ANADOLUDA BİZANS DÖNEMİ KALE YAPILARINDA KULLANILAN TUĞLALARIN FİZİKSEL, KİMYASAL ve MEKANİK ÖZELLİKLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

Öz

Bu çalışmada Türkiye’nin farklı illerinde farklı iklim koşullarında yer alan, Bizanslılar döneminde inşa edilmişolan kale yapılarında kullanılan tuğla malzemenin fiziksel, kimyasal ve mekanik özellikleri araştırılmaktadır. Buamaçla; araştırmada kullanılan olan tuğla örnekleri Trabzon, Kütahya, Amasra ve İstanbul’da yer alan Bizansdönemi kale yapılarından temin edilmiştir. Tuğlaların kimyasal kompozisyonu ICP-ES, mineralojik yapısı daXRD analizleriyle, mukavemet özellikleri ise mekanik testlerle tespit edilmiş, tuğlaların öğütülmüş toz boyutluörnekleri üzerinde de puzolanik aktivite deneyleri yapılmıştır. XRD ve puzolanik aktivite analiz sonuçlarınagöre, tüm tuğlaların düşük sıcaklıklarda pişirilmiş olup puzolanik özellik taşıdıkları görülmüştür. Kütahya kalesituğlaları düşük birim ağırlıklarına ve yüksek poroziteye sahip olup, mekanik özellikleri de diğer Kale tuğlalarınagöre daha düşüktür. Trabzon Kalesinden alınan örnekler fiziksel ve mekanik özellikler açısından diğer örnekleregöre üstün özelliklere sahiptirler. Yoros ve Amasra Kalesi tuğlalarının ise genel olarak birbirlerine yakınözellikler taşımaktadır. Yapılan ultrases hızı ölçümleri sonucunda, tarihi tuğlaların mekanik özelliklerinintahribatsız yöntemlerle de tahmin edilebileceği belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Tarihi kaleler, tuğla, fiziko-kimyasal özellikler, mekanik özellikler, puzolanik aktivite, ultrases hızı.

Kaynakça

1. Eyice, S. Bizans Devrinde Boğaziçi, İÜ, Edebiyat
2. Fak. Yay., No:2236. İstanbul, 1976.
3. Sakaoğlu, N. Çeşm-i Cihan AMASRA. Kültür
4. Bakanlığı Tarih Vakfı Yay., İstanbul, 1999.
5. Türk Standardı TS EN 14579, Doğal Taşlar-Deney
6. Metotları-Ses Hızı İlerlemesinin Tayini. Türk
7. Standardları Enstitüsü, Şubat 2006, Ankara.
8. Türk Standardı TS EN 772-1 Kagir Birimler-

