Belirsizlik Etmenli Dinamik Bir Çok Kriterli Karar Verme Modeli

Özkan Bali

doi:10.17341/gummfd.14956

Belirsizlik Etmenli Dinamik Bir Çok Kriterli Karar Verme Modeli

Öz

Genellikle, çok kriterli karar verme (ÇKKV) yöntemleri alternatiflerin değerlendirmesini belirli bir zaman periyodunda veya şimdiki zaman periyodunda ele almaktadır. Ancak bazı ÇKKV problemlerinde alternatiflerin mevcut durumdaki performansı kadar geçmişe yönelik performanslarının da dikkate alınması gerekmektedir. Diğer yandan ÇKKV’nin doğasında kriterlerin yapısından veya karar vericilerin değerlendirmesinden kaynaklanan belirsizlik vardır. Bu sebeple, bu çalışmanın amacı alternatiflerin farklı zaman periyotlarında değerlendirmesine imkân sağlayan belirsizlik etmenli dinamik bir ÇKKV modeli geliştirmektir. Modelde
alternatiflerin değerlendirilmesindeki belirsizliği ifade etmek için insan düşünme sistemine daha yakın olarak tanımlanan sezgisel bulanık küme (SBK) teorisi kullanılmaktadır. Önerilen modelde sezgisel bulanık sayılarla gösterilen dilsel değişkenler karar vericilere değerlendirme kolaylığı sağlamaktadır. Alternatiflerin değerlendirilmesi sonucunda ortaya çıkan sezgisel bulanıklığın durulaştırılması maksadıyla gri ilişki analizinden (GİA) yararlanılmaktadır. GİA, alternatiflerin sıralanmasında ve seçiminde kullanılan etkili bir değerlendirme yöntemidir. Çalışmada, önerilen dinamik ÇKKV modelinin uygulanabilirliğini ve etkinliğini göstermek
maksadıyla bir örnek uygulama sunulmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Sezgisel bulanık küme teorisi, gri ilişki analizi, dinamik karar verme, çok kriterli karar verme

Kaynakça

Atanassov, K. T., “Intuitionistic Fuzzy Sets”,
Fuzzy Sets and Systems, Cilt 20, 87–96, 1986.
Zadeh, L.A., “Fuzzy Sets”, Information and
Control, Cilt 8, 338–353, 1965.
Atanassov, K., Intuitionistic Fuzzy Sets, Theory
and Applications, Physica-Verlag, Heidelberg,
-
Bustince, H., Herrera, F. ve Montero, J., Fuzzy

