.phon.ucl.ac.uk/home/sampa/xsampa.
160. htm, Son Erişim Tarihi: 21.01.2009.
161. Sezer, E., “On Non-Final Stress in Turkish”,
162. Journal of Turkish Studies, Cilt 5, 61–69, 1983.
163. Kabak, B. ve Vogel, I., “The phonological word
164. and stress assignment in Turkish”, Phonology,
165. Cilt 18, 315–360, 2001.
166. Inkelas, S. ve Orgun, C. O., “Turkish Stress: A
167. Review”, Phonology, Cilt 20, 139-161, 2003.
168. Kabak, B., “Hiatus resolution in Turkish: An
169. underspecification account”, Lingua, Cilt 117,
170. -1411, 2007.
171. Charette, M., “The Vital Role of the Trochaic
172. Foot in Explaining Turkish Word Endings”,
173. Lingua, Cilt 118, 46-65, 2008.