9. Deney Metodları- Bölüm 1: Basınç
10. Dayanımının Tayini. Türk Standardları Enstitüsü,
11. Ankara, Nisan 2002.
12. Türk Standardı TS EN 12390-6 Betonda Yarma
13. Çekme Dayanımı Saptama Deneyi. Türk
14. Standardları Enstitüsü, Ankara, Nisan 2002.
15. Türk Standardı TS EN 771-1 Kagir Birimler –
16. Özellikler- Bölüm 1: Kil Kagir Birimler
17. (Tuğlalar). Türk Standardları Enstitüsü, Nisan
18. , Ankara.
19. EN 1936, European Standard Naturel Stone Test
20. Methods. Determination of Real Density and
21. Apparent Density, and of total and open
22. Porosity. Brussels, December 2006.
23. ASTMC 618-03 Standart Specification for Coal
24. Fly Ash and Raw or Calcined Natural Pozzolan
25. for Use in Concrete.
26. Türk Standardı TS 25, Doğal Puzolan (TRAS) –
27. Çimento ve Betonda Kullanılan – Tarifler,
28. Gerekler ve Uygunluk Kriterleri, Ankara,
29. Aralık 2008.
30. ASTM C 593-95 Standard Specification for Fly
31. Ash and Other Pozzolans for Use With Lime,
32. Reapproved 2000.
33. Radivojevic,A. Investigation of late Antique
34. Bricks from Archaeological Sites of
35. Contemporary Serbia as a Basis of
36. Conservation Works. Facta Universitatis,
37. Architecture and civil Engineering, 3, No:2, pp.
38. -193, 2005.
39. Özkaya, A.Ö. Properties of Roman Bricks and
40. Mortars Used in Serapis Temple in Bergama.
41. Master of Science in Architectural Restoration, A
42. Thesis submitted to the Graduate School of
43. Engineering and Sciences of İzmir Institute of
44. Technology., İzmir, 2005.
45. Lopez-Arce, P., Garcia-Guinea, J., Garcia, M.,
46. Obis, J. Bricks in historical buildingis of Toledo
47. City: characterisation and restoration.
48. Materials Characterization, 50, 59-68, 2003.
49. Özgen, S. Bizans Tuğlaları Üzerine Bir
50. İnceleme. Mimar Sinan Üniv. MYO, Restorasyon
51. Bölümü, Yayınlanmamış teknik rapor, İstanbul,
52. -
53. Böke, H., Akkurt, S., İpekoğlu, B. Uğurlu, E.
54. Characteristics of brick used as aggregate in
55. historic brick-lime mortars and plasters.
56. Cement and Concrete Research, 36, 1115–1122.
57. -
58. 34. Wild, S., Khatib, J.M., O'Farrell, M. Sulphate
59. resistance of mortar containing ground brick
60. calcined at different temperatures. Cement and
61. Concrete Research 27 (5), 697–709.1997.
62. C.J. McConville, E.W. Lee. Micro-structural
63. development on firing illite and smectite clayc
64. compared with that in kaolinite. J.Am.Ceram
65. Soc. 88, 2267-2277. 2005.
66. Lopez-Arce, P., Garcia-Guinea, J. Weathering
67. traces in ancient bricks from historic buildings.
68. Building and Environment, 40, 929-941. 2005.
69. Maritan, L., Nodari, L., Mazzoli, C., Milano, A.,
70. Russo. Maritan. Influence of firing conditions on
71. ceramic products: Experimental study on clay
72. rich in organic matter. Applied Clay Science 31,
73. -15, 2006.
74. Trindate, M.J., Dias, M.I., Coroado, J., Rocha, F.
75. Mineralogical transformations of calcareous
76. rich clays with firing: A comparative study
77. between calcite and dolomite rich clays from
78. Algarve, Portugal. Applied Clay Science 42
79. (2009) 345-355. 2009.
80. Aardt, J.H.P.; Visser, S. Calcium Hydroxide
81. Attack on Feldspars and Clays: Possible
82. Relevance to Cement-Aggregate Reactions,
83. Cement and Concrete Research, 7, s.643-648,
84. -
85. Mitchell, R.S., Hart,. S.C. Heated mineral
86. mixture related to ancient ceramic pabteb: XRay
87. diffraction study. In: Allen R.O, editor,
88. Archeological chemistry Iv. Washington, DC:
89. American Chemical Society, 145-55. 1989.
90. Lopez-Arce, P., Garcia-Guinea, J. Weathering
91. traces in ancient bricks from historic buildings.
92. Building and Environment 40, 929-941.2000.
93. Akıncı, Ö. Seramik Killeri ve Jeolojisi. Maden
94. Tetkik ve Arama Enstitüsü Dergisi, s.64, Ankara.
95. Lee, S.; Youn, J.K.; Moon, H.S.; “Phase
96. Transformation Sequence from Kaolinite to
97. Mullite Investigated by an Energy-Filtering
98. Transmission Electron Microscope”, Journal of
99. American Ceramic Society, 82, (10) 5, s.2841-
100. , 1999.
101. Böke, H., Akkurt, S., İpekoğlu, B. (2006).
102. Investigation of the Pozzolanic Properties of
103. Bricks Used in Horasan Mortars and Plasters
104. in Historic Buildings. Cement and Concrete, 36,
105. -1122
106. Ambroise, J.; Murat, M.; Pera, J.; Hydration
107. Reaction and Hardening of Calcined Clays and
108. Related Minerals. V. Extension of the Research
109. and General Conclusions, Cement and Concrete
110. Research, 15, s.261-268, 1985.