Sets and Their Extensions: Representation,
Aggregation and Models, Physica-Verlag,
Heidelberg, 2007.
Liu, H.-W. ve Wang, G.-J., “Multi-criteria
Decision-making Methods Based on Intuitionistic
Fuzzy Sets”, European Journal of Operational
Research, Cilt 179, No 1, 220-233, 2007.
Xu, Z., “Intuitionistic Preference Relations and
Their Application in Group Decision Making”,
Information Sciences, Cilt 177, No 11, 2363-
, 2007.
Tan, C., Chen, X., “Intuitionistic Fuzzy Choquet
Integral Operator For Multi-Criteria Decision
Making”, Expert Systems with Applications,
Cilt 37, No 1, 149-157, 2010.
Wei, G., “Some Induced Geometric Aggregation
Operators With Intuitionistic Fuzzy Information
and Their Application To Group Decision
Making”, Applied Soft Computing, Cilt 10, No
, 423-431, 2010.
Wei, G., “GRA Method for Multiple Attribute
Decision Making With Incomplete Weight
Information In Intuitionistic Fuzzy Setting”,
Knowledge-Based Systems, Cilt 23, No 3, 243-
, 2010.
Chen, T.-Y., Li, C.-H., “Determining Objective
Weights With Intuitionistic Fuzzy Entropy
Measures: A Comparative Analysis”,
Information Sciences, Cilt 180, No 21, 4207-
, 2010.
Li, D.-F., “Multiattribute Decision Making
Method Based On Generalized OWA Operators
with Intuitionistic Fuzzy Sets”, Expert Systems
with Applications, Cilt 37, No 12, 8673-8678,
-
Chen, T.-Y., “An Outcome-Oriented Approach
To Multicriteria Decision Analysis With
Intuitionistic Fuzzy Optimistic/Pessimistic
Operators”, Expert Systems with Applications,
Cilt 37, No 12, 7762-7774, 2010.
Tan, C., “A Multi-Criteria Interval-Valued
Intuitionistic Fuzzy Group Decision Making With
Choquet Integral-Based TOPSIS”, Expert
Systems with Applications, Cilt 38, No 4, 3023-
, 2011.
Park Il, J.H., Park, Y., Kwun, Y.C., Tan, X.,
“Extension of The TOPSIS Method For Decision
Making Problems Under Interval-Valued
Intuitionistic Fuzzy Environment”, Applied
Mathematical Modelling, Cilt 35, No 5, 2544-
, 2011.
Xu, Z., “Approaches To Multiple Attribute Group
Decision Making Based On Intuitionistic Fuzzy
Power Aggregation Operators”, Knowledge-
Based Systems, Cilt 24, No 6, 749-760, 2011.
Ye, J. “Expected Value Method For Intuitionistic
Trapezoidal Fuzzy Multicriteria Decision-Making
Problems”, Expert Systems with Applications,
Cilt 38, No 9, 11730-11734, 2011.
Chen, Z., Yang, W., “A New Multiple Attribute
Group Decision Making Method In Intuitionistic
Fuzzy Setting”, Applied Mathematical
Modelling, Cilt 35, No 9, 4424-4437, 2011.
Wu, M.-C., Chen, T.-Y., “The ELECTRE
Multicriteria Analysis Approach Based On
Atanassov’s Intuitionistic Fuzzy Sets”, Expert
Systems with Applications, Cilt 38, No 10,
-12327, 2011.
Xia, M, Xu, Z., “Entropy/Cross Entropy-Based
Group Decision Making Under Intuitionistic
Fuzzy Environment”, Information Fusion, Cilt
, No 1, 31-47, 2012.
Liu, P., “Some Generalized Dependent
Aggregation Operators with Intuitionistic
Linguistic Numbers and Their Application To
Group Decision Making”, Journal of Computer
and System Sciences, Cilt 79, No 1, 131-143,
-
Vahdani, B., Mousavi, S. M., Tavakkoli-
Moghaddam, R., Hashemi, H., “A New Design of
The Elimination and Choice Translating Reality
Method For Multi-Criteria Group Decision-
Making In An Intuitionistic Fuzzy Environment”,
Applied Mathematical Modelling, Cilt 37, No
, 1781-1799, 2013.
Wang, J., Nie, R., Zhang, H., Chen, X.,
“Intuitionistic Fuzzy Multi-Criteria Decision-
Making Method Based On Evidential
Reasoning”, Applied Soft Computing, Cilt 13,
No 4, 1823-1831, 2013.
Chai, J., Liu, J.N.K., Xu, Z., “A Rule-Based
Group Decision Model For Warehouse
Evaluation Under Interval-Valued Intuitionistic
Fuzzy Environments”, Expert Systems with
Applications, Cilt 40, No 6, 1959-1970, 2013.
Boran, F.E., Genç, S., Kurt, M. ve Akay, D., “A
Multi-Criteria Intuitionistic Fuzzy Group
Decision Making For Supplier Selection With
TOPSIS Method”, Expert Systems with
Applications, Cilt 36, 11363–11368, 2009.
Khaleie, S., Fasanghari, M. ve Tavassoli, E.,
“Supplier Selection Using A Novel Intuitionist
Fuzzy Clustering Approach”, Applied Soft
Computing, Cilt 12, No 6, 1741-1754, 2012.
Zhang, S.-F. ve Liu, S.-Y., “A GRA-based
Intuitionistic Fuzzy Multi-Criteria Group
Decision Making Method For Personnel
Selection”, Expert Systems with Applications,
Cilt 38, No 9, 11401–11405, 2011.
Szmidt E. ve Kacprzyk, J., “Intuitionistic Fuzzy
Sets In Some Medical Applications”, Lecture
Notes in Computer Science, Cilt 2206, 148–151,
-
Szmidt E. ve Kacprzyk, J., “A Similarity Measure
For Intuitionistic Fuzzy Sets And Its Application In Supporting Medical Diagnostic Reasoning”,
Lecture Notes in Computer Science, Cilt
,388–393, 2004.
Mousavi, S.M., Jolai, F., Tavakkoli-Moghaddam,
R., Vahdani, B., “A Fuzzy Grey Model Based On
The Compromise Ranking For Multi-Criteria
Group Decision Making Problems In
Manufacturing Systems”, Journal of Intelligent
and Fuzzy Systems, Cilt 24, No 4, 819-827,
-
Devi, K., “Extension of VIKOR Method In
Intuitionistic Fuzzy Environment For Robot
Selection”, Expert Systems with Applications,
Cilt 38, No 11, 14163-14168, 2011.
Wang, P., “QoS-aware Web Services Selection
With Intuitionistic Fuzzy Set Under Consumer’s
Vague Perception”, Expert Systems with
Applications, Cilt 36, No 3, 4460-4466, 2009.
Xu, Z. ve Yager, R.R., “Dynamic Intuitionistic
Fuzzy Multi-Attribute Decision Making”,
International Journal of Approximate
Reasoning, Cilt 48, No 1, 246–262, 2008.
Su, Z., Chen, M., Xia, G., Wang, L., “An
Interactive Method For Dynamic Intuitionistic
Fuzzy Multi-Attribute Group Decision Making”,
Expert Systems with Applications, Cilt 38, No
, 15286–15295, 2011.
Chen, Y., Li, B., “Dynamic Multi-Attribute
Decision Making Model Based On Triangular
İntuitionistic Fuzzy Numbers”, Scientia Iranica
B, Cilt 18, No 2, 268–274, 2011.
Deng, J., “Control Problems Of Grey Systems”,
Systems and Control Letters, Cilt 1, 288–294,
-
Deng, J.L., “Introduction to Grey System”, The
Journal of Grey System (UK), Cilt 1, No 1, 1–
, 1989.
Lin,Y., Chen, M., Liu, S., “Theory Of Grey
Systems: Capturing Uncertainties Of Grey
Information”, Kybernetes, Cilt 33, No 2, 196-
, 2004.
Pramanik, S., Mukhopadhyaya, D., “Grey
Relational Analysis Based Intuitionistic Fuzzy
Multi-Criteria Group Decision-Making Approach
For Teacher Selection In Higher Education”,
International Journal of Computer
Applications, Cilt 34, No 10, 21-29, 2011.
Kuo, Y., Yang, T., Huang, G.W., “The Use Of
Grey Relational Analysis In Solving Multiple
Attribute Decision-Making Problems”,
Computers & Industrial Engineering, Cilt 55,
–93, 2008.
Olson, D. L., Wu, D., “Simulation Of Fuzzy
Multiattribute Models For Grey Relationships”,
European Journal of Operational Research,
Cilt 175, 111–120, 2006.
Golmohammadi, D., Mellat-Parast, M.,
“Developing A Grey-Based Decision-Making
Model For Supplier Selection”, International Journal of Production Economics, Cilt 137, No,
, 191-200, 2012.
Baskaran,V., Nachiappan, S., Rahman, S.,
“Indian Textile Suppliers' Sustainability
Evaluation Using The Grey Approach”,
International Journal of Production
Economics, Cilt 135, No 2, 647-658, 2012.
Özcan, T., Çelebi, N. ve Esnaf, Ş., “Comparative
Analysis of Multi-criteria Decision Making Methodologies and Implementation of a
Warehouse Location Selection Problem”, Expert
Systems with Applications, Cilt 38, No 8, 9773-
, 2011.
Bali, Ö. ve Güreşen, E., "Çoklu Periyotta Çevreci
Tedarikçi Seçimi İçin Belirsizlik Etmenli Bir
ÇÖKV Yöntemi", Savunma Bilimleri Dergisi
The Journal of Defense Sciences, Cilt 12, No 1,
-70, 2013.

Ayrıntılar

Birincil Dil

İngilizce

Konular

-

Bölüm

-

Yazarlar

Özkan Bali Bu kişi benim

Yayımlanma Tarihi

27 Mart 2014

Gönderilme Tarihi

27 Mart 2014

Kabul Tarihi

-

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2014 Cilt: 29 Sayı: 1

DOI

https://doi.org/10.17341/gummfd.14956

IZ

https://izlik.org/JA34JH32HU

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Bali, Ö. (2014). Belirsizlik Etmenli Dinamik Bir Çok Kriterli Karar Verme Modeli. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, 29(1). https://doi.org/10.17341/gummfd.14956

AMA

1.Bali Ö. Belirsizlik Etmenli Dinamik Bir Çok Kriterli Karar Verme Modeli. GUMMFD. 2014;29(1). doi:10.17341/gummfd.14956

Chicago

Bali, Özkan. 2014. “Belirsizlik Etmenli Dinamik Bir Çok Kriterli Karar Verme Modeli”. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi 29 (1). https://doi.org/10.17341/gummfd.14956.

EndNote

Bali Ö (01 Mart 2014) Belirsizlik Etmenli Dinamik Bir Çok Kriterli Karar Verme Modeli. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi 29 1

IEEE

[1]Ö. Bali, “Belirsizlik Etmenli Dinamik Bir Çok Kriterli Karar Verme Modeli”, GUMMFD, c. 29, sy 1, Mar. 2014, doi: 10.17341/gummfd.14956.

ISNAD

Bali, Özkan. “Belirsizlik Etmenli Dinamik Bir Çok Kriterli Karar Verme Modeli”. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi 29/1 (01 Mart 2014). https://doi.org/10.17341/gummfd.14956.

JAMA

1.Bali Ö. Belirsizlik Etmenli Dinamik Bir Çok Kriterli Karar Verme Modeli. GUMMFD. 2014;29. doi:10.17341/gummfd.14956.

MLA

Bali, Özkan. “Belirsizlik Etmenli Dinamik Bir Çok Kriterli Karar Verme Modeli”. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, c. 29, sy 1, Mart 2014, doi:10.17341/gummfd.14956.

Vancouver

1.Özkan Bali. Belirsizlik Etmenli Dinamik Bir Çok Kriterli Karar Verme Modeli. GUMMFD. 01 Mart 2014;29(1). doi:10.17341/gummfd.14956